Исроилова Шоирахон Жамшидовнанинг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертасия мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Қовун уруғини комплекс қайта ишлаш технологиясини ишлаб чиқиш», 02.00.17 – Қишлоқ хўжалик ва озиқ-овқат маҳсулотларига ишлов бериш, сақлаш ҳамда қайта ишлаш технологиялари ва биотехнологиялари (техника фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/T5857.
Илмий раҳбар: Серкаев Қамар Пардаевич, техника фанлари доктори, дотсент.
Диссертасия бажарилган муассасалар номи: Тошкент кимё-технология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти, DSc.03/2025.27.12.T.42.01.
Расмий оппонентлар: Додаев Қўчқор Одилович, техника фанлари доктори, профессор; Бабаджанова Римажон Курамбаевна, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), дотсент.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертасия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қовун уруғини комплекс қайта ишлаш ва функсионал протеинли маҳсулотлар олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
қовун мойининг ёғ кислоталари таркиби тадқиқ этилиб, унинг ўртача 28% тўйинган, 27% моно тўйинмаган ва 45% гача политўйинмаган ёғ кислоталаридан иборат эканлиги аниқланган ва мой таркибида линолен ва эйкозадиен кислоталарининг умумий улуши 7,8-9,1% ни ташкил этиб, организм учун зарур бўлган ω6 ва ω3 ёғ кислоталарининг 6:1 нисбатини таъминланганлиги асосланган;
қовун уруғини қайта ишлашнинг мақбул технологик параметрлари аниқланиб, ҳарорат 80°C ва намлик 7±0,5% бўлганда биологик жиҳатдан қимматли моддаларнинг максимал сақлаб қолиш мумкинлиги исботланган;
қовун уруғини чуқур қайта ишлаш орқали 32,19% қовун мойи ҳамда функсионал озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқаришда фойдаланиш мумкин бўлган, 41,98% гача оқсил сақловчи 65,33% юқори оқсилли кунжара олиш мумкинлиги исботланган;
қовун кунжараси асосида функсионал кукунсимон протеинли коктейллар ретсептураси ишлаб чиқилиб, мақсадли қўшимчалар - зарчава, занжабил ва қуритилган лимон пўстлоғи кукунининг маҳсулотнинг физик-кимёвий ҳамда органолептик хусусиятларига таъсири асосланган;
таркиби 91,5% гача қовун кунжарасининг юқори оқсилли фракцияси ва 8,5% гача мақсадли қўшимчалардан иборат бўлган базавий ретсептура асосида тайёрланган, 105 мкм гача майдаланган кукунсимон коктейлнинг 40°C ҳароратдаги сувда эрувчанлиги 92,4% га етиши исботланган;
коктейлнинг базавий ретсептурасини шакллантириш унинг таъм хусусиятларини яхшилаши, антиоксидант ва антирадикал хусусиятини ошириши аниқланган бўлиб, умумий полифенол бирикмалар миқдорининг ортиши, ABTS ва гидроксил радикалларини нейтраллаш қобилиятининг кучайиши, Фе²⁺ ионларини хелатлаш фаоллигининг ҳамда липидларнинг пероксидли оксидланишини ингибициялаши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Биологик фаол компонентлар билан бойитилган функсионал кукунсимон коктейллар олиш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар асосида:
қовун уруғини икки босқичли пресслаш асосида комплекс қайта ишлаш технологияси «ORTUS BIZNES» МЧЖда ишлаб чиқаришга жорий этиш учун тавсия этилган («Ўзбекистон озиқ-овқат саноати» уюшмасининг 2026-йил 1-июлдаги 01-84/07-26-сон маълумотномаси). Натижада, кунжарадаги қолдиқ мой миқдори 2,19 % гача камайтирилиб, 32,11 % гача мой ҳамда таркибида 47,18 % гача оқсил бўлган ёғсизлантирилган кунжара олиш имконини берган;
қовун кунжарасидан олинган оқсилли кукун асосида оқсилли коктейллар тайёрлаш технологияси «VITALLY» хусусий корхонасида ишлаб чиқаришга жорий этиш учун тавсия этилган («Ўзбекистон озиқ-овқат саноати» уюшмасининг 2026-йил 1-июлдаги 01-84/07-26-сон маълумотномаси). Натижада, маҳаллий хомашё асосида функсионал оқсилли коктейллар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш имконини берган.