Жаббарова Мохичехра Тулкинжоновнанинг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг илмий консепсияси ва экспозициясининг шаклланиши”, 17.00.06 – Музейшунослик. Тарихий-маданий обектларни консервация қилиш, таъмирлаш ва сақлаш (санъатшунослик).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/San425.
Илмий раҳбар: Абдуллаев Машариб Сайдаматович, санъатшунослик фанлари доктори (DSc), катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат санъат музейи ҳузуридаги илмий даражалар берувчи илмий кенгаш, PhD.13/2025.27.12.San.01.01.
Расмий оппонентлар: Орифжонова Гулраъно Равшан қизи, тарих фанлари доктори (DSc); Ўлмасов Акмал Фозилжонович, архитектура фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг илмий консепсияси ва экспозициясининг шаклланиш жараёнини ҳамда Марказ фаолиятининг ислом сивилизацияси меросини тарғиб этишдаги аҳамиятини очиб беришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази илмий консепсиясининг тарихий жараёнларни сивилизациялар алмашинуви ва маданий узвийлик нуқтайи назаридан яхлит намойиш этишнинг тарихийлик, тизимлилик, хронологик ва мавзуий изчиллик тамойилларига асосланган консептуал асослари ишлаб чиқилган;
Марказ музейи фонди ва экспозициясини ўзаро боғлиқ ҳолда шакллантиришнинг инновацион илмий-экспозицион модели ишлаб чиқилиб, унда музей ашёларини илмий танлаш, экспертиза қилиш, тематик гуруҳлаш ва тарихий манбалар билан боғлаш жараёнларини голограмма, видеомаппинг, иммерсив муҳит, сунъий интеллект, АР ва ВР технологиялари билан интеграциялаш орқали тарихий-маданий меросни интерпретация қилиш ҳамда музей коммуникацияси самарадорлигини ошириш механизмлари асосланган;
марказ экспозициясининг дастлабки 9 бўлимли мавзуий тузилмасидан мазмуний такрорланишларни қисқартириш, тарихий жараёнларнинг ички мантиқий изчиллигини кучайтириш ҳамда экспозициянинг асосий ғояларини яхлит консептуал тизимда ифодалаш имкониятлари негизида 5 та йирик консептуал бўлимга ўтиш жараёнининг исломдан аввалги ва кейинг давр сивилизациялар эволюцияси, Биринчи Ренессанс ва Иккинчи Ренессанс даври илмий-маърифий тамаддуни ва “Янги Ўзбекистон – Янги Ренессанс пойдевори” консепцияси илмий-экспозицион асослари аниқланган;
бинонинг портал, гумбаз, равоқ, эпиграфик безак ва орнаментал элементлари Марказнинг илмий ғоясини ташриф буюрувчига етказувчи илмий-тадқиқот, таълим-тарбия ва музей-экспозиция функцияларини институционал жиҳатдан интеграциялашган коммуникатив ва интерпретацион ягона тизим сифатида намойиш этувчи восита эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг илмий консепсияси ва экспозициясининг шаклланиши” мавзусидаги илмий тадқиқот ишидан олинган материаллардан:
Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази илмий консепсиясида тарихий жараёнларни сивилизациялар алмашинуви ва маданий узвийлик нуқтайи назаридан яхлит намойиш этишга оид тадқиқот натижаларидан Марказ экспозицияларининг илмий-консептуал мазмунини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг 2026-йил 21-сентябрдаги 05-14/478-сон маълумотномаси). Натижада тарихий жараёнларни тарихийлик, тизимлилик, хронологик ва мавзуий изчиллик тамойиллари асосида ёритишга қаратилган консептуал ёндашувлар амалиётга жорий этилган;
Марказ музейи фонди ва экспозициясини ўзаро боғлиқ ҳолда шакллантириш, музей ашёларини илмий танлаш, экспертиза қилиш, тематик гуруҳлаш ҳамда тарихий манбалар билан боғлашга оид тадқиқот натижаларидан Марказ экспозицияларининг илмий-консептуал мазмунини такомиллаштиришда фойдаланилган (Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг 2026-йил 21-сентябрдаги 05-14/478-сон маълумотномаси). Натижада музей фондидаги экспонатларни тарихий ва илмий манбалар билан ўзаро боғлиқ ҳолда экспозицияда намойиш этиш ҳамда замонавий рақамли технологиялар асосида тарихий-маданий меросни интерпретация қилишга қаратилган илмий-экспозицион ёндашувлар амалиётга жорий этилган;
Марказ экспозициясининг дастлабки мавзуий тузилмасини такомиллаштириш, тарихий жараёнларнинг ички мантиқий изчиллигини кучайтириш ҳамда экспозициянинг асосий ғояларини яхлит консептуал тизимда ифодалашга оид тадқиқот натижаларидан Республика Маънавият ва маърифат марказининг “Маърифат карвони” илмий-маърифий тадбирларида ҳамда Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази экспозицияларини тарғиб этишда фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат маркази “Маърифат” тарғиботчилар жамиятининг 2025-йил 17-июлдаги 710-сон далолатномаси). Натижада ислом сивилизацияси тараққиёти, тарихий-маданий ривожланиш босқичлари ҳамда “Янги Ўзбекистон – Янги Ренессанс пойдевори” консепсиясини экспозицион мазмун орқали яхлит ёритишга қаратилган илмий-методик ёндашувлар амалиётга татбиқ этилган;
Марказ биносининг портал, гумбаз, равоқ, эпиграфик безак ва орнаментал элементларининг илмий ғояни ифодалашдаги эстетик, рамзий ва коммуникатив хусусиятларига оид тадқиқот натижаларидан Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази экспозицияларини илмий-маърифий тарғиб этишда фойдаланилган (Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси марказининг 2026-йил 21-сентябрдаги 05-14/478-сон маълумотномаси). Натижада Марказнинг меъморий-бадиий ечимлари ва безак элементларининг илмий ғояни ташриф буюрувчиларга етказишдаги коммуникатив ва интерпретацион имкониятларини очиб беришга қаратилган илмий-методик ёндашувлар амалиётга татбиқ этилган.