Алҳамова Шоxинахон Анваржон қизнинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон    

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Инглиз тилидаги ўлчов бирликлари лексикасининг структура-семантик тадқиқи”, 10.00.04 – Европа, Америка, Австралия халқлари тили ва адабиёти, филология фанлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Fil6097.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
Илмий раҳбар: Ганиева Дилдорохон Азизовна, филология фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаяётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/27.09.2024.Fil/Ped.05.09.
Расмий оппонентлар: Дустбоева Наргиза Турғунпулатовна, филология фанлари доктори, профессор; Ибрагимова Гульчехра Мадаминджановна филология фанлари бўйича фалсафа докторы, доцент       
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалиётга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз тилидаги ўлчов бирликлари лексикасига хос структура, етимологик, семантик жиҳатларни таҳлил қилиш орқали ушбу лексемаларнинг мазмунлий, лингвомаданий ва коннотатив хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўлчовга оид илк лексик бирликлар инсон танаси аъзолари номлари ёрдамида ясалиб, антропоцентрлик хусусиятга эга бўлганлиги, инглиз тилидаги foot, yard, pint, step, finger каби лексемалар инсон танаси аъзоси номлари билан боғлиқ ҳолда вужудга келганлиги инглиз тили ривожланишининг илк, ўрта ва замонавий босқичларида ёзилган адабиёт намуналари асосида исботланган;
инглиз тилидаги ўлчов бирликлари лексикаси gram, dram, cup, gallon, hour, year каби содда атамалар, hundredweight, troy ounce, fluid ounce, cubic meter, daytime, fortnight каби мураккаб, milligram, kilogram, megaliter, milliliter, monthly, quarterly каби аффиксация усули билан ҳосил қилинган бирликлардан иборат эканлиги мазкур бирликларнинг структура ва компонент таҳлиллари орқали аниқланган;
инглиз тилидаги оғирлик ўлчов бирликлари физик вазнни ифода қилиш билан бирга, илм-фан, савдо, кундалик ҳаёт ва бадиий нутқда ҳам қўлланилиши, ҳар хил контекстларда бу бирликларнинг маъноси ҳам ўзгариши — a ton of work, a kilogram of kindness, a drop in the ocean, a flood of information каби иборалар реал ўлчовдан кўра, ҳиссий ва мавҳум тушунчаларни ифода қилиши бадиий адабиётдан олинган мисоллар асосида далилланган;
Оғирлик ўлчов бирликларига алоқадор метафоралар масъулият ва жиддийлик, эҳтиёткорлик ва аҳамиятсизлик, миқдорнинг гиперболик ифодалари сифатида, ҳиссий ва психологиявий оғирлик маъносидаги метафораларга бўлиниши, ҳажм ўлчов сўзлари кўпинча адабиётда ва риторикада тасвирни уйғотиш, ҳиссиётларни таъкидлаш ёки мавҳум тушунчаларни ифода қилиш учун қўлланилиши, minute сўзи идиоматиκ ва ноаниқ вақт ифодаcи маъносида, hour сўзи муҳим бир воқеа, ҳал қилувчи фурсатни ифода қилиш учун, year лексемаси эса узоқ даврни ҳиссий жиҳатдан тасвирлаши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Инглиз тилидаги ўлчов бирликларига оид лексемаларни структура–семантик тадқиқи асосида:
ўлчовга оид илк лексик бирликлар инсон танаси аъзолари номлари ёрдамида ясалиб, антропоцентрлик хусусиятга эга бўлганлиги, инглиз тилидаги foot, yard, pint, step, finger каби лексемалар инсон танаси аъзоси номлари билан боғлиқ ҳолда вужудга келганлиги инглиз тили ривожланишининг илк, ўрта ва замонавий босқичларида ёзилган адабиёт намуналари асосида исботланганлиги, инглиз тилидаги ўлчов бирликлари лексикаси gram, dram, cup, gallon, hour, year каби содда атамалар, hundredweight, troy ounce, fluid ounce, cubic meter, daytime, fortnight каби мураккаб, milligram, kilogram, megaliter, milliliter, monthly, quarterly каби аффиксация усули билан ҳосил қилинган бирликлардан иборат эканлиги мазкур бирликларнинг структура ва компонент таҳлиллари орқали аниқланганлиги бўйича хулосалардан Америка Қўшма Штатларининг Ўзбекистондаги элчихонаси 2021–2025 йилларда фаолият олиб борган “Mindonobod Satellite Access Microsholarship Program” S–UZ800–21–GR–3126 халқаро амалиёт лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Фарғона тумани халқ таълими бўлими 62–ўрта таълим мактаби 2025–йил 27–мартдаги 7–сон маълумотномаси). Натijада мазкур материаллар билан лойиҳанинг илмий далилларга бой бўлишига эришилган;
инглиз тилидаги оғирлик ўлчов бирликлари физик вазнни ифода қилиш билан бирга, илм-фан, савдо, кундалик ҳаёт ва бадиий нутқда ҳам қўлланилиши, ҳар хил контекстларда бу бирликларнинг маъноси ҳам ўзгариши — a ton of work, a kilogram of kindness, a drop in the ocean, a flood of information каби иборалар реал ўлчовдан кўра, ҳиссий ва мавҳум тушунчаларни ифода қилиши бадиий адабиётдан олинган мисоллар асосида далилланганлиги натижасида олинган илмий хулоса ва натижалардан 2021–2023 йиллар мобайнида “Мусика ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув–методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги F3–2019081773–рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча–русча–инглизча–немисча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда самарали фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025–йил 2–майдаги 1/04–223–сон маълумотномаси). Натijада ушбу луғатнинг илмий–назарий томонлари янада такомиллашган;
оғирлик ўлчов бирликларига алоқадор метафоралар масъулият ва жиддийлик, эҳтиёткорлик ва аҳамиятсизлик, миқдорнинг гиперболик ифодалари сифатида, ҳиссий ва психологиявий оғирлик маъносидаги метафораларга бўлиниши, ҳажм ўлчов сўзлари кўпинча адабиётда ва риторикада тасвирни уйғотиш, ҳиссиётларни таъкидлаш ёки мавҳум тушунчаларни ифода қилиш учун қўлланилиши, minute сўзи идиоматиκ ва ноаниқ вақт ифодаcи маъносида, hour сўзи муҳим бир воқеа, ҳал қилувчи фурсатни ифода қилиш учун, year лексемаси эса узоқ даврни ҳиссий жиҳатдан тасвирлаши асосланганлиги ҳақидаги илмий хулосалардан 2023–2024 йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари сценарийсини ёзишда фойдаланилди ва муаллиф билан суҳбатлар уюштирилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025–йил 2–майдаги 26–36–980–сон маълумотномаси). Натijада ушбу телекўрсатув дастурлари учун тайёрланган материалларнинг таъсирчанлиги ортиб, мазмунан мукаммаллашган, илмий далиллар билан тўлдирилган. Натijада кўрсатувнинг мавзуси географияси кенгайишига, материалларнинг таъсирчанлиги ортиб, янги маълумотлар билан бойишига эришилган.