Abdullaeva Nilufarxon Maxamadjanovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Boshlang‘ich ta’lim samaradorligini oshirishda integratsiyalashgan texnologiyadan foydalanish”, 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlang‘ich ta’lim) (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.1.PhD/Ped.589.
Ilmiy rahbar: Mirqosimova Marg‘uba Mirqobilovna, pedagogika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti, PhD.03/04.06.2020.Ped.76.02.
Rasmiy opponentlar: Yusupova Shohida Jaloliddinovna, pedagogika fanlari doktori, dotsent; Abduraxmanova Barno Muxamadjonovna, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Jizzax davlat pedagogika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi boshlang‘ich ta’lim jarayonida integratsiyalashgan ta’lim texnologiyasini qo‘llashning metodik shart-sharoitlarini aniqlashtirish hamda ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
boshlang‘ich ta’lim samaradorligini oshirishga doir integratsiyalashgan texnologiyaning didaktik xususiyatlari (o‘quvchi shaxsiga yo‘nalganlik, o‘quv-bilish faoliyatini boshqarish, konsentrizm, hamkorlik, ijodkorlik) o‘quv fani mavzusi, tayanch tushuncha va bilimlar, ko‘nikma, malakalar kompetensiyalarni ta’lim maqsadlari (ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi) bilan ichki integratsiya dinamikasini ta’minlash asosida aniqlashtirilgan;
integratsiyalashgan o‘qitish orqali boshlang‘ich ta’lim samaradorligini baholash mezonlari (tayanch tushunchalarni oddiydan murakkabga qarab rivojlantirib borish, muammoli vaziyatlar va uyg‘unlashgan usullarni qo‘llash, manba bo‘yicha ixcham, mukammal ma’lumotlar majmuasining ifodalanishi) o‘qish, ona tili, matematika, tabiatshunoslik (atrofimizdagi olam) fanlarining vertikal va gorizontal integratsiyasini qo‘llash asosida o‘rganilgan;
boshlang‘ich ta’limda integratsiyalashgan o‘qitish jarayonlarini tashkil etishga doir didaktik modelning metodik komponenti o‘quv harakatlari izchilligining (tayyorlov, loyihalash, amalga oshiruvchi, yakuniy) integrallashgan dars tuzilmasi (adaptiv, amaliy, umumlashtirish, refleksiya) bilan qayta aloqasi intensivlash darajasiga muvofiq takomillashtirilgan;
sinfdan tashqari o‘qish darslarida integratsiyalashgan ta’lim texnologiyasini qo‘llashning metodik shartlari (uzviylik, bosqichma-bosqich amalga oshirish, yaxlitlik, natijaviylik) 1-2-sinflarda o‘zlashtirilgan sodda tushunchalar, ko‘nikma va malakalar orqali 3-4-sinflarda mujassam, yaxlit ijodiy tasavvurlarni rivojlantirish imkonini beruvchi integratsion xarita analogli loyihalash asosida mukammallashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Boshlang‘ich ta’lim samaradorligini oshirishda integratsiyalashgan texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
boshlang‘ich ta’lim samaradorligini oshirishga doir integratsiyalashgan texnologiyaning didaktik xususiyatlarini aniqlashtirish, o‘quv fani mavzusi, tayanch tushuncha va bilimlar, ko‘nikma, malakalar kompetensiyalarni ta’lim maqsadlari (ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi) bilan ichki integratsiya dinamikasini ta’minlashga doir takliflardan boshlang‘ich ta’limning kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan Davlat ta’lim standartini ishlab chiqishda foydalanilgan (Respublika ta’lim markazining 2019 yil 27 iyundagi 01/11-01/8-1466-son ma’lumotnomasi). Natijada, boshlang‘ich ta’limda kompetensiyaviy yondashuvni joriy etishda integratsiyalashgan texnologiyalarni qo‘llash samaradorligini oshirishga erishilgan;
integratsiyalashgan o‘qitish orqali boshlang‘ich ta’lim samaradorligini baholash mezonlarini o‘qish, ona tili, matematika, tabiat fanlarining vertikal va gorizontal integratsiyasini qo‘llash asosida aniqlashtirish, boshlang‘ich ta’limda integratsiyalashgan o‘qitish jarayonlarini tashkil etishga doir didaktik modelning metodik komponentini o‘quv harakatlarining izchilligini integrallashgan dars tuzilmasi bilan qayta aloqasini intensivlash darajasiga muvofiq takomillashtirishga doir amaliy taklif va tavsiyalardan PZ-2014-0903160552 raqamli “Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida modulli o‘qitish jarayonini texnologik ta’minlash mexanizmlari” (2015-2017 yy.) loyihasini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 29 yanvardagi 89-03-376-son ma’lumotnomasi). Natijada, boshlang‘ich ta’lim jarayonlarida integratsiyaning intensivligini ta’minlashda modulli o‘qitish texnologiyasini qo‘llash samaradorligini oshirishga erishilgan;
sinfdan tashqari o‘qish darslarida integratsiyalashgan ta’lim texnologiyasini qo‘llashning metodik shartlarini aniqlashtirish, 1-2-sinflarda o‘zlashtirilgan sodda tushunchalar, ko‘nikma va malakalar orqali 3-4-sinflarda mujassam, yaxlit ijodiy tasavvurlarni rivojlantirish imkonini beruvchi integratsion xaritani analogli loyihalash asosida takomillashtirishga doir amaliy tavsiyalardan A-5-37 raqamli “Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilari va boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida dastlabki matematik bilimlarni shakllantirishga mo‘ljallangan mul`timediali intellektual o‘yinlar” (2015-2017 yy.) loyihasini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 29 yanvardagi 89-03-376-son ma’lumotnomasi). Natijada, boshlang‘ich ta’limda integratsiyalashgan texnologiyani qo‘llashda mul`timedia vositalaridan foydalanish samaradorligini oshirishga erishilgan.