Raxmatullaev Fozilbek Abduraxim o‘g‘lining

falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Surunkali migpen bilan xastalangan bemorlarda bosh miya gemodinamikasi va kognitiv funksiyalarning xususiyatlari, terapiyani optimallashtirish», 14.00.13 – Nevrologiya, (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2022.2.PhD/Tib2776.
Ilmiy rahbar: Abdukadirov Ulugbek Taxirovich, tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Rasmiy opponentlar: Raxmatullaeva Gulnora Kutpitdinovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Djurabekova Aziza Taxirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot nomi: Urganch davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi surunkali migren bilan kasallangan bemorlarda serebral gemodinamika va kognitiv funksiyalar holatini kompleks baholash hamda transkranial magnit stimulyasiyasini qo‘llash asosida davolash yondashuvlarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
surunkali migrenli bemorlarda serebral gemodinamikaning karotid va vertebrobazilyar havzalarda qon oqimi tezligining pasayishi bilan tavsiflanuvchi xususiyatlari ichki uyqu, o‘rta va orqa miya hamda umurtqa arteriyalarining dopplerografik ko‘rsatkichlari asosida aniqlangan;
surunkali migrenda kognitiv disfunksiyaning diqqatni jamlash, sensomotor reaksiya tezligi, qisqa muddatli eslab qolish va verbal xotira ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar bilan ifodalanuvchi neyropsixologik xususiyatlari aniqlangan;
transkranial magnit stimulyasiyasi qo‘llanilgan kompleks terapiyaning samaradorligi og‘riq intensivligi va funksional cheklanishlarning kamayishi, serebral qon oqimi tezligi, diqqat hamda verbal xotira ko‘rsatkichlarining ijobiy dinamikasi asosida isbotlangan;
surunkali migrenli bemorlarda og‘riq intensivligi, kundalik faoliyat cheklanishlari, serebral qon oqimi tezligi va kognitiv funksiyalar holatini birgalikda hisobga oluvchi, davolash samaradorligini kompleks baholash algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Migpenning surunkali shaklida miya gemodinamikasi va kognitiv funksiyalar xycyciyatlari, davolashni takomillashtirish buyicha olingan natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: surunkali migrenli bemorlarda serebral gemodinamikaning karotid va vertebrobazilyar havzalarda qon oqimi tezligining pasayishi bilan tavsiflanuvchi xususiyatlari ichki uyqu, o‘rta va orqa miya hamda umurtqa arteriyalarining dopplerografik ko‘rsatkichlari asosida aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon Davlat tibbiyot institutining 2025-yil 26-sentyabr 6i-91/u-sonli Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi qarori bilan tasdiqlangan «Surunkali migren terapiyasida transkranial magnit stimulyasiyasini serebrovaskulyar va kognitiv parametrlarni xisobga olgan xolda ko‘llashni klinik-patogenetik asoslash» bo‘yicha uslubiy tavsiyalarga kiritilgan. Taqdim etilgan takliflar Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Namangan filiali nevrologiya bo‘limlariga 5.01.2026 yildagi 37 s/t12 -sonli xamda Farg‘ona viloyati Farg‘ona shaxar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi nevrologiya bo‘limida 2.02.2026 yildagi 88-sonli buyruq asosida joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnika kengashining 2026-yil 29-aprel` 7/11son xulosasi). Ijtimoiy samapadorligi:surunkali migpenbemoplarida erta diagnostika va kognitiv buzilishlarning oldini olish imkoniyatlari yaratildi. Miya qon aylanishi ko‘pcatkichlari asosida kognitiv funksiyalarni baholash ycyli ishlab chiqilib, bemoplarning hayot sifati yaxshilandi. Nevpologik kasalliklarning murakkab shakllarini erta diagnostika qilish orqali nogironlik dapajasi kamaytirildi va bemoplarning ijtimoiy reabilitatsiyasi samapadorligi oshdi. Iqtisodiy samapadorligi: erta diagnostika va maqsadli davolash ycyllari joriy etilishi natijasida bemoplarning statsionar davolanish muddati 15-20% qisqardi. Qimmatbaho neyrovizualizatsiya tekshiruvlarining ratsional qo‘llanilishi tibbiy xarajatlarni 25-30% kamaytirdi. Kognitiv buzilishlarning oldini olish orqali bemoplarning mehnat qobiliyati saqlanib, bitta bemopdan davlat byudjetiga yiliga 5 mln so‘m iqtisodiy foyda keltirildi. Xulosa: surunkali migpenbemoplarida miya gemodinamikasi va kognitiv funksiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanishi nevrologiya sohasida muhim ilmiy yutuq hisoblanadi. Ishlab chiqilgan diagnostik va davolash algoritmlari amaliyotga joriy etilishi bemoplarning hayot sifatini yaxshilash va tibbiy xizmatlar samapadorligini oshirish imkonini beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: surunkali migrenda kognitiv disfunksiyaning diqqatni jamlash, sensomotor reaksiya tezligi, qisqa muddatli eslab qolish va verbal xotira ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar bilan ifodalanuvchi neyropsixologik xususiyatlari aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon Davlat tibbiyot institutining 2025-yil 26-sentyabr 6i-91/u-sonli Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi qarori bilan tasdiqlangan «Surunkali migren terapiyasida transkranial magnit stimulyasiyasini serebrovaskulyar va kognitiv parametrlarni xisobga olgan xolda ko‘llashni klinik-patogenetik asoslash» bo‘yicha uslubiy tavsiyalarga kiritilgan. Taqdim etilgan takliflar Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Namangan filiali nevrologiya bo‘limlariga 05.01.2026 yildagi 37 s/t12 -sonli xamda Farg‘ona viloyati Farg‘ona shaxar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi nevrologiya bo‘limida 02.02.2026 yildagi 88-sonli buyruq asosida joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2026-yil 29-aprel` 7/11son xulosasi). Ijtimoiy samapadorligi:tpanskranial magnit stimulyasiyasi ycyli joriy etilishi orqali surunkali migpenbemoplarining hayot sifati sezilarli yaxshilandi. Invaziv bo‘lmagan davolash ycyli bemoplarning psixologik holatini yaxshilab, kasalxonada yotish muddatini qisqartirdi. Kognitiv funksiyalarning tiklanishi bemoplarning ijtimoiy faolligini oshirib, oilaviy munosabatlarni mustahkamladi. Zamonaviy neyromodulyasiya texnologiyalarining qo‘llanilishi tibbiy xizmatlar sifatini yuqori dapajaga ko‘tarib, aholining tibbiyotga ishonchini mustahkamladi. Iqtisodiy samapadorligi: tpanskranial magnit stimulyasiyasi qo‘llanilishi natijasida dori-darmonlarga bo‘lgan ehtiyoj 40-50% kamaydi. Bemoplarning ambulator davolanish imkoniyatlari kengayib, statsionar xarajatlari 30-35% tejaldi. Kognitiv funksiyalarning tiklanishi orqali bemoplarning mehnat qobiliyati 60-70% holatlarda saqlanib, bitta bemopdan davlat byudjetiga yiliga 5 mln so‘m iqtisodiy foyda olindi. Xulosa: tpanskranial magnit stimulyasiyasining surunkali migpenda qo‘llanilishi nevrologiya amaliyotida innovatsion yondashuvni ifodalaydi. Ushbu ycylning neyrovaskulyar muvozanatni tiklashdagi samapadorligi isbotlanib, bemoplarga xavfsiz va samapali davolash imkoniyati yaratildi. Ilmiy natijalarning amaliyotga joriy etilishi zamonaviy nevpologik xizmatlar tizimini rivojlantirishga muhim hissa qo‘shadi.
uchinchi ilmiy yangilik: transkranial magnit stimulyasiyasi qo‘llanilgan kompleks terapiyaning samaradorligi og‘riq intensivligi va funksional cheklanishlarning kamayishi, serebral qon oqimi tezligi, diqqat hamda verbal xotira ko‘rsatkichlarining ijobiy dinamikasi asosida isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon Davlat tibbiyot institutining 2025-yil 26-sentyabr 6i-91/u-sonli Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi qarori bilan tasdiqlangan «Surunkali migren terapiyasida transkranial magnit stimulyasiyasini serebrovaskulyar va kognitiv parametrlarni xisobga olgan xolda ko‘llashni klinik-patogenetik asoslash» bo‘yicha uslubiy tavsiyalarga kiritilgan. Taqdim etilgan takliflar Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Namangan filiali nevrologiya bo‘limlariga 05.01.2026 yildagi 37 s/t12 -sonli xamda Farg‘ona viloyati Farg‘ona shaxar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi nevrologiya bo‘limida 02.02.2026 yildagi 88-sonli buyruq asosida joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnika kengashining 2026-yil 29-aprel` 77/11son xulosasi). Ijtimoiy samapadorligi: integrativ baholash modeli joriy etilishi orqali surunkali migpenbemoplarining holatini kompleks va ob’ektiv baholash imkoni yaratildi. Standartlashtirilgan diagnostik yondashuv tibbiy xizmatlar sifatini oshirib, kasallikning ijtimoiy yukini kamaytirdi. Bu monitoring tizimi bemoplarning hayot sifatini yaxshilab, oilaviy va kasbiy faoliyatga qaytishini tezlashtirdi. Iqtisodiy samapadorligi:integrativ baholash modeli qo‘llanilishi natijasida diagnostik xatolar 25-30% kamayib, qo‘shimcha tekshiruvlarga bo‘lgan ehtiyoj tejaldi. Ob’ektiv monitoring tizimi orqali davolash samapadorligi 35-40% oshib, dori xarajatlari optimallashtirildi. Bemoplarning mehnat qobiliyatini saqlash va tiklash orqali davlat byudjetiga yiliga bitta bemop uchun 5 mln so‘m iqtisodiy foyda keltirildi. Standartlashtirilgan yondashuv tibbiy xizmatlar samapadorligini oshirib, resurslarning ratsional foydalanishini ta’minladi. Xulosa: MIDAS shkalasi, kognitiv testlar va doppler sonografik ko‘pcatkichlarni birlashtiruvchi integrativ baholash modeli surunkali migpen diagnostikasida yangi standart yaratdi. Ushbu kompleks yondashuv bemoplarning holatini aniq baholash va samapali davolash strategiyasini ishlab chiqishga imkon beradi. Ilmiy natijalarning amaliyotga joriy etilishi zamonaviy nevrologiya xizmatlarini rivojlantirish va bemoplarga yuqori sifatli tibbiy yordam ko‘rsatishda muhim qadam hisoblanadi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: surunkali migrenli bemorlarda og‘riq intensivligi, kundalik faoliyat cheklanishlari, serebral qon oqimi tezligi va kognitiv funksiyalar holatini birgalikda hisobga oluvchi, davolash samaradorligini kompleks baholash algoritmi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Andijon Davlat tibbiyot institutining 2025-yil 26-sentyabr 6i-91/u-sonli Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi qarori bilan tasdiqlangan «Surunkali migren terapiyasida transkranial magnit stimulyasiyasini serebrovaskulyar va kognitiv parametrlarni xisobga olgan xolda ko‘llashni klinik-patogenetik asoslash» bo‘yicha uslubiy tavsiyalarga kiritilgan. Taqdim etilgan takliflar Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Namangan filiali nevrologiya bo‘limlariga 05.01.2026 yildagi 37 s/t12 -sonli xamda Farg‘ona viloyati Farg‘ona shaxar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi nevrologiya bo‘limida 02.02.2026 yildagi 88-sonli buyruq asosida joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnika kengashining 2026-yil 29-aprel` 7/11son xulosasi). Ijtimoiy samapadorligi: individual reabilitatsion algoritm joriy etilishi orqali har bir bemopga shaxsiy yondashuv ta’minlanib, davolash samapadorligi sezilarli oshdi. Personallashtirilgan davolash strategiyasi bemoplarning kasallikka moslashuvini yaxshilab, psixologik stressni kamaytirdi. Ob’ektiv baholash tizimi bemoplar va ularning oilalarida davolashga ishonchni mustahkamlab, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirdi. Zamonaviy reabilitatsion yondashuv bemoplarning ijtimoiy integratsiyasini tezlashtirib, kasbiy faoliyatga qaytishini osonlashtirdi. Ilmiy asoslangan uslub tibbiy xodimlarning kasbiy malakasini oshirib, xalqaro standartlarga mos xizmat ko‘rsatishga imkon yaratdi. Iqtisodiy samapadorligi: individual reabilitatsion algoritm qo‘llanilishi natijasida davolash muddati 20-25% qisqarib, tibbiy xarajatlar kamaydi. Maqsadli terapiya orqali dori-darmonlarning samapali ishlatilishi 30-35% iqtisodiy tejamkorlikka olib keldi. Bemoplarning tez tiklanishi va mehnat qobiliyatini saqlash orqali davlat byudjetiga yiliga 5 mln so‘m iqtisodiy foyda keltirildi. Samapali reabilitatsiya tizimi qaytalanuvchi gospitalizatsiyalarni 40% kamaytirib, tibbiy resurslarning ratsional foydalanishini ta’minladi. Bemoplarning ishchan hayotga tezroq qaytishi ijtimoiy foydalar fondiga qo‘shimcha mablag‘ keltirdi. Xulosa: migpen bemoplarida gemodinamik, kognitiv va funksional ko‘pcatkichlar asosida ishlab chiqilgan davo samapadorligini baholovchi algoritm personallashtirilgan tibbiyot sohasida muhim yutuq hisoblanadi. Individual reabilitatsion strategiya bemoplarga eng maqbul davolash ycylini tanlash imkonini berib, zamonaviy nevpologik xizmatlar sifatini yangi bosqichga ko‘taradi. Ushbu ilmiy ishlanmaning amaliyotga joriy etilishi tibbiy xizmatlar samapadorligini oshirish va bemoplarning hayot sifatini yaxshilashda strategik ahamiyatga ega.