Ибрагимов Сардор Хамдамовичнинг

фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Келиб чиқиши турли хил бўлган ўткир респиратор дистресс синдромида респиратор тактика ва интенсив терапия стратегияси», 14.00.37 – Анестезиология ва реаниматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.DSc/Tib1196.
Илмий маслаҳатчи: Ибадов Равшан Алиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: «Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази» ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Болалар миллий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.07.01.
Расмий оппонентлар: Якубтсевич Руслан Эдуардович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Беларус Республикаси); Атаханов Шухрат Эргашевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Газиев Зоир Тохирович, тиббиёт фанлари доктори, дотсент.
Етакчи ташкилот номи: «Профессор S.V. Очаповский номидаги 1-сонли вилоят клиник шифохонаси» Илмий-тадқиқот институти (Россия).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: комплекс чора-тадбирларни оптималлаштириш ҳамда респиратор тактика ва интенсив терапия стратегиясини ишлаб чиқиш орқали келиб чиқиши турли хил бўлган ўткир респиратор дистресс синдроми билан оғриган беморларни даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўткир респиратор дистресс синдроми оғирлигини, орган дисфункциясининг прогрессивлиги ва респиратор ёрдамга бўлган эҳтиёж билан боғлиқ сабаб-натижа ва миқдорий қонуниятлар аниқланган;
ўткир респиратор дистресс синдромининг патогенетик хусусиятлари салбий натижа хавфига сезиларли таъсир кўрсатгани, аниқланган энг муҳим предикторлари эса беморларнинг омон қолиш прогнозини эрта стратификация қилиш ва интенсив терапия комплексини оптималлаштириш имконини бергани аниқланган;
кўп омилли прогностик моделлар ва уларга киритилган хавф калкуляторлари ўткир респиратор дистресс синдроми ривожланиш эҳтимоли ва оғирлигини баҳолаш аниқлигини сезиларли даражада оширгани, бу эса интеграцияланган бошқарув стратегияси ва мақсадли органопротекция асосий элементларини ишлаб чиқишга имкон яратгани кўрсатилган;
Л-, Ҳ- ва риАРДС фенотипик моделлари ўткир респиратор дистресс синдромининг патофизиологик субтипларини эрта аниқлашни таъминлагани ва респиратор ёрдам турини танлаш ва унинг тактикаси аниқлигини оширгани исботланган;
келиб чиқиши турли хил бўлган ўткир респиратор дистресс синдромида, хусусан COVID-19 билан боғлиқ ҳолатларда, анъанавий ёндашувлар парадигмасини ўзгартириш ва махсус стратегиялар ҳамда технологияларни жорий этишни талаб қиладиган чуқур гипоксемия билан бирга ўпканинг нисбатан сақланган комплайнси ва сезиларли васкуляр компонент билан ифодаланадиган етарли респиратор механика аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Келиб чиқиши турли хил бўлган ўткир респиратор дистресс синдромида комплекс чора-тадбирларни оптималлаштириш ва респиратор тактика ҳамда интенсив терапия стратегиясини ишлаб чиқиш бўйича ўтказилган тадқиқотлар асосида қуйидаги илмий маълумотлар амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 5 мартдаги 04/51-сонли хулосаси):
Биринчи илмий янгилик: ўткир респиратор дистресс синдроми оғирлигини, орган дисфункциясининг прогрессивлиги ва респиратор ёрдамга бўлган эҳтиёж билан боғлиқ сабаб-натижа ва миқдорий қонуниятлар аниқланганлиги бўйича «Жарроҳлик реанимациясида ўткир респиратор дистресс-синдроми бўлган беморларни ташхислаш ва даволаш стратегияси» ва «Келиб чиқиши турли бўлган ўткир респиратор дистресс-синдромининг прогностик моделлари ва хавф омиллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган ва «Академик В.Воҳидов номидаги RIXIATM» ДМ Илмий кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги 01-сонли ва 22 апрелдаги 02-сонли хулосалари билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Янгийўл шаҳри Марказий шифохонасининг 10.03.2025 йилдаги 1670-сонли ва 28.04.2025 йилдаги 1674-сонли буйруқлари ҳамда «1-сонли Зангиота Республика махсус шифохонаси» ДМнинг 30.04.2025 йилдаги 03-266-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларнинг клиник амалиётга жорий этилиши турли генезга эга ўткир респиратор дистресс синдромида респиратор терапияни ўз вақтида коррекциялашга, полиорган дисфункция учрашини камайтиришга, яшовчанлик даражасини оширишга ва функционал натижаларни яхшилашга имкон яратган. Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалиётига жорий этилиши, хусусан, ишлаб чиқилган респиратор тактика ва интенсив терапия стратегиясини қўллаш беморларнинг реанимация бўлимларида даволанишининг ўртача давомийлигини 19,2 кундан 11,5 кунгача қисқартиришга ва сарфланган бюджет маблағларини 1,7 баравар камайтиришга имконият яратган. Хулоса: Ўткир респиратор дистресс синдроми оғирлиги орган дисфункциясининг кучайиши ва респиратор қўллаб-қувватлашга бўлган эҳтиёжнинг ортиши билан миқдорий жиҳатдан боғлиқ эканлиги асосланган.
Иккинчи илмий янгилик: ўткир респиратор дистресс синдромининг патогенетик хусусиятлари салбий натижа хавфига сезиларли таъсир кўрсатгани, аниқланган энг муҳим предикторлари эса беморларнинг омон қолиш прогнозини эрта стратификация қилиш ва интенсив терапия комплексини оптималлаштириш имконини бергани аниқланганлиги бўйича «Жарроҳлик реанимациясида ўткир респиратор дистресс-синдроми бўлган беморларни ташхислаш ва даволаш стратегияси» ва «Келиб чиқиши турли бўлган ўткир респиратор дистресс-синдромининг прогностик моделлари ва хавф омиллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган ва «Академик В.Воҳидов номидаги RIXIATM» ДМ Илмий кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги 01-сонли ва 22 апрелдаги 02-сонли хулосалари билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Янгийўл шаҳри Марказий шифохонасининг 10.03.2025 йилдаги 1670-сонли ва 28.04.2025 йилдаги 1674-сонли буйруқлари ҳамда «1-сонли Зангиота Республика махсус шифохонаси» ДМнинг 30.04.2025 йилдаги 03-266-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган натижаларни прогнозлаш тизими беморлар орасида ўлим кўрсаткичини камайтириш, ногиронлик ҳолатлари сонини қисқартириш ва оғир ҳолатдан кейинги узоқ муддатли меҳнатга лаёқатсизлик билан боғлиқ ижтимоий йўқотишларни камайтириш учун шароит яратган. Иқтисодий самарадорлиги: эрта стратификация тизимини тиббиёт марказлари амалиётига жорий этиш натижасида бир беморга тўғри келадиган ўртача сунъий ўпка вентиляцияси давомийлиги 1,5 бараварга қисқарган ва бюджет харажатлари 1,9 бараварга камайган. Хулоса: Ўткир респиратор дистресс синдромининг оғирлиги ва патогенези ножуя натижа хавфини белгилагани, шунингдек асосий предикторлар прогнозни эрта стратификация қилгани ва интенсив терапияни оптималлаштиришни таъминлагани асосланган.
Учинчи илмий янгилик: кўп омилли прогностик моделлар ва уларга киритилган хавф калкуляторлари ўткир респиратор дистресс синдроми ривожланиш эҳтимоли ва оғирлигини баҳолаш аниқлигини сезиларли даражада оширгани, бу эса интеграцияланган бошқарув стратегияси ва мақсадли органопротекция асосий элементларини ишлаб чиқишга имкон яратгани кўрсатилганлиги бўйича «Жарроҳлик реанимациясида ўткир респиратор дистресс-синдроми бўлган беморларни ташхислаш ва даволаш стратегияси» ва «Келиб чиқиши турли бўлган ўткир респиратор дистресс-синдромининг прогностик моделлари ва хавф омиллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган ва «Академик В.Воҳидов номидаги RIXIATM» ДМ Илмий кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги 01-сонли ва 22 апрелдаги 02-сонли хулосалари билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Янгийўл шаҳри Марказий шифохонасининг 10.03.2025 йилдаги 1670-сонли ва 28.04.2025 йилдаги 1674-сонли буйруқлари ҳамда «1-сонли Зангиота Республика махсус шифохонаси» ДМнинг 30.04.2025 йилдаги 03-266-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: прогностик инструментларнинг кундалик клиник амалиётга жорий этилиши беморлар хавфсизлигини ошириб, кўп аъзоли етишмовчиликнинг ривожланиш хавфини камайтирган ва стационардан чиқарилгандан сўнг қониқарли функционал ҳолат сақланган ҳолда яшаб қолиш даражасини оширишни таъминлаган. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган прогностик инструментларни тиббиёт марказлари амалиётида қўллаш натижасида дори воситалари ва сарф материаллари қўлланиши 2,1 бараварга қисқарган ҳамда умумий бюджет харажатлари 2,0 бараварга камайган. Хулоса: кўп омилли моделлар ва риск-калкуляторларни қўллаш ўткир респиратор дистресс синдромини прогноз қилиш аниқлигини оширгани ҳамда интеграциялашган даволаш тактикаси учун асос бўлиб хизмат қилгани асосланган.
Тўртинчи илмий янгилик: Л-, Ҳ- ва риАРДС фенотипик моделлари ўткир респиратор дистресс синдромининг патофизиологик субтипларини эрта аниқлашни таъминлагани ва респиратор ёрдам турини танлаш ва унинг тактикаси аниқлигини оширгани исботланганлиги бўйича «Жарроҳлик реанимациясида ўткир респиратор дистресс-синдроми бўлган беморларни ташхислаш ва даволаш стратегияси» ва «Келиб чиқиши турли бўлган ўткир респиратор дистресс-синдромининг прогностик моделлари ва хавф омиллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган ва «Академик В.Воҳидов номидаги RIXIATM» ДМ Илмий кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги 01-сонли ва 22 апрелдаги 02-сонли хулосалари билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Янгийўл шаҳри Марказий шифохонасининг 10.03.2025 йилдаги 1670-сонли ва 28.04.2025 йилдаги 1674-сонли буйруқлари ҳамда «1-сонли Зангиота Республика махсус шифохонаси» ДМнинг 30.04.2025 йилдаги 03-266-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: фенотипик классификацияни реанимация амалиётига жорий этиш вентиляторга боғлиқ асоратлар частотасини камайтиришга, тирик қолган беморларда сурункали нафас етишмовчилиги ҳолатларини қисқартиришга ҳамда уларнинг узоқ муддатли ҳаёт сифати яхшиланишига олиб келган. Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларни кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалиётига жорий этиш, хусусан, фенотипик классификациясини қўллаш вентиляторга боғлиқ асоратлар сонини 1,4 бараварга қисқартиришга ва бир беморга тўғри келадиган бюджет харажатларини 1,8 бараварга камайтиришга имкон берган. Хулоса: Ўткир респиратор дистресс синдромини фенотиплаш (Л-, Ҳ- ва риАРДС) беморларни стратификация қилиш аниқлигини оширгани ва респиратор тактикани шахсийлаштирилган тарзда танлашни таъминлагани асосланган.
Бешинчи илмий янгилик: келиб чиқиши турли хил бўлган ўткир респиратор дистресс синдромида, хусусан COVID-19 билан боғлиқ ҳолатларда, анъанавий ёндашувлар парадигмасини ўзгартириш ва махсус стратегиялар ҳамда технологияларни жорий этишни талаб қиладиган чуқур гипоксемия билан бирга ўпканинг нисбатан сақланган комплайнси ва сезиларли васкуляр компонент билан ифодаланадиган етарли респиратор механика аниқланганлиги бўйича «Жарроҳлик реанимациясида ўткир респиратор дистресс-синдроми бўлган беморларни ташхислаш ва даволаш стратегияси» ва «Келиб чиқиши турли бўлган ўткир респиратор дистресс-синдромининг прогностик моделлари ва хавф омиллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган ва «Академик В.Воҳидов номидаги RIXIATM» ДМ Илмий кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги 01-сонли ва 22 апрелдаги 02-сонли хулосалари билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Янгийўл шаҳри Марказий шифохонасининг 10.03.2025 йилдаги 1670-сонли ва 28.04.2025 йилдаги 1674-сонли буйруқлари ҳамда «1-сонли Зангиота Республика махсус шифохонаси» ДМнинг 30.04.2025 йилдаги 03-266-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 билан боғлиқ ЎРДСни олиб боришга оид ёндашувларни қайта кўриб чиқиш энг оғир тоифадаги беморлар орасида леталликни сезиларли даражада камайтиришга, меҳнат қобилиятининг барқарор йўқотилиши ҳолатлари сонини қисқартиришга ҳамда оғир нафас етишмовчилигидан кейинги узоқ муддатли салбий оқибатларни аҳоли саломатлиги учун камайтиришга имкон берган. Иқтисодий самарадорлиги: ихтисослаштирилган стратегияларни кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалиётига жорий этиш натижасида реанимация бўлимларида койка-кунлар 1,7 бараварга қисқарган ҳамда бир беморга тўғри келадиган умумий бюджет харажатлари 2,3 бараварга камайган. Хулоса: COVID-19 билан боғлиқ ўткир респиратор дистресс синдроми барқарор ўпка комплайнси фонида яққол гипоксемия ва қон-томир бузилишларининг устунлиги билан тавсифлангани асосланган.