Yusupjonova Maxsuna Boxodirovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Yuzasi implantatsiya usuli bilan modifikatsiyalangan dielektrik plyonkalarning elektron va optik xususiyatlari», 01.04.04–Fizik elektronika (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2017.2.PhD/FM99.
Ilmiy rahbar: Tashmuxamedova Dilnoza Artikbaevna, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat texnika universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti, DSc.30.05.2018.FM./T.65.01.
Rasmiy opponentlar: Isaxanov Zaynobiddin Abilpayzievich, fizika-matematika fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Raxmonov Ganibay Tadjievich, fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona politexnika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy va nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: ion bombardimon va keyingi qizdirishda SiO2 va MgO yupqa plyonkalarining elektron zona tuzilishlari, emission va optik xususiyatlarining o‘zgarish qonuniyatlarini aniqlashdan iborat .
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
turli usullar bilan olingan SiO2 plyonkasining energetik zona parametrlarining asosiy farqlari, valent elektronlarning holatlar zichligi, emission va optik xususiyatlari hamda SiO2/Si va MgO/Mg tizimlarining haqiqiy ikkilamchi elektronlari va fotoelektronlarining chiqish chuqurliklari aniqlangan;
ilk bor SiO2/Si va MgO/Mg tizimlari chegarasida hosil bo‘lgan o‘tish qatlamining turli chuqurliklarida energetik zona parametrlari aniqlangan;
Ar+ ionlari bilan bombardimon qilinib, keyingi qizdirishlar natijasida SiO2 va MgO plyonkalari yuzasida Si va Mg nanostrukturalarini hosil qilishning asosiy mexanizmlari va Si/SiO2/Si, Mg/MgO/Mg nanoplyonkali tizimlarni olishning maqbul shartlari aniqlangan;
ilk bor uch komponentli MexSi1-xO2/SiO2/Si, Mg0,5Ba0.5O /MgO/Mg nanoplyonkali tizimlar olingan va ularning elektron tuzilishi, emissiya va optik xususiyatlari aniqlangan;
ionli legirlangan SiO2 va MgO plyonkalarining emission va optik xususiyatlariga haroratli qizdirishning ta’siri o‘rganilgan hamda ionli legirlangan tizimlarning fizik xususiyatlari 100 soat yoki undan ortiq vaqt davomida o‘zgarmasligi yuz beradigan qizdirishning maqbul rejimlarida aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ion bombardimon va keyingi qizdirishda SiO2 va MgO yupqa plenkalarining elektron zona tuzilishlari, emission va optik xususiyatlarining o‘zgarish qonuniyatlarini aniqlash asosida:
dielektrik plyonkalarning yuza va yuza osti qatlamlarida nanokristallar va nanoplyonkalarning shakllanish qonuniyatlari va fizik mexanizmlari bo‘yicha «Kobal`t silisidining nanokristallarini olish usuli»ga O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining ixtiroga patenti olingan ( №IAP 05809, 04.04.2019 y.). Ishlab chiqilgan bu usul kobal`t silisidining nanokristallarini samarali olish va o‘rganish imkonini bergan;
dielektrik plyonkalarning yuzasida nanoo‘lchamli fazalar va nanoplyonkalarning hosil bo‘lishi va ularning emission va optik xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha olingan natijalar F2-FA-F161 raqamli «Erkin yupqa plyonkalar (Al, Cu, Ag) va massiv kristallar (W, WOn, TiN, CdTe, SiO2) yuzasida ion implantatsiyasi usuli bilan hosil qilingan nanoo‘lchamli geterostrukturalarning shakllanish mexanizmlari va ularning fizik-kimyoviy xossalarini o‘rganish» va F-2-31raqamli «Nanoo‘lchamli metallar silisid plyonkalarni strukturasi va fizik xossalarini o‘rganish va termosezgir strukturalar hosil qilish» loyihalarini bajarishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2019 yil 7 iyundagi 89-03-2398-son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalarning qo‘llanishi nanoo‘lchamli geterostrukturalarning shakllanish mexanizmlari, ularning fizik-kimyoviy xossalarini va nanoo‘lchamli metall silisid plyonkalarning strukturasini samarali o‘rganish imkonini bergan.
