Товбаев Ғофур Зулкайнар ўғлининг
фалсафа доктори (PhD)диссертатсияси ҳимояси ҳақида эълон
И. Умумиймаълумотлар. Диссертатсия мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бэриладиган фан тармоғи номи): “Сирдарё вилояти табиатидан фойдаланишда иқлим ўзгаришларининг таъсири ва унинг GAT таҳлили”, 11.00.01 – Табиий география (география фанлари).
Диссертатсия мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Gr381.
Илмий раҳбар: Ғўдалов Миркомил Равшанович, география фанлари фалсафа доктори (PhD), дотсент.
Диссертатсия бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Gr.09.11.
Расмий оппонентлар: Уразбаев Абдукарим Кендирбаевич, география фанлари доктори, профессор; Матчанов Музаффар Жуманазарович, география фанлари доктори, дотсент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
ИИ.Тадқиқотнинг мақсади. Сирдарё вилояти табиатига иқлим ўзгаришлари таъсирини аниқлаш, хўжалик мақсадларида баҳолаш, туркум карталарини яратиш ва илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Сирдарё вилояти ер фони ва ландшафтлари NDMI (Нормализед Difference Моистуре Индех - Нормаллаштирилган дифференциянланган намлик индекси), NDSI (Нормализед Difference Salinity Индех - Нормаллаштирилган дифференцияланган шўрланиш индекси), NDVI (Нормализед difference vegetation индех - Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс), иқлимий кўрсаткичлар ҳамда аҳоли зичлигини ҳисобга олган ҳолда қишлоқ хўжалиги жиҳатидан баҳоланган;
олинган натижалар кўрсаткичлари NDMI (Нормализед Difference Моистуре Индех - Нормаллаштирилган дифференциянланган намлик индекси), NDSI (Нормализед Difference Salinity Индех - Нормаллаштирилган дифференцияланган шўрланиш индекси) ва NDVI (Нормализед difference vegetation индех - Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс) таҳлили асосида Сирдарё вилояти 1:250 000 масштабли туркум карталари яратилган;
Сирдарё вилоятининг NDMI (Нормализед Difference Моистуре Индех - Нормаллаштирилган дифференциянланган намлик индекси), NDSI (Нормализед Difference Salinity Индех - Нормаллаштирилган дифференцияланган шўрланиш индекси) ва NDVI (Нормализед difference vegetation индех - Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс) кўрсаткичлари иқлим ўзгариши билан боғлиқ ҳолда математик моделлаштирилган ва корреляцион алоқадорлиги аниқланган;
иқлим ўзгариши шароитида экин турларини унга мослаштириш бўйича илмий асосланган таклиф -тавсиялар ишлаб чиқилган.
ИВ. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Сирдарё вилояти ландшафтларини табиий ва ижтимоий омиллар таъсирида қишлоқ хўжалик нуқтаи назаридан баҳолашда табиий географик ёндашувни қўллаш бўйича олинган натижалар асосида:
Сирдарё вилояти ландшафтларини NDMI (Нормаллаштирилган дифференциал намлик индекси), NDSI (Нормаллаштирилган дифференциал шўрланиш индекси), NDVI (Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс) иқлимий кўрсаткичлар ҳамда аҳоли зичлигини ҳисобга олган ҳолда хўжалик нуқтаи назаридан баҳоланган ва ландшафт картаси Гулистон давлат университети Табиий фанлар факултетида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигидаги билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 28-январдаги 05/06-04-84-сонли маълумотномаси). Натижада, ушбу табиий ва ижтимоий омиллар орқали баҳолаш тизими ва ландшафт картаси ёрдамида иқлим ўзгаришини қишлоқ хўжалигига таъсирини таҳлил қилиш имконини берган;
Гулистон давлат университетида GIS технологиясидан фойдаланиш орқали турли карталар яратиш методлари ишлаб чиқилган. Олинган натижалар кўрсаткичлари NDMI (Нормаллаштирилган дифференциал намлик индекси), NDSI (Нормаллаштирилган дифференциал шўрланиш индекси) ва NDVI (Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс) таҳлили (2000-2024) асосида Сирдарё вилояти 1:250 000 масштабли туркум карталари яратилган ва вилоят Қишлоқ хўжалиги бошқармасида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигидаги билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 28-январдаги 05/06-04-84-сонли маълумотномаси). Натижада, ушбу карталар орқали вилоят қишлоқ хўжалик ерларининг тупроқ мелиоратив ҳолати ва ўсимлик вегетация кўрсаткичларини аниқлаш имконини берган;
Сирдарё вилоятининг NDMI (Нормаллаштирилган дифференциал намлик индекси), NDSI (Нормаллаштирилган дифференциал шўрланиш индекси) ва NDVI (Нормаллаштирилган дифференциал вегетацион индекс) кўрсаткичлари иқлим ўзгариши билан боғлиқ ҳолда математик моделлаштирилган ва корреляцион алоқадорлиги аниқланган бўлиб, ушбу моделлар Гулистон давлат университети Табиий фанлар факултетида доимий мониторинг ишлари Сирдарё вилояти агрохизматлар маркази билан ҳамкорликда амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигидаги билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 28-январдаги 05/06-04-84-сонли маълумотномаси). Натижада, табиий фанлар йўналишларидаги магистрантлар ва илмий тадқиқотчилар учун қишлоқ хўжалик ерларининг вегетацион ҳамда мелиоратив ҳолати иқлим омиллари билан ўзаро боғлиқли тўғрисида маълумот олиш ва таҳлил қилиш имконини берган;
иқлим ўзгариши шароитида экин турларини унга мослаштириш бўйича илмий асосланган таклиф - тавсиялар ишлаб 2025-йилдан Сирдарё вилоятининг Қишлоқ хўжалиги бошқармасида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигидаги билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 28-январдаги 05/06-04-84-сонли маълумотномаси). Натижада, ушбу таклиф-тавсиялар вилоят қишлоқ хўжалик ерларини мелиоратив ҳолатини яхшилаш орқали экинлар ҳосилдорлиги ўсишига ва вегетация даражасини оширишга хизмат қилган.
