Алихасанова Зулфия Физулиевнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Лингвопрагматические особенности флористической картины мира в сравнительно сопоставительном аспекте», 10.00.06 – “Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик” (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Fil4398.
Илмий раҳбар: Джуманова Дилбар Раҳимовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллар университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.27.01.
Расмий оппонентлар: Сиддиқова Ирода Абдузухуровна филология фанлари доктори, профессор, Бакиров Поян Уралович филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади рус, ўзбек ва озарбайжон тилларида оламнинг флористик манзарасига хос лингвопрагматик хусусиятларни қиёсий-чоғиштирма тадқиқ қилишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
рус, ўзбек ва озарбайжон тиллари мисолида лексик-семантик хусусиятлар ҳамда миллий-маданий коннотациялар ёрдамида намоён бўладиган оламнинг лисоний, миллий ва флористик манзаралар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ва уларнинг шаклланишида флоронимларнинг боғловчи аҳамияти маданиятлараро таҳлил орқали асосланган;
рус, ўзбек ва озарбайжон тилларида флоронимларнинг мотивацион-номинатив хусусиятлари универсал ҳамда миллий ўзига хос жиҳатларни ёритиш натижасида намоён бўладиган сўз ясалиш ва этимологик таҳлил усуллари орқали аниқланган;
флоронимик бирликларнинг прагматик хусусиятлари, жумладан, уларнинг Муқаддас битик матнларида рамзий, дидактик, қиёсий ва тавсифловчи функсиялари қиёсий-чоғиштирма ҳамда семантик таҳлил усуллари орқали исботланган;
маданиятлараро таҳлил усули орқали инсонни идрок этишнинг универсал ва ўзига хос моделлари, унинг ижтимоий алоқалари ҳамда қадриятлар тизимини акс эттирувчи микроматнларда учрайдиган флоронимларнинг семантик, миллий-маданий ва прагматик хусусиятлари аниқланиб, флоронимлар оламнинг миллий манзараси таркибидаги асосий элемент сифатида белгиланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Оламнинг флористик манзарасини лингвопрагматик жиҳатдан қиёсий-чоғштирма тадқиқ қилиш асосида:
рус, ўзбек ва озарбайжон тиллари мисолида лексик-семантик хусусиятлар ҳамда миллий-маданий коннотациялар ёрдамида намоён бўладиган оламнинг лисоний, миллий ва флористик манзаралар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ва уларнинг шаклланишида флоронимларнинг боғловчи аҳамияти маданиятлараро таҳлил орқали асослаш; лингвистик таҳлил ўтказиш, хусусан, ўрганилаётган тилларда флоронимларнинг ҳосилавий, мотивацион-номинатив ва семантик хусусиятларини таҳлил қилиш каби жиҳатлари қиёслаш, чоғиштириш орқали ўрганилганлигига доир илмий-назарий хулосаларидан Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети Давлат илмий-техник дастури доирасидаги 2021-2023 йилларга мўлжалланган ИТД-2021-202298754 рақамли “Бўлажак ўзбек тили ва адабиёти ўқитувчилари учун кўп тилли лингвопоетик қиёсий-электрон платформасини яратиш” фундаментал лойиҳасида фойдаланилган (Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университетининг 2024-йил 05-ноябрдаги 11-05-6340/03-сон маълумотномаси). Натижада фундаментал лойиҳа доирасида ўзбек тили ва адабиёти ўқитувчилари учун кўп тилли лингвопоетик қиёсий-электрон платформаси ресурслар билан бойитилган;
диссертациянинг рус, ўзбек ва озарбайжон тилларида флоронимларнинг мотивацион-номинатив хусусиятлари универсал ҳамда миллий ўзига хос жиҳатларни ёритиш натижасида намоён бўладиган сўз ясалиш ва этимологик таҳлил усуллари орқали аниқлаш ҳамда рус, ўзбек ва озарбайжон тиллари мисолида лексик-семантик хусусиятлар ва миллий-маданий коннотациялар ёрдамида намоён бўладиган оламнинг лисоний, миллий ва флористик манзаралар ўртасидаги ўзаро боғлиқликга доир илмий натижалар ва тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирлиги ахборот-коммуникация технологиялари ва алоқа ҳарбий институти томонидан 2020-2022 йилларда ўтказилган “Эрудит” шифрли ёпиқ инновацион лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг 2024-йил 24-декабрдаги 10/2628-сон маълумотномаси). Натижада инновацион лойиҳа доирасида дастур, электрон ресурслар, назарий ва амалий материаллар тайёрлаш учун самарали манба бўлиб хизмат қилган;
рус, ўзбек ва озарбайжон тилларида флоронимларнинг мотивацион-номинатив хусусиятлари универсал ҳамда миллий ўзига хос жиҳатларни ёритиш натижасида намоён бўладиган сўз ясалиш ҳамда этимологик таҳлил усуллари орқали аниқланганлиги ҳамда флоронимик бирликларнинг прагматик хусусиятлари, жумладан, уларнинг Муқаддас битик матнларида рамзий, дидактик, қиёсий ва тавсифловчи функсиялари қиёсий-чоғиштирма ҳамда семантик таҳлил усуллари орқали исботланганлигига оид натижа ва хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2025-йилда ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори маълумотлар базасини яратишда Давлат илмий-техник дастурлари доирасида бажарилган ИЛ-402104209 рақамли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” мавзусидаги инновацион грант лойиҳасида фойдаланилган (Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 11-апрелдаги 01/4-1348-сон маълумотномаси). Натижада тақдим этилган хулосалар лойиҳа мазмун-моҳиятини бойитган;
маданиятлараро таҳлил усули орқали инсонни идрок этишнинг универсал ва ўзига хос моделлари, унинг ижтимоий алоқалари ҳамда қадриятлар тизимини акс эттирувчи микроматнларда учрайдиган флоронимларнинг семантик, миллий-маданий ва прагматик хусусиятлари аниқланиб, флоронимлар оламнинг миллий манзараси таркибидаги асосий элемент сифатида исботланганлиги ҳақидаги илмий натижа ва таклифлардан Ўзбекистон рус миллий маданий маркази Сирдарё вилояти бўлими томонидан 2021-2022 йилларда 69-06/105 сонли “Миллатлараро тотувлик ва барқарорликни янада ривожлантириш” амалий грант лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Ўзбекистон рус миллий маданият маркази Сирдарё вилояти бўлимининг 2025-йил 17-январдаги 0125-сонли маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида яратилган назарий ва амалий материалларни тайёрлаш учун муҳим манба вазифасини бажарган;
ўзбек ва озарбайжон тилларида флоронимларнинг мотивацион-номинатив хусусиятлари универсал ҳамда миллий ўзига хос жиҳатларни ёритиш натижасида намоён бўладиган сўз ясалиш ҳамда этимологик таҳлил усуллари орқали аниқланганлиги ҳамда флоронимик бирликларнинг прагматик хусусиятлари, жумладан, уларнинг микроматнлар, Муқаддас битик матнларида дидактик, тавсифловчи ва метафорик функсиялари қиёсий-чоғиштирма ва семантик таҳлил усуллари асосида исботланганлигига доир материаллардан Озарбайжон Республикаси Озарбайжон миллий фанлар академияси Насимий номидаги Тиллар институти томонидан 2022-2025-йилларга мўлжалланган ЎА-21-24 рақамли “Ўзбек-озарбайжон адабий тили ва алоқалари” мавзусидаги фундаментал лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Озарбайжон миллий фанлар академияси Насимий номидаги Тиллар институтининг 2025-йил 16-апрелдаги ИТД-00-33-сонли маълумотномаси). Натижада лойиҳа мазмуни ўзбек ва озарбайжон лингвомаданиятларига хос контент, матн ва ресурслар билан бойитилган.
