Хожабаев Нурмахамбет Муратбаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Орол денгизининг қуриган тубига саксовул уруғини экадиган сеялканинг эгат шакллантиргичини такомиллаштириш ва параметрларини асослаш”, 05.07.01 – Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/T6246.
Илмий раҳбар: Ауезов Онғарбай Пирлешович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Т.13.01.
Расмий оппонентлар: Имомқулов Қутбиддин Боқижонович, техника фанлари доктори, профессор; Саидова Муҳайёхан Тулкиновна, техника фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Қишлоқ хўжалиги техникаси ва технологияларини сертификатлаш ва синаш маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади саксовул уруғни экадиган сеялканинг такомиллаштирилган эгат шакллантиргичининг агротехника талаблари даражасидаги иш сифатини кам энергия сарфлаган ҳолда таъминлайдиган параметрларини асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
саксовул уруғини экадиган сеялка эгат шакллантиргичнинг конструкцияси ва унинг технологик иш жараёни уруғларнинг сифатли экилишини таъминлаш ҳамда кам энергия сарфланишини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштирилган;
эгат шакллантиргичнинг параметрларининг ўзгариш чегаралари қумли тупроқ билан ўзаро таъсирлашиш ҳамда агрегат ҳаракат тезлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланган;
эгат шакллантиргичга бериладиган тик юкланиш уларни тупроққа белгиланган чуқурликка ботиши таъминланиши ва агрегат ҳаракат тезлиги ҳисобга олган ҳолда аниқланган;
гардишли каток диаметри, қамраш кенглиги ва унга бериладиган тик босим кучи ҳамда агрегат ҳаракат тезлигининг мақбул қийматлари эгат текислик даражаси ва тортишга қаршилигини ифодаловчи регрессия тенгламаларини биргаликда эчиш орқали аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Орол денгизиниг қуриган тубига саксовул уруғини экадиган сеялканинг эгат шакллантиргичини такомиллаштириш ва параметрларини асослаш бўйича олинган натижалар ва тадқиқотлар асосида:
такомиллаштирилган эгат шакллантиргич билан жиҳозланган саксовул сеялкасига дастлабки талаблар ва техник топшириқ ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк маркази” давлат муассасасининг № ФАП 2633 “Саксовул уруғларини эккич” фойдали моделига патенти олинган (Қорақалпоғистон Республикаси ўрмон ва яшил ҳудудларни кўпайтириш, чўлланишга қарши курашиш агентлигининг 2025-йил 26-декабрдаги 1-1893-сонли маълумотномаси). Натижада, саксовул сеялкасининг эгат шакллантиргич ишчи органи конструкциясини ишлаб чиқиш имкони яратилган;
такомиллаштирилган эгат шакллантиргич билан жиҳозланган саксовул сеялкаси Мўйноқ ва Нукус туманларидаги давлат ўрмон хўжаликлари далаларида жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси ўрмон ва яшил ҳудудларни кўпайтириш, чўлланишга қарши курашиш агентлигининг 2025-йил 26-декабрдаги 1-1893-сонли маълумотномаси). Натижада сеялканинг такомиллаштирилган ишчи органи, яъни гардишли катокнинг иш кўрсаткичлари белгиланган агротехник талабларга тўлиқ жавоб берган, саксовул уруғлари экиладиган эгат чуқурлигининг бир текислик даражаси 96,2 % ни ташкил қилиб, уруғларнинг тупроққа кўмилиши 2 cм атрофида бўлган;
ишлаб чиқилган такомиллаштирилган эгат шакллантиргич билан жиҳозланган саксовул сеялкасининг саноат нусхаларини ишлаб чиқиш ва тайёрлаш учун лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (дастлабки талаблар, техник топшириқлар ва чизмалар) “БМКБ-Агромаш” АЖга лойиҳалаш жараёнига жорий этилган (“БМКБ-Агромаш” АЖнинг 2025-йил 30-декабрдаги 01-103-сонли маълумотномаси). Натижада такомиллаштирилган эгат шакллантиргич билан жиҳозланган саксовул сеялкасини ишлаб чиқариш имконияти яратилган.