Авлаева Саида Бозоровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 пандемияси даврида пайдо бўлган неологизмларнинг лексик-семантик ва прагматик хусусиятлари”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Fil6766.
Илмий раҳбар: Ахмедов Анвар Ботирович, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05.
Расмий оппонентлар: Мирсанов Ғайбулла Қулмуродович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Эргашев Тўлқинжон Тухтамуродович, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 пандемияси шароитида пайдо бўлган неологизмларнинг лексик-семантик ва прагматик хусусиятларини чоғиштирма аспектда ёритишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 пандемияси даврида пайдо бўлган неологизмларнинг шаклланиш манбалари ҳамда деривацион хусусиятлари қиёсий аспектда тизимлаштирилиб, уларнинг аффиксация, композиция, аббревиация, контаминация (блендинг), семантик деривация ва бошқа тиллардан сўз олиш асосида ҳосил бўлиш усуллари аниқланган;
CОВИД-19 пандемияси билан боғлиқ неологизмларнинг лексик-семантик таснифи ишлаб чиқилиб, уларнинг тематик гуруҳлари аниқланган ҳамда маъно тараққиётида метафоралашув, терминологик ихтисослашув ва семантик трансформация жараёнлари инглиз ва ўзбек тиллари материаллари асосида лингвистик жиҳатдан асослаб берилган;
инглиз ва ўзбек тилларида пандемия даври неологизмларининг прагматик хусусиятлари дискурсив муҳит кесимида комплекс таҳлил қилиниб, уларнинг ахборот узатиш, баҳолаш, эмоционал-экспрессив таъсир кўрсатиш ҳамда коммуникатив тежамкорликни таъминлаш каби вазифалари қиёсий-лингвистик асосда далилланган;
инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 пандемияси билан боғлиқ неологизмларнинг қўлланишидаги ўхшаш ва фарқли жиҳатлар қиёсий таҳлил қилиниб, инглиз тилида неологизмлар, асосан қисқартма ва қўшма сўзлар ясаш орқали фаол шакллангани, ўзбек тилида ўзлашма неологизмларнинг маъновий мослашув, калкалаш ҳамда тил тизимидаги мавжуд имкониятлар асосида янги номлаш усуллари қўллангани исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 пандемияси даврида пайдо бўлган неологизмларнинг лексик-семантик ва прагматик хусусиятларини тадқиқ этиш натижасида ишлаб чиқилган назарий, амалий ва услубий таклиф ва тавсиялар асосида:
CОВИД-19 пандемияси билан боғлиқ неологизмларнинг лексик-семантик таснифи ишлаб чиқилиб, уларнинг тематик гуруҳлари аниқланган ҳамда маъно тараққиётида метафоралашув, терминологик ихтисослашув ва семантик трансформация жараёнлари инглиз ва ўзбек тиллари материаллари асосида лингвистик жиҳатдан асосланганлигига оид хулосалардан Қарши давлат университетида 2022-2024 йилларда амалга оширилган, Тошкентдаги АҚШ Элчихонаси томонидан молиялаштирилган “Тҳе Энглиш Аccесс Миcро Счоларшип Програм” номли халқаро грант лойиҳасида фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2026-йил 17-июндаги 04/6203-сон маълумотномаси). Натижада иштирокчиларнинг пандемияга оид янги сўзларни англаш, маъносини фарқлаш ва амалий мулоқотда тўғри қўллаш кўникмалари ривожланган;
инглиз ва ўзбек тилларида пандемия даври неологизмларининг прагматик хусусиятлари дискурсив муҳит кесимида комплекс таҳлил қилиниб, уларнинг ахборот узатиш, баҳолаш, эмоционал-экспрессив таъсир кўрсатиш ҳамда коммуникатив тежамкорликни таъминлаш каби вазифаларни бажариши билан боғлиқ хулосалардан Қашқадарё вилоят телерадиоканалининг “Олтин воҳа” радиосида 2026-йил 12-июн санасида эфирга узатилган “Нуқтайи назар” эшиттиришида фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2026-йил 16-июндаги 17-05/84-сон маълумотномаси). Натижада, эшиттиришда пандемия неологизмларининг маъноси аниқ ҳамда тушунарли тарзда ёритиган, материалнинг мазмуни бойиган ва тингловчилар учун қизиқарлилиги ошган;
инглиз ва ўзбек тилларида CОВИД-19 неологизмларининг қўлланишидаги ўхшаш ва фарқли жиҳатлар қиёсланиб, инглиз тилида неологизмлар асосан қисқартма ва қўшма сўзлар орқали фаол шакллангани, ўзбек тилида эса ўзлашмаларнинг маъновий мослашуви, калкалаш ва мавжуд тил имкониятлари асосида янги номлаш усуллари қўллангани ҳақидаги илмий-назарий хулосаларидан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида 2021-2023 йилларда бажарилган «Қорақалпоқ фолклорида оламнинг этнолингвистик таъсири» мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2026-йил 23-июндаги 294/1-сон маълумотномаси). Натижада, пандемия неологизмларининг фолклор тилидаги семантик ва этнолингвистик хусусиятларини аниқлаш имконияти кенгайган, лойиҳа мазмуни янги назарий материаллар билан бойитилган.