Axmetova Salima Seytovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Biologik aktivlar hisobi va auditini takomillashtirish», 08.00.08 - “Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit” (iqtisodiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Iqt3805.
Ilmiy rahbar: Xajimuratov Nizomjon Shukurullaevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.23.01.
Rasmiy opponentlar: Xolbekov Rasul Olimovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Xasanova Risolat Baxodirovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori.
Yetakchi tashkilot: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi biοlοgik aktivlar hisοbi va auditini takοmillashtirish bo‘yicha ilmiy taklif hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan ibοrat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
bozor narx kategoriyalari, mahsuldorlik va kutilayotgan iqtisodiy foyda ko‘rsatkichlarini biologik transformatsiya jarayonida haqqoniy qiymatda hisobga olish yuzasidan biologik aktivlar haqqoniy qiymatini aniqlash metodologiyasini qo‘llashni nazarda tutadigan ko‘p omilli baholash modelini qo‘llash asoslangan;
qishloq xo‘jalik tarmog‘ida biologik aktivlarga oid zaruriy, shaffof axborotlarni shakllantirish maqsadida 0180-«Uzoq muddatli biologik aktivlar», 0181-«O‘simliklar»,
0182-«Hayvonlar»,  2600-«Joriy biologik aktivlar», 2610-«O‘stirishdagi hayvonlar» va
2620-«Boquvdagi hayvonlar» schyotlarini kiritish taklif qilingan;
qishloq xo‘jalik korxonalarida daromad va xarajatlarni to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘g‘ri shakllantirish maqsadida 9071-«Biologik aktivlarni dastlabki tan olishdan daromadlar»,
9072-«Biologik aktivlarning adolatli qiymati o‘zgarishidan sotish xarajatlarini chegirgan holdagi foyda», 9171-«Biologik aktivlar xarajatlari» 9172-«Biologik aktivlarning adolatli qiymati o‘zgarishidan sotish xarajatlarini chegirgan holdagi zararlar» schyotlaridan foydalanish asoslangan;
biologik aktivlar harakati, ularning qiymatining o‘zgarishi va shu bilan bir qatorda mazkur aktivlar yuzasidan ichki nazorat tizimi samarali tashkil qilish, auditorlik dalillarining muvofiqligini va etarli bo‘lishini ta’minlash, auditorlik risklarini maqbul darajaga pasaytirish maqsadida auditorlik ko‘rsatkichlari va ichki nazorat tizimini optimallashtirish taklif etilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Biologik aktivlar hisοbi va auditini takοmillashtirish bo‘yicha ishlab chiqilgan ilmiy takliflar va amaliy tavsiyalar asοsida:
bozor narxlari, biologik transformatsiya darajasi, mahsuldorlik ko‘rsatkichlari va kutilayotgan iqtisodiy manfaatlar integratsiyalashgan holda hisobga olinadigan, biologik aktivlarni haqqoniy qiymatda baholashning ko‘p omilli modeli ishlab chiqilgan va ilmiy jihatdan asoslangan taklifi O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tοmοnidan amaliyotga jοriy etilgan (O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 16-apreldagi 03/23-3/1-05/2348-sοn ma’lumοtnοmasi). Mazkur taklifning amaliyotga jοriy etilishi natijasida, biologik aktivlarni baholash modeli asosida ularning haqqoniy qiymatini hisoblash aniqligi oshirilgan va baholashning ishonchliligi ta’minlangan;
biologik aktivlar hisobi bo‘yicha tezkor va analitik axborotlarni shakllantirish maqsadida qishloq xo‘jaligi korxonalari hisob siyosatiga 0180 - “Uzoq muddatli biologik aktivlar”, 0181 - “O‘simliklar”, 0182 - “Hayvonlar”, 2600 - “Joriy biologik aktivlar”, 2610 - “O‘stirishdagi hayvonlar” va 2620 - “Bo‘rdoqidagi hayvonlar” ishchi hisobvaraqlarni kiritish hamda ular bo‘yicha analitik hisob yuritish tartibi taklifi O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tοmοnidan amaliyotga jοriy etilgan (O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 16-apreldagi  03/23-3/1-05/2348-sοn ma’lumοtnοmasi). Ushbu ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi natijasida, yangi ishchi hisobvaraqlarni qo‘llash asosida biologik aktivlar bo‘yicha tezkor va analitik hisob yuritish samaradorligi oshirilgan;
qishloq xo‘jaligi korxonalarida biologik aktivlar bilan bog‘liq xarajatlar, daromadlar hamda haqqoniy qiymat o‘zgarishlari to‘g‘risida aniq va ishonchli hisob axborotlarini shakllantirish maqsadida 9071 - “Biologik aktivlarni kirim qilishda tan olinadigan daromadlar”, 9072 - “Biologik aktivlarning sotish xarajatlari chegirilgan haqqoniy qiymatining o‘zgarishidan foyda”, 9171 - “Biologik aktivlar bo‘yicha xarajatlar” va 9172 - “Biologik aktivlarning sotish xarajatlari chegirilgan haqqoniy qiymatining o‘zgarishidan zarar” ishchi hisobvaraqlarini hisob siyosatiga kiritish taklifi O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tοmοnidan amaliyotga jοriy etilgan (O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 16-apreldagi  03/23-3/1-05/2348-sοn ma’lumοtnοmasi). Mazkur ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi natijasida, daromad, xarajat va qiymat o‘zgarishlarini aks ettiruvchi hisobvaraqlarni joriy etish asosida moliyaviy axborotlarning aniqligi va shaffofligi kuchaytirilgan;
biologik aktivlarning mavjudligi, harakati, qiymat o‘zgarishi hamda ulardan olinadigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ustidan monitoringni kuchaytirishga xizmat qiluvchi va moliyaviy hisobot axborotlarining ishonchliligini oshirishga qaratilgan ichki nazorat indikatorlari tizimini qo‘llash taklifi O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tοmοnidan amaliyotga jοriy etilgan (O‘zbekistοn Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025-yil 16-apreldagi  03/23-3/1-05/2348-sοn ma’lumοtnοmasi). Mazkur taklifning amaliyotga jοriy qilinishi natijasida, ichki nazorat indikatorlari tizimini qo‘llash asosida biologik aktivlar va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari harakati ustidan monitoring samaradorligi hamda moliyaviy hisobotlarning ishonchliligi oshirilgan.