Тлеумуратова Нуржамал Махсетовнанинг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

    I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш технологияси (умумий ўрта таълим мактабларининг В-ИХ синфлари мисолида)”, 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Ped8076.
Илмий раҳбар: Курбаниязова Замира Калбаевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Нукус давлат педагогика институти, DSc.01/2025.27.12.Ped.09.01.
Расмий оппонентлар: Маттиев Илҳом Бегматдулобович, педагогика фанлари доктори, профессор; Ходжаев Бегзод Худойбердиевич, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларда аналитик тафаккурни ривожлантириш технологиясини такомиллаштиришнинг илмий-назарий асослари ва педагогик шарт-шароитларини аниқлаш ҳамда такомиллаштиришга доир таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш тузилмаси ва компонентлари шахс рефлекциясининг ички (имманент) хусусияти асосида ахборотларни қисмларга ажратиш, мантиқий таҳлил, сабаб-оқибат боғланишларини аниқлаш, синтез қилиш ва қарор қабул қилиш функцияларининг интегративлик даражасини белгилаш, шунингдек, когнитив жараёнлар ва тафаккур операцияларини субектив бошқаришнинг мослашувчан бирлигини таъминлаш орқали аниқлаштирилган;
ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантиришнинг педагогик шарт-шароитлари махсус рефлексив таълим муҳитини яратиш, ўқувчиларнинг субектив фаоллиги, муаммоли педагогик вазиятлар, ҳамкорлик ва амалий тажрибаларга устуворлик бериш орқали аниқлаштирилган;
рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш модели маданий-тарихий ривожланиш, фаолият, рефлекция назариялари, рефлексив фикрлаш консепсияси ҳамда метакогнитив ёндашувлар асосида мақсадли, методологик, мазмунли, фаолиятли-технологик ва натижавий-баҳоловчи блокларни яхлит тизим сифатида ўзаро интеграциялаш орқали такомиллаштирилган;
рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш технологияси тарих ва тарбия фанларининг аксиологик-интегратив имкониятларига устуворлик бериш, рефлексив фаолиятни алгоритмлаштириш ҳамда “Аналитик тафаккур” номли муаллифлик рақамли таълим платформасини яратиш орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш технологиясини такомиллаштириш бўйича ўтказилган тадқиқот натижалари асосида:
ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш тузилмаси ва компонентларини шахс рефлекциясининг ички (имманент) хусусияти асосида ахборотларни қисмларга ажратиш, мантиқий таҳлил қилиш, сабаб-оқибат боғланишларини аниқлаш, синтез қилиш ва қарор қабул қилиш функцияларининг интегративлик даражасини белгилаш, шунингдек, когнитив жараёнлар ва тафаккур операцияларини субектив бошқаришнинг мослашувчан бирлигини таъминлаш орқали аниқлаштиришга доир таклиф ва тавсиялардан “Қорақалпоғистон Республикасида ёшларга оид ислоҳотларнинг натижадорлигини ошириш, уларнинг қизиқишлари ва хоҳиш-истакларини рўёбга чиқариш бўйича янги ташаббуслар, инновацион ғояларни ўз ичига олган комплекс чора-тадбирлар дастури”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 2026-йил 30-мартдаги маълумотномаси, 07-06/10-03/379-рақам билан рўйхатга олинган). Натижада, мазкур чора-тадбирлар дастури ўқувчи-ёшларнинг мустақил таҳлил қилиш, рефлексив фикр юритиш, қарорларини асослаш, ўз нуқтайи назарини далил ва фактлар асосида ҳимоя қилиш, ижтимоий ҳаётдаги воқеа-ҳодисаларнинг сабаб-оқибатларини онгли идрок этиш ҳамда мустақил ҳаётга тайёрлаш имкониятларини кенгайтирувчи йўналишлар билан бойитилган;
ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантиришнинг педагогик шарт-шароитларини махсус рефлексив таълим муҳитини яратиш, ўқувчиларнинг субектив фаоллиги, муаммоли педагогик вазиятлар, ҳамкорлик ва амалий тажрибаларга устуворлик бериш орқали аниқлаштириш, шунингдек, аналитик тафаккурни ривожлантириш моделини маданий-тарихий ривожланиш, фаолият ва рефлекция назариялари, рефлексив фикрлаш консепсияси ҳамда метакогнитив ёндашувлар асосида мақсадли, методологик, мазмунли, фаолиятли-технологик ва натижавий-баҳоловчи блокларни яхлит тизим сифатида бирлаштириш орқали такомиллаштиришга доир таклиф ва тавсиялардан “Тáрбия ҳáм ҳуқıқ пáнлерин оқıтıw методикасı” номли ўқув қўлланмасини яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 27-декабрдаги 156000-рақамли гувоҳномаси, 485-сон буйруқ). Натижада, бўлажак ўқитувчиларни тарбия ва ҳуқуқ фанларини ўқитиш жараёнида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантиришга тайёрлаш имкониятлари кенгайтирилган;
рефлексив ёндашув асосида ўқувчиларнинг аналитик тафаккурини ривожлантириш технологиясини тарих ва тарбия фанларининг аксиологик-интегратив имкониятларига устуворлик бериш, рефлексив фаолиятни алгоритмлаштириш ҳамда “Аналитик тафаккур” номли муаллифлик рақамли таълим платформасини яратиш орқали такомиллаштиришга доир тавсиялардан “Жаҳон тарихи. ИВ қисм. В модул. Янги давр: Европа ва Америка мамлакатлари” номли ўқув қўлланмасини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 3-октябрдаги №9814-566a-d6ee-087e-0410-7159-1095-рақамли гувоҳномаси). Натижада, бўлажак тарих фани ўқитувчилари ва умумий ўрта таълим мактаблари ўқитувчиларининг тарихий ҳодисаларни таҳлил қилиш, сабаб-оқибат боғланишларини аниқлаш ҳамда далилларга асосланган хулосалар чиқариш компетенцияларини ривожлантириш, шунингдек, тарих дарсларини лойиҳалашга тайёрлаш самарадорлигини оширишга хизмат қилган.