Қурбонбоев Бунёджон Неъматиллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўткир холецистит асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларининг яхшилаш йўллари», 14.00.27-“Хирургия” (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2025.1.PhD/Tib5618
Илмий раҳбар: Салахиддинов Камолиддин Зухридинович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.01
Расмий оппонентлар: Хакимов Мурод Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Таджибаев Шараф Абдурашидович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ош давлат университети, тиббиёт факультети, Қирғизистон Республикаси
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: клиник-лаборатор ва молекуляр-генетик хавф омилларини комплекс баҳолаш асосида касалликнинг асоратланган шаклларини прогнозлашни такомиллаштириш ва дифференциал жарроҳлик тактикасини ишлаб чиқиш йўли билан ўткир тошли холецистит билан касалланган беморларни жарроҳлик йўли билан даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистон Республикаси Фарғона водийси ҳудудида яшовчи беморларда ўткир тошли холецистит кечишининг клиник-лаборатор ва инструментал хусусиятлари илк бор аниқланган ва унинг асоратланган шакллари ривожланишининг хавф омиллари (48 соатдан ортиқ кеч мурожаат қилиш, 12×10⁹/л дан юқори лейкоцитоз, 50 мг/л дан юқори C-реактив оқсил, 0,5 нг/мл дан юқори прокальцитонин, УТТда пуфак атрофидаги суюқлик) белгиланган;
Ўзбекистон шароитида илк бор ўткир тошли холециститнинг асоратланган кечиши шаклланишида TNF-α (rs1800629), IL-6 (rs1800795), VEGFA (rs3025039), SOD2 (rs4880) ва TLR4 (rs4986790) генлари полиморфизмларининг прогностик аҳамияти аниқланган, TLR4 Asp299Gly нинг энг катта прогностик аҳамиятга эга эканлиги (OR=3,05), ундан кейин TNF-α G308A нинг туриши (OR=2,27), IL-6 C174G нинг тенденция кўрсатиши (OR=1,80), SOD2 Ala16Val ва VEGFA C936T полиморфизмларининг эса ишончли ассоциация кўрсатмаслиги исботланган;
кўп омилли таҳлил асосида илк бор ўткир тошли холецистит асоратланган кечишининг бешта мустақил клиник-лаборатор ва инструментал предиктори (прокальцитонин >0,5 нг/мл - 26,8%, ўт пуфаги атрофидаги суюқлик - 23,4%, мурожаат вақти >48 соат - 18,6%, интоксикация лейкоцитар индекси >3,0 - 16,2%, қотиб қолган тош - 15,0%) белгиланган ҳамда бирлашган клиник-генетик моделнинг клиник-лаборатор моделдан ишончли устунлиги (AUC=0,91 га қарши 0,81; DeLong усули бўйича p=0,032), сезгирликнинг 73,2% дан 82,1% гача ошиши ва спецификликнинг 86,1% даражасида сақланиши асосланган;
ўткир тошли холециститнинг асоратланган шаклларида хавфни стратификациялашнинг балли шкаласи (0-10 балл; AUC=0,91) асосида дифференциал жарроҳлик тактикаси алгоритми илк бор ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўткир холецистит асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш йўлларини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Ўзбекистон Республикаси Фарғона водийси ҳудудида яшовчи беморларда ўткир тошли холецистит кечишининг клиник-лаборатор ва инструментал хусусиятлари аниқланганлиги ва унинг асоратланган шакллари ривожланишининг хавф омиллари (48 соатдан ортиқ кеч мурожаат қилиш, 12×10⁹/л дан юқори лейкоцитоз, 50 мг/л дан юқори C-реактив оқсил, 0,5 нг/мл дан юқори прокальцитонин, УТТда пуфак атрофидаги суюқлик) белгиланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 27.02.2026 йилда 6i-74/n-сон билан тасдиқланган «Ўткир холециститнинг асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш йўллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиали бўйича 30.03.2026 йилдаги 70/23-сон ва Фарғона филиали бўйича 22.04.2026 йилдаги 53-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 02.06.2026 йилдаги 09/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: аниқланган клиник-лаборатор ва инструментал хавф омилларини ҳисобга олиш аниқланмаган деструктив шаклларга эга беморларнинг улушини 8,9% га камайтиришга, клиник натижаларни яхшилашга ва такрорий госпитализациялар сонини камайтиришга имкон берди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори хавфни ўз вақтида аниқлаш беморнинг стационарда қолиш муддатини ўртача 2,4 кунга қисқартириш натижасида бир бемор ҳисобига ётоқ-кунлар ҳисобидан 1 166 400 сўм маблағ иқтисод қилинади (РШТЁИМ филиалларида бир ётоқ-кун қиймати 486 000 сўм);
иккинчи илмий янгилик: Ўзбекистон шароитида илк бор ўткир тошли холециститнинг асоратланган кечиши шаклланишида TNF-α (rs1800629), IL-6 (rs1800795), VEGFA (rs3025039), SOD2 (rs4880) ва TLR4 (rs4986790) генлари полиморфизмларининг прогностик аҳамияти аниқланганлиги, TLR4 Asp299Gly нинг энг катта прогностик аҳамиятга эга бўлиши (OR=3,05), ундан кейин TNF-α G308A нинг келиши (OR=2,27), IL-6 C174G нинг тенденция кўрсатганлиги (OR=1,80), SOD2 Ala16Val ва VEGFA C936T полиморфизмларининг эса ишончли ассоциация кўрсатмаганлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 27.02.2026 йилда 6i-74/n-сон билан тасдиқланган «Ўткир холециститнинг асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш йўллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиали бўйича 30.03.2026 йилдаги 70/23-сон ва Фарғона филиали бўйича 22.04.2026 йилдаги 53-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 02.06.2026 йилдаги 09/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: генетик предикторларни белгилаш нохуш генотипларни ташувчиларда (TLR4 Gly ва TNF-α A) операциягача хавфни стратификациялаш имконини очиб, кучайтирилган антибактериал терапияни эрта тайинлашни таъминлади. Иқтисодий самарадорлиги: генетик тестлашни жорий этиш асоссиз операциялар сонини камайтириш ва бир бемор ҳисобига стационар даволаш харажатларини ётоқ-кунлар ҳисобидан 1 166 400 сўмга камайтириш имконини берди;
учинчи илмий янгилик: кўп омилли таҳлил асосида илк бор ўткир тошли холецистит асоратланган кечишининг бешта мустақил клиник-лаборатор ва инструментал предиктори (прокальцитонин >0,5 нг/мл - 26,8%, ўт пуфаги атрофидаги суюқлик - 23,4%, мурожаат вақти >48 соат - 18,6%, интоксикация лейкоцитар индекси >3,0 - 16,2%, қотиб қолган тош - 15,0%) белгиланганлиги ҳамда бирлашган клиник-генетик моделнинг клиник-лаборатор моделдан ишончли устунлиги (AUC=0,91 га қарши 0,81; DeLong усули бўйича p=0,032), сезгирликнинг 73,2% дан 82,1% гача ошиши ва спецификликнинг 86,1% даражасида сақланиши асосланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 27.02.2026 йилда 6i-74/n-сон билан тасдиқланган «Ўткир холециститнинг асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш йўллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиали бўйича 30.03.2026 йилдаги 70/23-сон ва Фарғона филиали бўйича 22.04.2026 йилдаги 53-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 02.06.2026 йилдаги 09/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: асоратланган кечишнинг аниқланган мустақил предикторлари ва бирлашган клиник-генетик модель касаллик оқибатларини объектив прогнозлаш ва индивидуал жарроҳлик тактикасини танлашни асослаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: предикторлар ва прогностик моделдан фойдаланиш операциядан кейинги асоратларнинг олдини олиш ҳисобига бир бемор ҳисобига 1 166 400 сўм бюджет маблағларини тежаш имконини берди;
тўртинчи илмий янгилик: ўткир тошли холециститнинг асоратланган шаклларида хавфни стратификациялашнинг балли шкаласи (0-10 балл; AUC=0,91) асосида дифференциал жарроҳлик тактикаси алгоритми илк бор ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 27.02.2026 йилда 6i-74/n-сон билан тасдиқланган «Ўткир холециститнинг асоратланган шакллари ривожланишининг клиник-диагностик предикторлари ва жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилаш йўллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиали бўйича 30.03.2026 йилдаги 70/23-сон ва Фарғона филиали бўйича 22.04.2026 йилдаги 53-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 02.06.2026 йилдаги 09/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: дифференциал жарроҳлик тактикаси алгоритмини жорий этиш операциядан кейинги асоратлар частотасини 14,1% га камайтиришни таъминлади, беморларнинг клиник натижалари ва операциядан кейинги ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилади. Иқтисодий самарадорлиги: алгоритмни қўллаш стационарда қолиш муддатини ўртача 2,4 кунга қисқартириш натижасида 92 бемор учун йилига 152 808 800 сўм иқтисодий самара берди, шу жумладан ётоқ-кунларни қисқартиришдан тежаш 107 308 800 сўм, асоратлар частотасини камайтиришдан қўшимча тежаш тахминан 45 500 000 сўмни ташкил этди.