Shakirov Baxtiyar Maxmudovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Nasos stansiyalarining o‘zgaruvchan pog‘onali suv uzatishida oqim taqsimlanishini maqbullashtiruvchi avankameraning nazariy va amaliy hisoblash usullari», 05.09.06 – Gidrotexnika va melioratsiya qurilishi (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.1.DSc/T211.
Ilmiy maslahatchi: Mamajonov Maxmudjon, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat agrar universiteti Andijon filiali.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti, DSs.03/30.12.2019.T.10.02.
Rasmiy opponentlar: Glovatskiy Oleg Yakovlevich, texnika fanlari doktori, professor; Jonqobilov Ulugmurad Umbarovich, texnika fanlari doktori, dotsent; Ergashev Rustam Raximovich, texnika fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi nasos stansiyasining avankamerasida oqimni tekis taqsimlanishini hisoblash usullarini takomillashtirish hisobiga nasos stansiyalarning ekspluatatsion samaradorligini oshirish, ratsional ishlash rejimini aniqlash bo‘yicha ilmiy asoslangan usullarni va avankamerada oqimni taqsimlanishini gidravlik sharoitini yaxshilash bo‘yicha konstruktiv tadbirlar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
avankamerada suv oqimini tekis taqsimlanishini ta’minlash bo‘yicha nazariy va amaliy takomillashtirilgan hisoblash usuli Sen-Venan tenglamasi asosida ishlab chiqilgan;
suv oqimini avankamerada bir tekis taqsimlanishini va suv qabul qilish bo‘linmalariga oqimni qulay oqib kelish sharoitini inobatga olib poligonal ko‘ndalang kesimli avankamera konstruksiyasi ishlab chiqilgan;
avankamera va suv qabul qilish bo‘linmasidagi cho‘kindilarni loyqalanishini hisobga olgan xolda, nasos stansiyaning suv olish inshootidagi loyqa yuvuvchi moslamani gidravlik hisoblash usuli takomillashtirilgan;
avankamera va suv qabul qilish bo‘linmasidagi cho‘kindilarni loyqalanishini hisobga olgan xolda, suv olish inshootidagi loyqa yuvuvchi moslamani ishlash vaqtini aniqlash usuli takomillashtirilgan;
nasos stansiyani suv qabul qilish bo‘linmasini va nasosning so‘rish quvurini kirish diametrini optimal o‘lchamlarini aniqlash usuli oqimni kirishdagi minimal gidravlik bosim isroflarini hisobga olish asosida ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Nasos stansiyaning suv olish inshootida oqimni tekis taqsimlanishini gidravlik hisoblash usulini takomillashtirish asosida:
poligonal ko‘ndalang kesimli avankamerani takomillashtirilgan konstruksiyasi, oqimni tekis taqsimlanishini ta’minlaydigan Suv xo‘jaligi vazirligi tasarrufidagi “SUVLOYINA” loyihalashtirish instituti Farg‘ona viloyatida davlat unitar tashkilotida loyihalash jarayoniga joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2019 yil 12 noyabrdagi 03/25-4361-son ma’lumotnomasi). Natijada, chekkadagi nasoslarning suv uzatishini oshirish imkoni yaratilgan, o‘rtadagi nasosning suv uzatish miqdoriga nisbatan 94,5% erishilgan;
sug‘orish nasos stansiyaning avankamera va suv qabul qilish bo‘linmasidagi loyqa yuvuvchi moslamani gidravlik hisoblash usuli Suv xo‘jaligi vazirligi tasarrufidagi Norin-Sirdaryo irrigatsiya tizimlari xavza boshqarmasi qoshidagi Namangan viloyati nasos stansiyasi va energetika boshqarmasiga qarashli “Uychi” nasos stansiyasida joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2019 yil 12 noyabrdagi 03/25-4361-son ma’lumotnomasi). Natijada, cho‘kindilarni yuvilishiga imkon yaratilgan va so‘rish quvuriga oqimni kirish burchagini o‘zgarishi hisobiga, gidravlik qarshiliklar kamaygan, nasosning suv uzatishi 5-5,5 % va foydali ish koeffisienti 5,9 % ortishiga erishilgan;
nasos stansiyaning avankamera va suv qabul qilish bo‘linmasida loyqa yuvuvchi moslamani ishlash vaqtini aniqlash usuli Suv xo‘jaligi vazirligi tasarrufidagi Norin-Qoradaryo irrigatsiya tizimlari xavza boshqarmasi qoshidagi Andijon viloyati nasos stansiyasi va energetika boshqarmasiga qarashli “Ko‘k-gumbaz” nasos stansiyasida joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2019 yil 12 noyabrdagi 03/25-4361-son ma’lumotnomasi). Natijada, me’yoriy ishlash rejimi ta’minlanganligi natijasida resurs tejamkorlikni 2,3-4,5 % ortishiga erishilgan;
nasos stansiyaning suv qabul qilish bo‘linmalarini konstruktiv o‘lchamlarini va nasos agregatining so‘rish quvurini kirish qismini aniqlash usuli Andijon viloyatidagi “Andijon loyiha qidiruv ekspedisiyasi” mas’uliyati cheklangan jamiyatida loyihalash jarayoniga joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2019 yil 12 noyabrdagi 03/25-4361-son ma’lumotnomasi). Natijada, suv olish inshootini gidravlik xarakteristikasini yaxshilash, qurilish va ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish va chekkadagi nasoslarning suv uzatishini 2,8-3,3 % ortishiga erishilgan.