Абдухакимова Камола Акмаловна

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
    Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Филологик олий таълим ташкилотлари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини компетенциявий ёндашув асосида ривожлантириш”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз тили).
    Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/6989.
Илмий раҳбар: Рустамова Адаш Эшанкуловна, педагогика фанлари доктори (DSc), дотсент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти
    ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12.Ped.37.01
    Расмий оппонентлар: Махмудова Муяссар Махмудовна, педагогика фанлари доктори, профессор; Тошбоева Барнохон Одилжоновна, педагогика фанлари доктори (DSc), дотсент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат педагогика институти
    Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
    II. Тадқиқотнинг мақсади филологик олий таълим ташкилотлари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини компетенциявий ёндашув асосида ривожлантиришдан иборат.
    III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
филологик олий таълим ташкилотлари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришнинг педагогик, психологик ва лингводидактик асослари компетенциявий ёндашув нуқтайи назаридан қайта тизимлаштирилиб, когнитив фаоллик, ижтимоий ўзаро таъсир ва коммуникатив фаолиятнинг “идрок этиш – интеракцияга киришиш – нутқни шакллантириш – коммуникатив мослашиш” кетма-кетлигидаги ўзаро боғлиқлиги аниқланган ҳамда мазкур қонуниятлар асосида “9F Speaking Competency Model”нинг илмий-методик консепсияси такомиллаштирилган;
оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришнинг коммуникатив жараёни тайёр нутқ намуналарини такрорлашга эмас, балки вазиятни англаш, нутқий қарор қабул қилиш ва мулоқот жараёнида фикрни қайта шакллантиришга йўналтирилиши асослаб берилиб, реал ва виртуал коммуникатив муҳитларнинг ўзаро боғлиқлиги орқали спонтан нутқ, интерактив мослашув ва прагматик танловнинг ягона компетенциявий жараён сифатида шаклланиш қонунияти аниқланган;
талабаларнинг оғзаки нутқ компетенциясини баҳолашнинг мавжуд ёндашувлари якуний нутқ маҳсулотини баҳолашдан нутқий фаолиятнинг динамик жараёнини баҳолашга йўналтирилиб, нутқий адаптивлик, дискурсив барқарорлик ва коммуникатив стратегик компенсациянинг ўзаро боғлиқ баҳолаш индикаторлари сифатидаги илмий мезонлари аниқланган ҳамда уларнинг асосида спонтанлик, семантик мослашувчанлик ва прагматик аниқликни комплекс баҳолашнинг кўп параметрли модели такомиллаштирилган;
оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришда коммуникатив вазиятнинг мураккаблиги, нутқий жавобнинг тезкорлиги ва рефлексив қайта қуриш ўртасидаги методик боғлиқлик аниқланиб, ушбу боғлиқлик асосида микро-ситуатив топшириқларнинг босқичма-босқич мураккаблашуви, нутқий реконструкция ва рефлексив дискурс модуляциясини бирлаштирувчи компетенциявий ривожланиш механизми такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Филологик олий таълим ташкилотлари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини компетенциявий ёндашув асосида ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
филологик олий таълим ташкилотлари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришнинг педагогик, психологик ва лингводидактик асослари компетенциявий ёндашув нуқтайи назаридан қайта тизимлаштирилиб, когнитив фаоллик, ижтимоий ўзаро таъсир ва коммуникатив фаолиятнинг “идрок этиш – интеракцияга киришиш – нутқни шакллантириш – коммуникатив мослашиш” кетма-кетлигидаги ўзаро боғлиқлиги аниқланган ҳамда мазкур қонуниятлар асосида “9F Speaking Competency Model”нинг илмий-методик консепсияси такомиллаштирилганлиги ҳақидаги хулосалардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган “Erasmus+ International KA107 Credit mobility Key action 1- Mobility for learners and staff – Higher education student and staff mobility” номли лойиҳада фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2026-йил 16-мартдаги 04/1-1415-сон маълумотномаси). Натижада, филологик олий таълим муассасалари талабаларининг оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришнинг педагогик, психологик ва лингводидактик асослари самарадорлигини ўлчашга эришилган;
оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришнинг коммуникатив жараёни тайёр нутқ намуналарини такрорлашга эмас, балки вазиятни англаш, нутқий қарор қабул қилиш ва мулоқот жараёнида фикрни қайта шакллантиришга йўналтирилиши асослаб берилиб, реал ва виртуал коммуникатив муҳитларнинг ўзаро боғлиқлиги орқали спонтан нутқ, интерактив мослашув ва прагматик танловнинг ягона компетенциявий жараён сифатида шаклланиш қонунияти аниқланганлиги ҳақидаги фикр ва мулоҳазалардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган “Паратранслатор: параллел корпусга асосланган контестологик электрон таржима луғат платформасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 12-декабрдаги 04/11-29700-сон маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг оғзаки нутқ компетенциясини ривожлантиришга хизмат қилувчи коммуникатив, интерактив ва инновацион таълим технологияларининг самарадорлигига хизмат қилган;
талабаларнинг оғзаки нутқ компетенциясини баҳолашнинг мавжуд ёндашувлари якуний нутқ маҳсулотини баҳолашдан нутқий фаолиятнинг динамик жараёнини баҳолашга йўналтирилиб, нутқий адаптивлик, дискурсив барқарорлик ва коммуникатив стратегик компенсациянинг ўзаро боғлиқ баҳолаш индикаторлари сифатидаги илмий мезонлари аниқланган ҳамда уларнинг асосида спонтанлик, семантик мослашувчанлик ва прагматик аниқликни комплекс баҳолашнинг кўп параметрли модели такомиллаштирилганлиги ҳақидаги хулосалардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган “Талаба ёшлар илмий фаолиятида амалий кўникмаларни шакллантиришнинг инновацион механизмлари” мавзусидаги амалий лойиҳа доирасида фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 5-ноябрдаги 04/11-26903-сон маълумотномаси). Натижада, филология йўналиши талабаларининг оғзаки нутқ компетенциясини ривожлантириш мезонлари, кўрсаткичлари ва баҳолаш механизмларини шакллантиришда амалий кўмак бериши исботланган;
оғзаки нутқ кўникмаларини ривожлантиришда коммуникатив вазиятнинг мураккаблиги, нутқий жавобнинг тезкорлиги ва рефлексив қайта қуриш ўртасидаги методик боғлиқлик аниқланиб, ушбу боғлиқлик асосида микро-ситуатив топшириқларнинг босқичма-босқич мураккаблашуви, нутқий реконструкция ва рефлексив дискурс модуляциясини бирлаштирувчи компетенциявий ривожланиш механизми такомиллаштирилганлиги ҳақидаги маълумотлардан “Самарқанд вилояти телерадиоканали” ДМда 2025-йил 25-июн куни эфирга чиққан “Ассалом Самарқанд” эшиттиришининг навбатдаги сони ссенариясини тайёрлашда фойдаланилган (Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 11-июлдаги 01-07/250-сон маълумотномаси). Натижада, филологик олий таълим ташкилотларида талабалар оғзаки нутқ кўникмаларини ва томошабинларнинг инглиз тили дойирасида ривожлантиришга эришилган.