Эгамбердиев Жасурбек Жаҳонгировичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Изоҳли луғатларда фан-техника терминларини кодификация қилиш тамойиллари” 10.00.11 – Тил назарияси. Амалий ва компьютер лингвистикаси ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.DSc/Fil910.
Илмий раҳбар: Умарходжаев Мухтор Эшонходжаевич, филология фанлари доктори, профессор.
          Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат чет тиллари институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Ҳамидулла Дадабоев, иккинчи расмий оппонент филология фанлари доктори, профессор Дилдора Ҳошимова, учинчи расмий оппонент филология фанлари доктори, доцент Илҳомжон Мадраҳимов. 
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон фанлар академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек, инглиз ва рус тилларидаги турли даврларда чоп этилган луғатларда фан-техника терминларининг кодификацияланиши ҳамда уларнинг сон ва сифат кўрсаткичлари хусусиятларини очиқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
  жаҳон луғатшунослиги амалиётида сўзларни аниқлаш, дефинициялаш ва изоҳлаш тамойиллари асосида умумфилологик, терминологик ҳамда энциклопедик луғатларда терминларнинг семантик мазмунини чуқур очиб бериш баробарида уларнинг қўлланиш доираси, функционал имкониятларини аниқ белгилашга қаратилган тавсиялар тизимли ёндашув асосида ишлаб чиқилган бўлиб, улар эмпирик мисоллар орқали илмий-назарий жиҳатдан асосланган ва тадқиқот натижалари билан далилланган;
ўзбек, инглиз, рус тилларидаги изоҳли луғатлар ҳамда турли манбаларда “термин” ва “терминология” атамаларининг таърифи ва семантик мазмуни етарли даражада ёритилмаганлиги аниқланиб, мазкур тадқиқот доирасида ушбу атамаларнинг тўлиқ таърифи, шунингдек, замонавий лингвистик тизимдаги мақоми асосланган; 
луғат тилнинг фонемик, морфемик, лексик, фразеологик, орфоепик меъёрлари, сўзларнинг функционал-семантик хусусиятлари ҳамда этимологиясига доир мажмуавий маълумотларни ўз ичига олган, илмий, амалий, тарихий ва маданий қийматга эга бўлган, шунингдек, тил ўрганишнинг кундалик эҳтиёжларига хизмат қилувчи универсал лингводидактик ресурс эканлиги очиб бериган;
соҳа терминларини кодификациялаш жараёни луғатларнинг тадрижий ривожланиш тенденциялари билан бевосита боғлиқ эканлиги, луғатлар эволюцияси эса, ўз навбатида, муайян тарихий даврлар, хусусан, ижтимоий-сиёсий шароитлар, фан ва таълим тараққиёти билан шартланганлиги далилланган;
изоҳли луғатлар тузилиши давлатчиликнинг миллий маданият, давлат суверенитети, давлат тилининг расмийлиги каби тамойилларининг шаклланиши, тилнинг ижтимоий, сиёсий ҳамда маданий функцияларининг кучайиши билан чамбарчас боғлиқ эканлиги, айниқса, ўзбек тилининг тўлиқ қамровли, сон ва сифат жиҳатидан юксак даражадаги изоҳли луғатлари, асосан, мамлакатнинг мустақиллик даврида, миллий тикланиш ва ўзбек тилига Давлат тили мақоми берилгандан кейинги даврларда шакллангани замонавий луғатшунослик ракурсида исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертацияда ишлаб чиқилган назарий ва амалий хулоса, тавсия ва ишланмалар асосида: 
жаҳон луғатшунослиги амалиётида сўзларни аниқлаш, дефинициялаш ва изоҳлаш тамойиллари асосида умумфилологик, терминологик ҳамда энциклопедик луғатларда терминларнинг семантик мазмунини чуқур очиб бериш баробарида уларнинг қўлланиш доираси, функционал имкониятларини аниқ белгилашга қаратилган тавсиялар тизимли ёндашув асосида ишлаб чиқилганлиги, уларнинг эмпирик мисоллар орқали илмий-назарий жиҳатдан асосланганлиги ва тадқиқот натижалари билан далилланганлигига оид хулосалардан 2021-2023 йилларда Қарши давлат университетида амалга оширилган SUZ-800-21GR-381 “Reinforcing English Language competence at Karshi State University” номли халқаро грант лойиҳаси доирасида “General English” курсларида фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2025 йил 29 январдаги 04/328-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа илмий далиллар билан бойитилди, хусусан, фан-техника соҳасига оид терминлар маъноларини тўғри тушуниш ва ўқув жараёнига татбиқ этишда муҳим аҳамият касб этган;
ўзбек, инглиз, рус тилларидаги изоҳли луғатлар ҳамда турли манбаларда “термин” ва “терминология” атамаларининг таърифи ва семантик мазмуни етарли даражада ёритилмаганлиги, тадқиқот доирасида ушбу атамаларнинг тўлиқ таърифи, шунингдек, замонавий лингвистик тизимдаги мақоми асосланганлигига оид натижалардан Қарши давлат университетида 2022-2024 йилларда амалга оширилган, Тошкентдаги АҚШ элчихонаси томонидан молиялаштирилган “The English Access Micro Scholarship Program” номли халқаро грант лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2025 йил 1 февралдаги 04/377-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа фан-техника соҳасининг замонавий йўналишларидан бўлган сунъий интеллект, космонавтика, компьютер технологиялари, медицина ва бошқа соҳалар терминларининг семантик функциялари хусусидаги тавсия ва ишланмалар билан бойитилган;
луғат тилнинг фонемик, морфемик, лексик, фразеологик, орфоепик меъёрлари, сўзларнинг функционал-семантик хусусиятлари ҳамда этимологиясига доир мажмуавий маълумотларни ўз ичига олган, илмий, амалий, тарихий ва маданий қийматга эга бўлган, шунингдек, тил ўрганишнинг кундалик эҳтиёжларига хизмат қилувчи универсал лингводидактик ресурс эканлиги асосланганлигига оид хулосалардан 2021-2013 йилларда “Мусиқа ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилди (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025 йил 5 мартдаги 01/04-189-сон маълумотномаси). Натижада луғат илмий далиллар билан бойитилди, хусусан, ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари соҳасига оид терминлар маъноларини тўғри тушуниш ва ўқув жараёнига татбиқ этишда муҳим аҳамият касб этган;
соҳа терминларини кодификациялаш жараёни луғатларнинг тадрижий ривожланиш тенденциялари билан бевосита боғлиқ эканлиги, луғатлар эволюцияси эса, ўз навбатида, муайян тарихий даврлар, ижтимоий-сиёсий шароитлар, фан ва таълим тараққиёти билан шартланганлиги далилланганлигига оид хулосалардан 2022-2023 йиллардаги “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мультимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўплами яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек фольклор санъати терминларининг қисқача ўзбекча-инглизча-немисча изоҳли луғати”ни яратишда самарали фойдаланилди (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025 йил 5 мартдаги 1/04-190-сон маълумотномаси). Натижада луғат илмий далиллар билан бойитилди, хусусан, ўзбек фольклор санъати соҳасига оид терминлар маъноларини тўғри тушуниш ва ўқув жараёнига татбиқ этишда муҳим аҳамият касб этди;
изоҳли луғатлар тузилиши давлатчиликнинг миллий маданият, давлат суверенитети, давлат тилининг расмийлиги каби тамойилларининг шаклланиши, тилнинг ижтимоий-сиёсий ҳамда маданий функцияларининг кучайиши билан чамбарчас боғлиқ эканлиги, айниқса, ўзбек тилининг тўлиқ қамровли, сон ва сифат жиҳатидан юксак даражадаги изоҳли луғатлари, асосан, мамлакатнинг мустақиллик даврида, миллий тикланиш ва ўзбек тилига Давлат тили мақоми берилгандан кейинги даврларда шакллангани замонавий луғатшунослик ракурсида исботланганлигига оид илмий натижалар ва материаллардан 2023-2024 йилларда ЎЗМТРК “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришларининг сценарийсини ёзишда фойдаланилди. Кўрсатув ва эшиттиришлар учун тайёрланган материаллар тавсия этилган мақолалар билан мазмунан бойитилди (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025 йил 7 мартдаги 26-36-957-сон маълумотномаси). Натижада телерадиокомпания кўрсатувларида ушбу диссертация натижаларидан фойдаланиш ўзининг ижобий самарасини берди. Кўрсатув ва эшиттиришлар учун тайёрланган материалларнинг мазмуни чуқурлашган, илмий далилларга бой бўлиши таъминланган ҳамда кўрсатув ва эшиттиришларда кўтарилган масалаларнинг илмий асоси кучайтирилган.