Абдуллаева Дилбар Олимжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Самарқанд вилоятида зоофил пашшаларининг биохилма-хиллиги ва уларга инсектитсидларнинг таъсири», 03.00.06 – Зоология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/B1800.
Илмий раҳбар: Кудратов Жасур Асилбекович биология фанлари доктори, дотсент
Диссертация бажарилган муассаса номи:Ветеринария илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Гулистон давлат университети, PhD.03/2025.27.12.В.38.03.
Расмий оппонентлар: Халимов Фазлитдин Закирович, биология фанлари доктори, дотсент; Медетов Махсетбай Жапакович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Зоология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Самарқанд вилояти зоофил пашшаларининг биохилма-хиллиги ва биоекологик хусусиятларини аниқлаш ҳамда уларга инсектитсидларнинг таъсирини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Самарқанд вилоятида зоофил пашшаларнинг замонавий таксономик таркиби аниқланиб, 14 оила, 42 авлод ва 90 турдан иборат фауна шакллангани асосланган, илк бор Ўзбекистон фаунаси учун янги тур - Сепсис флавимана аниқланган;
илк бор Эристалинус аенеус, Эристалинус сепулчралис, Сйритта пипиенс ва Фанниа incisurata турларининг зоофил хусусиятга эга экани аниқланиб, уларнинг чорва ҳайвонлари чиқиндилари билан боғлиқ субстратларда доимий учраши ҳамда чорвачилик биотопларининг муҳим компоненти эканлиги асосланган;
зоофил пашшалар фаунасининг экологик структураси биохилма-хиллик индекслари орқали комплекс баҳоланиб, Симпсон доминантлик индекси, ва Бергер–Паркер индекси фаунада бир тур мутлақ устунлик қилмаслиги, Симпсон хилма-хиллик индекси, Pielou текислик индекси ва Шелдоннинг текислик индекси турлар орасида индивидлар тақсимоти етарлича мувозанатлангани орқали фауна барқарорлиги асосланган;
зоофил пашшаларнинг биотопик тақсимланиш қонуниятлари очиб берилиб, чорвачилик фермалари уларнинг асосий экологик маркази эканлиги, бу биотоплардаги турларининг хилма-хиллиги энг юқори бўлиши илмий жиҳатдан исботланган;
зоофил пашшаларнинг экологик гуруҳлар тизимлаштирилган ҳамда фаунанинг фенологик, хорологик ва трофик структураси очиб берилган;
сиперметрин ва суми-алфа препаратларининг зоофил пашшаларга нисбатан юқори (100 %) инсектисид самарадорлиги экспериментал равишда асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Самарқанд вилояти зоофил пашшаларининг биохилма-хиллиги ва уларга инсектитсидларнинг таъсири юзасидан олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
«Маҳаллий суми-алфа инсектоакаритсидининг чорвачиликда экто- ва эндопаразитларга ҳамда хавфли трансмиссив касалликларнинг “вектор” тарқатувчиларига қарши курашда қўлланилиши» (2015) тавсиянома ва «Йирик ва майда шохли ҳайвонлар, от ва туялар эктопаразитларига қарши курашиш тўғрисида» (2016) йўриқнома ишлаб чиқилиб, Тайлоқ туманидаги “Бекат”, “Акмал Тошпўлатович” чорвачилик фермер хўжаликлари, Нуробод туманидаги “Нурли Эл Чорвадори” фермер хўжалиги, Оқдарё туманидаги “Сардорбек ҳосили” фермер хўжаликларида жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 07-ноябрдаги 02/23-814-сон маълумотномаси). Натижада зоофил пашшаларга қарши ўтказилган дезинсекция тадбирлари туфайли уларнинг кескин камайишига эришилган;
Зоофил пашшаларга қарши суми-алфа нинг 0,003 %, Cypermethrin препаратининг 0,015 % консентрат эмулсиялари юқори инсектисид самара кўрсатиши аниқланган ва Тайлоқ туманидаги “Бекат”, “Акмал Тошпўлатович” чорвачилик фермер хўжаликлари, Нуробод туманидаги “Нурли Эл Чорвадори” фермер хўжалиги, Оқдарё туманидаги “Сардорбек ҳосили” фермер хўжаликлари амалиётидга жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 07-ноябрдаги 02/23-814-сон маълумотномаси). Натижада чорвачилик хўжаликларда паразитлик қиладиган зоофил пашшаларга қарши кураш ва олдини олишнинг самарадорлигини ошишига эришилган.