Меҳмонова Юлдуз Чориқуловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
1.Umumiy маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи):
“Инглиз бадиий дискурси коллокацияларининг ўзбек тилида функсионал эквивалентлигини таъминлашнинг когезив ресурслари”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик ва таржимашунослик (филология).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган: B2022.4.PhD/Fil2958.
Илмий раҳбар: Қосимова Нафиса Фарҳодовна, филология фанлари доктори (DSc), дотсент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08.
Расмий оппонентлар: Астанова Гулнора Аминовна, филология фанлари доктори, профэссор; Джумабаева Жамила Шариповна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади инглиз бадиий дискурси коллокацияларининг ўзбек тилида функсионал эквивалентлигини таъминлашнинг когезив ресурсларини аниқлашдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз бадиий дискурсида коллокацияларнинг матн когерентлигини таъминлашдаги функсионал салоҳияти семантик боғлиқлик, ассотсиатив муносабатлар, референциал алоқадорлик, лексик уйғунлик ҳамда контекстуал яхлитлик каби омиллар билан узвий боғлиқлиги асосланган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги коллокацияларнинг структур-семантик табиати коллокация, фразеологизм, перифраза, идиома ҳамда эркин сўз бирикмаларининг семантик яхлитлик, турғунлик даражаси, компонентлар вариативлиги ва контекстуал шартланганлик каби дифференциал белгилари асосида фарқланиши аниқланган;
бадиий дискурсда окказионал коллокацияларнинг ҳосил бўлиши метафоризация, эпитетлаш, синестезия, семантик трансформация ва образли ассотсиация каби лингвопоетик механизмлар билан шартланиши, уларнинг ҳиссий-экспрессивликни кучайтириш, образлилик яратиш ҳамда муаллиф индивидуал услубини намоён этишдаги ўрни далилланган;
инглиз бадиий дискурси коллокацияларининг ўзбек тилига таржимасида функсионал эквивалентликка эришиш эквивалент танлаш, модуляция, экспликация, генерализация, конкретизация ва тасвирий таржима каби трансформацион стратегияларнинг контекстуал-прагматик омиллар билан белгиланиб, когезив ресурсларнинг адекват таржимани таъминлашдаги муҳим восита эканлиги исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз бадиий дискурси коллокацияларининг ўзбек тилига таржимасида функсионал эквивалентлигини таъминлашнинг когезив ресурсларини тадқиқини амалга ошириш жараёнида эришилган илмий натижалар асосида:
инглиз ва ўзбек тилларидаги коллокацияларнинг структур-семантик табиати коллокация, фразеологизм, перифраза, идиома ҳамда эркин сўз бирикмаларининг семантик яхлитлик, турғунлик даражаси, компонентлар вариативлиги ва контекстуал шартланганлик каби дифференциал белгилари асосида фарқланишига доир назарий хулосалардан 2021-2023-йилларда “Мусиқа ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив қўлланмалар яратиш” мавзусидаги F3 ‒ 2019081773-рақамли фундаментал лойиҳа доирасида “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-франсузча қисқача изоҳли луғати” ни яратишда фойдаланилган. (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025-йил 13-июндаги 1/04-260-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа иштирокчиларининг муаллифлик ёки индивидуал характердаги окказионал коллокацияларнинг бевосита бадиий дискурс доирасида фаоллашуви ва айнан контекстга боғлиқ равишда маъно касб этиши хусусидаги билим базасини янада кенгайтиришга асос бўлиб хизмат қилган.
инглиз ва ўзбек тилларидаги коллокацияларнинг структур-семантик табиати коллокация, фразеологизм, перифраза, идиома ҳамда эркин сўз бирикмаларининг семантик яхлитлик, турғунлик даражаси, компонентлар вариативлиги ва контекстуал шартланганлик каби дифференциал белгилари асосида фарқланиши билан боғлиқ илмий хулосалардан Тошкентдаги АҚШ Элчихонаси томонидан молиялаштирилган SUZ80021IN3103-рақамли лойиҳа доирасида ташкил этилган «Америка адабиёти клуби»да ўтказилган Жон Стейнбек, Френсис Скотт Фитсджералд ва Эрнест Хемингуей каби америка ёзувчиларининг адабий маҳорати таҳлилига бағишланган илмий-ижодий тадбирларда фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025 йил 10 апрелдаги №06-2250-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа иштирокчилари ва мутахассисларининг инглиз ва ўзбек тилларида яратилган бадиий адабиёт намуналарида фаол тарзда яратиладиган окказионал коллокацияларнинг ўзига хос функциялари ва ҳосил бўлиш усуллари ҳақидаги билимлар базасини янада кенгайтиришга асос бўлиб хизмат қилган;
инглиз бадиий дискурси коллокацияларининг ўзбек тилига таржимасида функсионал эквивалентликка эришиш эквивалент танлаш, модуляция, экспликация, генерализация, конкретизация ва тасвирий таржима каби трансформацион стратегияларнинг контекстуал-прагматик омиллар билан белгиланиб, когезив ресурсларнинг адекват таржимани таъминлашдаги муҳим восита эканлигига доир хулосалардан Олий таълимнинг 61010500 – Гид ҳамроҳлиги ва таржимонлик фаолияти (тилллар бўйича) таълим йўналиши талабаларига мўлжалланган “Тил аспектлари амалиёти” номли дарсликни яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Бухоро давлат университетининг 2025-йил 7-апрелдаги 02/2187-сонли буйруғига асосан берилган № 60-6 рақамли ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси). Натижада ўқувчиларнинг тил кўникмаларини янада ривожлантириш, грамматика ва луғат бўйича назарий билимларини ривожлантиришга қаратилаган турли топшириқ ва машқлар, шунингдек, нутқнинг асосий қисмларининг ҳар бири учун мавзуга оид машқлар, тестлар ва турли лексик матнлар киритилган ва такомиллаштирилган.
