Боқиев Қудрат Сирожиддин ўғлининг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даражалар бериладиган фан тармоғи номи): «Мишяк ва симоб ионларини аниқлаш учун модификацияланган графит асосидаги электрокимёвий сенсорлар ишлаб чиқиш», 02.00.02 – Аналитик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.PhD/K1116.
Илмий раҳбар: Зияев Дилшод Абдуллаевич, кимё фанлари доктори, дотсент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.K.01.13.M.
Расмий оппонентлар: Абдурахманов Эргашбой, кимё фанлари доктори, профессор; Яхшиева Зухра Зиятовна, кимё фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Умумий ва ноорганик кимё институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: мишяк ва симоб ионларини аниқлаш учун модификацияланган графит асосидаги электрокимёвий сенсорлар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор графен оксиди тиомочевина билан функсионаллаштирилиб, Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини inversion волтамперометрик аниқлашга мўлжалланган графен оксиди/тиомочевина билан модификацияланган графит электрод ишлаб чиқилган;
SEM–EDS ва ИҚ усуллари ёрдамида ишлаб чиқилган электрод сиртининг қатламли-ғовак тузилиши, элемент таркиби ҳамда графен оксиди ва тиомочевина ўртасида ҳосил бўлган функсионал боғлар аниқланиб, модификатор таркибидаги кислород, азот ва олтингугурт тутувчи фаол марказларнинг Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини тўплашдаги ўрни асосланган;
графен оксиди, дитизон, Л-систеин, натрий диетилдитиокарбамат ва графен оксиди/тиомочевина модификаторларининг электрокимёвий хусусиятлари қиёсий ўрганилиб, Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларига нисбатан энг юқори аналитик сигнал графен оксиди/тиомочевина билан модификацияланган электродда кузатилиши исботланган;
сиклик волтамперометрия ва электрокимёвий импеданс спектроскопияси ёрдамида модификацияланган электроднинг электрофаол сирт юзаси 0,162 см2 эканлиги, унинг модификацияланмаган электрод юзасига нисбатан қарийб 2 марта катталиги ҳамда модификация натижасида электрод юзасида электрон алмашиниш ва масса кўчириш жараёнлари яхшиланиши аниқланган;
илк бор Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини графен оксиди/тиомочевина билан модификацияланган графит электродда аниқлашнинг оптимал шароитлари белгиланиб, Бриттон–Робинсон буфер эритмасида pH 5,0–6,0, тўпланиш потенциали –0,8 В ва тўпланиш вақти 140 секунд эканлиги асосланган;
Ас(III) ионлари учун 1,0–100 µg/l, Ҳг(ИИ) ионлари учун 0,5–80 µg/l консентрация оралиғида чизиқли боғланиш мавжудлиги аниқланиб, уларнинг аниқлаш чегаралари мос равишда 0,18 ва 0,07 µg/l ҳамда миқдорий аниқлаш чегаралари 0,55 ва 0,22 µg/l эканлиги исботланган;
ишлаб чиқилган модификацияланган электроднинг селективлиги, такрорланувчанлиги ва барқарорлиги аниқланиб, Ас(III) учун 36 кун, Ҳг(ИИ) учун 38 кун давомида аналитик фаоллигини сақлаши ҳамда ишлаб чиқилган услуб табиий, оқова ва саноат сув намуналаридаги Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини аниқлашга тавсия этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Турли хил сув намуналари таркибидан Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини аниқлашнинг янги модификацияланган электрокимёвий сенсорларни қўллаш орқали inversion-voltamperometrik услубини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида: Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини модификацияланган электрокимёвий сенсорлар ёрдамида inversion-voltamperometrik аниқлаш усули Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Миллий референс лабораториясида қўллаб кўрилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг 2026 -йил 21-февралдаги 03-21/1969-сонли маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган усул турли бегона ионлар мавжуд бўлган мураккаб таркибли реал сув намуналарида Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини юқори сезгирлик ҳамда селективлик билан аниқлаш имконини берган.
Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини аниқлаш усули Ўзбекистон Республикаси “Муборак газни қайта ишлаш заводи” корхонасининг “Марказий завод лабораториясида” (Ўзбекистон Республикаси “Ўзбекнефтгаз” АЖ “Муборак газни қайта ишлаш заводи” корхонасининг 2026-йил 01-июн 06-1720-сонли маълумотномаси). Натижада технологик сув таркибида бир қанча элемент ионлари тутган эритма таркибидан Ас(III) ва Ҳг(ИИ) ионларини юқори сезгирликда аниқлаш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish