Yaxshieva Zebo Rashidovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Muhammad Alining “Ulug‘ saltanat” tetralogiyasida tarixiy voqelik va uning badiiy ifodasi”, 10.00.02-O‘zbek adabiyoti (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: №B2020.4.PhD/Fil809
Ilmiy rahbar: To‘raev Damin, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Qarshi filiali.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qarshi davlat universiteti, PhD.03/30.12.2019.Fil.70.01.
Rasmiy opponentlar: Yoqubov Islomjon Ahmedovich, filologiya fanlari doktori, professor; Imomova Gulchehra Muhammadievna, filologiya fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi tarixiy haqiqat va badiiy to‘qima nisbati, Amir Temur obrazining badiiy talqini, portret, peyzaj, tush va maktub badiiy butunlikni ta’minlovchi omillardan ekanligini asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
o‘zbek adabiyotida tarixiy tetralogiyaning yuzaga kelishi hamda uning Muhammad Ali ijodi bilan bog‘liqligi jahon adabiyotida shakllangan adabiy streotiplarga mutanosib holda ochib berilgan;
tarixiy tetralogiya yaratish qonunlari asosida makon va zamon chegarasida qahramon intellekti namoyishi syujet liniyalarini biriktirish omili ekanligi ko‘rsatilgan;
tarixiy tetralogiya kanonlari, “Ulug‘ saltanat”da bo‘y ko‘rsatgan badiiylik moduslari epik tur qamrovining imkoniyati kengligi negizida aniqlangan;
“Ulug‘ saltanat” asaridagi tarixiy qahramonlar siymosini yuzaga keltirish xronotop usuli, portret, peyzaj, tush, maktub, dialog motivlari badiiy yaxlitlikni ta’minlovchi muhim kategoriya ekani ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Muhammad Alining “Ulug‘ saltanat” tetralogiyasida tarixiy voqelik va uning badiiy ifodasi mavzusidagi tadqiqotning ilmiy natijalari asosida:
o‘zbek adabiyotida tarixiy tetralogiyaning yuzaga kelishi hamda uning Muhammad Ali ijodi bilan bog‘liqligi jahon adabiyotida shakllangan adabiy streotiplarga mutanosib holda ochib berilganligi haqidagi qarashlaridan OT-F1-138 raqamli “Temuriylar davrida yaratilgan “Xamsa”larning komparativistik tahlili” mavzusidagi fundamental loyihada foydalanilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 23 dekabrdagi 89-03-5459-son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalar Temuriylar davrida yaratilgan asarlarda Amir Temur va temuriy hukmdorlar obrazlarining badiiy talqinini ko‘rsatishga xizmat qilgan;
tarixiy tetralogiya yaratish qonunlari asosida makon va zamon chegarasida qahramon intellekti namoyishi syujet liniyalarini biriktirish omili ekanligiga oid nazariy xulosalardan OT-O8-027 raqamli “Qo‘lyozma manbalarning milliy ma’naviy va adabiy meros targ‘ibotidagi ahamiyati” mavzusidagi fundamental loyihada foydalanilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 23 dekabrdagi 89-03-5459-son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalar qo‘lyozma manbalardagi ma’lumotlar asosida yaratilgan tarixiy romanlarning ma’naviy meros targ‘ibotidagi ahamiyati dalillanishiga xizmat qilgan;
tarixiy tetralogiya kanonlari, “Ulug‘ saltanat”da bo‘y ko‘rsatgan badiiylik moduslari epik tur qamrovining imkoniyati kengligiga doir ilmiy nazariy qarashlaridan OT-F1-138 raqamli “Temuriylar davrida yaratilgan “Xamsa”larning komparativistik tahlili” mavzusidagi fundamental loyihada foydalanilgan. (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 23 dekabrdagi 89-03-5459-son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalar tarixiy tetralogiya qonuniyatlarining zamonaviy talqinga tayanilishi ilmiy asoslanilishiga xizmat qilgan;
“Ulug‘ saltanat” asaridagi tarixiy qahramonlar siymosini yuzaga keltirish xronotop usuli, portret, peyzaj, tush, maktub, dialog motivlari badiiy yaxlitlikni ta’minlovchi muhim kategoriya ekanligiga asoslangan qarashlaridan A-1-118 raqamli “Navoiy obrazlarining talqin va tasvirlariga oid o‘quv qo‘llanmasini tayyorlash va nashr etish” mavzusidagi amaliy tadqiqot loyihasini bajarishda foydalanilgan. (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2021 yil 02 fevraldagi 02-07-68/14-son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalar Navoiy obrazini yuzaga keltirishda tush, maktub, dialog motivlari muhim kategoriya ekanligini talqin qilishga xzmat qilgan.