Ziyavitdinov Jamolitdin Fazlitdinovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Modifikatsiyalangan sorbentlar yordamida ajratilgan biologik faol birikmalarning tuzilish-funksional xususiyatlari va ularni tibbiyot va biotexnologiyada qo‘llanilishi», 02.00.10 – Bioorganik kimyo (kimyo fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.2.DSc/K82.
Ilmiy maslahatchi: Salixov Shavkat Ismailovich, biologiya fanlari doktori, professor, akademik.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Bioorganik kimyo instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Bioorganik kimyo instituti, DSc.02/30.12.2019.K/V.37.01.
Rasmiy opponentlar: Tashmuxamedov Mugrajiddin Salaxovich, kimyo fanlari doktori, professor; Normaxmatov Nodirali Saxobatalievich, kimyo fanlari doktori; Miralimova Shaxlo Mirjamalovna, biologiya fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston kimyo-farmatsevtika ilmiy-tadqiqot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: tibbiyot va biotexnologiyada qo‘llash maqsadida modifikatsiyalangan sorbentlar yordamida ajratilgan biologik faol birikmalarning tuzilish-funksional xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
siloxrom 80 S18 dan foydalanib Apis mellifera zaharidan fiziologik faol moddani ajratib olishning yangi usuli va u asosida yuqori tozalikdagi melittin va fosfolipaza A2 ajratib olishning bir bosqichli usuli ishlab chiqilgan;
ilk bor Eisenia foetida chuvalchang gomogenati suvli ekstraktidan sitotoksik faollikka ega bo‘lgan ikkita peptid (A-3 va A-4) ajratib olingan. A-3 sitotoksin uchun to‘liq birlamchi tuzilishi aniqlangan;
Farg‘ona vodiysi iqlim sharoitida etishtirilgan C.annuum L.qizil qalampirining kapsaisinoid va karotinoidlarining tarkibi hamda miqdorlari aniqlangan;
Bombyx mori lichinkalaridan preS1-S oqsil tutgan odam gepatit V virusi rekombinant antigenini (HBsAg) tozalash usuli ishlab chiqilgan;
ilk bor P.aeruginosa A12 bakteriyalarini 30oS haroratda yog‘li ozuqa muhitida o‘sishi uchun ozuqa muhiti maqbullashtirilgan va kul`tural suyuqlikda lipaza to‘planish dinamikasi aniqlangan;
P.aeruginosa A12 KS dan ionalmashinish va gidrofob xromatografiya yordamida yangi lipaza fermentini ajratish usuli ishlab chiqilgan;
yangi fermentning fizik-kimyoviy va katalitik xususiyatlari hamda uning aminokislota tarkibi aniqlangan;
yangi lipazaning birlamchi tuzilishi aniqlangan va fazoviy tuzilishining uch o‘lchamli modeli yaratilgan;
ajratib olingan yuqori faol lipaza asosida affin sorbentlari sintez qilingan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Tibbiyot va biotexnologiyada qo‘llash maqsadida modifikatsiyalangan sorbentlar yordamida ajratilgan biologik faol birikmalarning tuzilish-funksional xususiyatlarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
C.annuum L. qizil qalampirining kapsaisinoid va karotinoidlari asosida «Kapsaisinoidlar» substansiyasiga vaqtinchalik farmakopeya maqolasi (№42 Uz-1470-2009) tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2018 yil 15 oktyabrdagi 8n-3/280-son xati). Natijada yallig‘lanishga qarshi yangi surtma preparatini yaratish imkonini bergan;
«Kapsaisinoidlar» substansiyasi, uzum moyi, asalari zahari va metilsalisilat asosida yallig‘lanishga qarshi «Apikapsalvin» preparatiga vaqtinchalik farmakopeya maqolasi (№42 Uz-1471-2009) tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2018 yil 15 oktyabrdagi 8n-3/280-son xati). Natijada yallig‘lanishga qarshi «Apikapsalvin» linimentini ishlab chiqarish imkonini bergan;
«Kapsaisinoidlar» substansiyasi va «Apikapsalvin» linimentini tibbiyot amaliyotida qo‘llashga Sog‘likni saqlash vazirligi tomonidan ruxsat berilgan (Sog‘likni saqlash vazirligining 2009 yil 30 oktyabrdagi 329-son buyrug‘i; shahodatnoma, №05-09; №06-09). Natijada import o‘rnini bosuvchi eksportga yo‘naltirilgan preparat ishlab chiqarish imkonini bergan.