Zarpullaev Javohir Salimjon o‘g‘lining

falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘tkir pankreatitni tashxislash va jarrohlik davolashda nurli va endovizual texnologiyalarning imkoniyatlari», 14.00.27 – Xirurgiya; 14.00.19 – Klinik radiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/Tib5244.
Ilmiy rahbarlar: Kurbaniyazov Zafarjon, tibbiyot fanlari doktori, professor. Xamidov Obid Abduraxmanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Rasmiy opponentlar: Madumarova Zarnigor Shuxratovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent. Sherbekov Ulug‘bek Ahrorovich tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Abuali ibni Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti.
II. Tadqiqotning maqsadi:
O‘tkir pankreatitning etiologik shakli, og‘irlik darajasi va destruksiya hajmiga bog‘liq holda nurli va endovizual texnologiyalarni qo‘llashning differentsiallashgan bosqichli algoritmini ishlab chiqish orqali tashxislash va jarrohlik davolash natijalarini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
CTSI indeksi va klinik og‘irlik sopryajyonlik jadvali asosida (n=142) CTSI indeksining o‘tkir pankreatitning og‘ir kechishi prediktori sifatidagi ROC-egri chizig‘i egri chiziq osti yuzasi AUC=0,895 bilan qurilgan va optimal chegaraviy qiymatlar (CTSI ≥7 ball: sezgirlik 75,0%, o‘ziga xoslik 94,3%) aniqlangan;
pankreonekroz hajmining KT-bahosi destruksiyaning haqiqiy hajmi bilan mos kelishi vaznli kappa kelishuv koeffitsienti kappa=0,82 ni hisoblash (toifaning to‘liq mos kelishi — 84,6%, 52 ta kuzatuvdan 44 tasi) bilan miqdoriy aniqlangan;
shaxsiy klinik materialda magnit-rezonans xolangiopankreatografiyaning xoledoxolitiazni aniqlashda transabdominal ultratovush tekshiruvidan sezgirlik bo‘yicha (93,5% ga qarshi 64,5%) statistik ahamiyatli ustunligi referens — endoskopik retrograd xolangiopankreatografiya (n=42) taqqoslanadigan o‘ziga xoslikda (har ikki usulda 81,8%) isbotlangan;
99 bemordan iborat tanlanmada ko‘p omilli logistik regression tahlil usuli bilan barqaror a’zo etishmovchiligi o‘tkir pankreatitda noqulay natijaning eng kuchli mustaqil prediktori sifatida (OR=5,63; 95% ishonch oralig‘i 2,01–15,77; p=0,001), ta’sir kuchi bo‘yicha infeksiyalangan pankreonekroz (OR=4,18) va nekroz hajmi 50% dan ortiq (OR=2,74) aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Og‘ir o‘tkir pankreatit bilan og‘rigan bemorlarni diagnostika qilish va jarrohlik yo‘li bilan davolashni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-tadqiqot natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: CTSI indeksining o‘tkir pankreatitning og‘ir kechishi prediktori sifatidagi ROC-tahlili AUC=0,895 bilan qurilganligi va optimal chegaraviy qiymatlar (CTSI ≥7 ball: sezgirlik 75,0%, o‘ziga xoslik 94,3%) aniqlangan Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 2025 yil 5-noyabrda 3-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir pankreatitni tashxislash va jarrohlik davolashda nurli hamda endovizual texnologiyalarning imkoniyatlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasining 2025 yil 12-noyabrdagi 49-son va RShTYoIM Jizzax filialining 2026 yil 22-fevraldagi 22-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: CTSI ≥7 ball chegarasini qo‘llash o‘tkir pankreatitning og‘ir kechishini 94,3% o‘ziga xoslik bilan tasdiqlash va bemorni o‘z vaqtida intensiv kuzatuvga o‘tkazish imkonini beradi; og‘ir kechuvchi bemorlar orasidagi o‘lim darajasi (28,9%) hisobga olinganda, xavfni erta aniqlash bemorlarning hayotini saqlab qolishga bevosita xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: og‘ir kechishni obektiv mezon bo‘yicha erta ajratish engil kechuvchi bemorlarda asossiz intensiv terapiya va takroriy tekshiruvlarni bartaraf etadi, reanimatsiya o‘rinlari va tashxislash resurslaridan maqsadli foydalanishni ta’minlab, har bir bemor hisobiga o‘rtacha 2000000–3000000 so‘m tejamkorlikka erishiladi. Xulosa: CTSI indeksining prognostik chegaraviy qiymatlarini asoslash o‘tkir pankreatit og‘irligini obektiv baholash va davolash taktikasini o‘z vaqtida intensifikatsiya qilish mezonini yaratdi.
ikkinchi ilmiy yangilik: pankreonekroz hajmining KT-bahosi destruksiyaning haqiqiy hajmi bilan mos kelishi vaznli kappa kelishuv koeffitsienti kappa=0,82 ni tashkil etganligi (toifaning to‘liq mos kelishi — 84,6%, 52 ta kuzatuvdan 44 tasi) miqdoriy aniqlangan Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 2025 yil 5-noyabrda 3-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir pankreatitni tashxislash va jarrohlik davolashda nurli hamda endovizual texnologiyalarning imkoniyatlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasining 2025 yil 12-noyabrdagi 49-son va RShTYoIM Jizzax filialining 2026 yil 22-fevraldagi 22-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: KT-bahoning destruksiya haqiqiy hajmi bilan yuqori mosligi (kappa=0,82) jarrohlik aralashuv hajmini operatsiyagacha noinvaziv rejalashtirish imkonini beradi; bu esa ortiqcha keng aralashuvlardan saqlaydi, bemorlarning operatsion travmatizmini kamaytiradi va tiklanish davrini qisqartiradi. Iqtisodiy samaradorligi: aralashuv hajmini operatsiyagacha aniq rejalashtirish intraoperatsion taktika o‘zgarishlari va takroriy sanatsion operatsiyalarni kamaytiradi, har bir bemor hisobiga jarrohlik va statsionar davolash xarajatlarini o‘rtacha 3000000–4500000 so‘mga qisqartiradi. Xulosa: pankreonekroz hajmi KT-bahosining ishonchliligini miqdoriy asoslash jarrohlik aralashuvni noinvaziv rejalashtirishning obektiv asosini yaratdi.
uchinchi ilmiy yangilik: magnit-rezonans xolangiopankreatografiyaning xoledoxolitiazni aniqlashda transabdominal ultratovush tekshiruvidan sezgirlik bo‘yicha (93,5% ga qarshi 64,5%) statistik ahamiyatli ustunligi referens — ERXPG (n=42) taqqoslanadigan o‘ziga xoslikda (har ikki usulda 81,8%) isbotlangan Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 2025 yil 5-noyabrda 3-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir pankreatitni tashxislash va jarrohlik davolashda nurli hamda endovizual texnologiyalarning imkoniyatlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasining 2025 yil 12-noyabrdagi 49-son va RShTYoIM Jizzax filialining 2026 yil 22-fevraldagi 22-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: UTT ning manfiy natijasining past prognostik qiymati (NPV=45,0%) xoledox konkrementini istisno qilish imkonini bermasligi asoslanib, biliar o‘tkir pankreatitda MRXPG ikkinchi qator usuli sifatida qo‘llash zarurligi ko‘rsatildi; bu esa aniqlanmay qolgan xoledoxolitiaz sababli rivojlanadigan xolangit va takroriy pankreatit xurujlarining oldini oladi. Iqtisodiy samaradorligi: MRXPG ni noinvaziv saralash usuli sifatida qo‘llash tashxisiy maqsaddagi invaziv ERXPG sonini kamaytiradi, unga bog‘liq asoratlar (postmanipulyasion pankreatit) va ularni davolash xarajatlarini bartaraf etib, har bir bemor hisobiga o‘rtacha 2500000–3500000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: MRXPG ning xoledoxolitiazni aniqlashdagi ustunligini isbotlash biliar o‘tkir pankreatitda tashxislash algoritmining bosqichliligini asoslab berdi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ko‘p omilli logistik regression tahlil usuli bilan barqaror a’zo etishmovchiligi noqulay natijaning eng kuchli mustaqil prediktori sifatida (OR=5,63; 95% IO 2,01–15,77; p=0,001), shuningdek infeksiyalangan pankreonekroz (OR=4,18) va nekroz hajmi 50% dan ortiq (OR=2,74) aniqlanganligi Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 2025 yil 5-noyabrda 3-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir pankreatitni tashxislash va jarrohlik davolashda nurli hamda endovizual texnologiyalarning imkoniyatlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasining 2025 yil 12-noyabrdagi 49-son va RShTYoIM Jizzax filialining 2026 yil 22-fevraldagi 22-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: mustaqil prediktorlarni aniqlash jarrohlik taktikasini tanlashning miqdoriy mezonlarini yaratdi: o‘rtacha og‘ir va og‘ir kechishga ega bemorlarda ochiq operatsiya o‘rniga kamjarohatli strategiyani qo‘llash og‘ir asoratlar (Clavien–Dindo ≥IIIa) chastotasini 56,3% dan 21,2% gacha va o‘lim darajasini 37,5% dan 7,7% gacha kamaytirdi; nurli navigatsiya ostidagi teri orqali punksion-drenajlovchi aralashuv bemorlarning 66,7% ida keyingi jarrohlik sanatsiyasisiz jarayonning to‘liq hal bo‘lishiga olib keldi. Iqtisodiy samaradorligi: o‘lim darajasining 37,5% dan 7,7% gacha va og‘ir asoratlarning 56,3% dan 21,2% gacha kamayishi reanimatsiyada bo‘lish muddati, takroriy operatsiyalar va uzoq muddatli davolash xarajatlarini keskin qisqartiradi; bemorlarning 66,7% ida ochiq jarrohlikdan voz kechish har bir bemor hisobiga 5 000 000–7 000 000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: noqulay natija prediktorlarini miqdoriy asoslash va kamjarohatli strategiyani ustuvor qo‘llash o‘tkir pankreatitda o‘lim va og‘ir asoratlar chastotasini sezilarli kamaytirdi.