Эшмуратова Рўза Реймбердиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар: Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи): “Саноат чиқиндилари асосида сулфатбардош композицияли цемент таркибини яратиш ва технологиясини ишлаб чиқиш”, 02.00.07 – Композицион, лок-бўёқ ва резина материаллари кимёси ва технологияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2025.2.PhD/T5545.
Илмий раҳбар: Мухамедбаева Замира Абдулжапаровна, техника фанлари номзоди, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент кимё-технология институти Янгиер филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети «Фан ва тараққиёт» ДМ, DSc.03/2025.27.12.Т.02.06.
Расмий оппонентлар: Талипов Ниғматилла Хамидович, техника фанлари доктори, профессор; Усмонов Хикматилла Лутпуллаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Фарғона давлат техника университети.
Диссертатсия йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: саноат чиқиндилари асосида сульфатбардош композицияли цемент таркибини яратиш ва технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
саноат айланма печларида клинкер синтезининг технологик жараёни учун хос бўлган клинкердаги С3А нинг ҳисобланган миқдори 5% дан кўп бўлмаган ва оддий цементларда 8% гача бўлган рангли металлургия чиқиндиларининг минерал қўшимчалари билан композицион сульфатга чидамли портландцемент олиш имконияти асосланган;
мис-қўрғошин ишлаб чиқариш чиқиндилари гидравлик қўшимчаларининг МЧ ва ҚЧ нинг клинкернинг турли минералогик таркиблари билан цементнинг қотиш жараёни кинетикасига, сульфатга ва сувга чидамлилигига таъсирининг қонуниятлари аниқланган;
олинган цемент ва қоришмаларининг гидратация даражаси ва сулфатга чидамлилиги қўшимчалар миқдорига «таркиб-структура-хосса» корреляцион боғлиқлиги ҳамда цемент қоришмаларидаги гидратация жараёнининг ўзига хос хусусиятлари, янги ҳосилалар таркиби ва микроструктура шакллари аниқланган;
қўшимчали цемент гидратациясида цемент тоши структурасининг зичлашиш механизми асосланган бўлиб, у портландит улушининг камайиши, гидросиликатлар, гидрогранатларнинг интенсив ҳосил бўлиши, суюқ фаза орқали эттрингитнинг ҳосил бўлиши исботланган;
цемент тоши ва унинг асосидаги бетоннинг чидамлилигини таъминлайдиган мустаҳкамлик хусусиятларига эга бетон таркибининг диапазони аниқланган;
ҚЧ ва МЧ қўшимчалари Са(ОН)2 нинг боғланиш кинетикаси бўйича портландцементнинг гидратация жараёнини тезлаштирувчи ва цемент эритмалари учун пуцоланик фаол минерал қўшимча эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Саноат чиқиндилари асосида сульфатбардош композицияли цемент таркибини яратиш ва технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
қўрғошин-мис ишлаб чиқариш чиқиндиларини цементга гидравлик қўшимчалар сифатида қўллаш орқали юқори физик-механик кўрсаткичларга эга бўлган сульфатга чидамли цемент композициясининг ишлаб чиқилган самарали таркиби «Бекободцемент» МЧЖда амалиётга жорий этилган («O`zbekiston qurilish materiallari sanoati korxonalari uyushmasi»нинг 2026 йил 10 июлдаги 01/15-1853-сон маълумотномаси). Натижада, сульфатга чидамли цемент композициясини ишлаб чиқаришда қўлланиладиган клинкер сарфини 30% гача иқтисод қилиш имконини берган;
агрессив муҳитга чидамли бўлган «Олмалиқ КМК» АЖ қўрғошин-мис ишлаб чиқариш чиқиндилари СОФ ва МОФ қўшимчаларини фаол қўшимча сифатида қўллаган ҳолда сульфатбардошли цемент композициясини олиш учун ишлаб чиқилган технология «Бекободцемент» МЧЖ да амалиётга жорий этилган («O`zbekiston qurilish materiallari sanoati korxonalari uyushmasi»нинг 2026 йил 10 июлдаги 01/15-1853-сон маълумотномаси). Натижада, фаол қўшимчаларни цементнинг таркибига киритиш унинг мустаҳкамлиги ва сульфатбардошлигини 15-20% га ошириш имконини берган.