Шоев Мардонжон Аҳмаджон ўғлининг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қувурларнинг маҳаллий қаршиликларини замонавий турбулент моделлари асосида ҳисоблаш”, 05.09.07 – “Гидравлика ва муҳандислик гидрологияси” ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2024.3.PhD/T4980
Илмий раҳбар: Маликов Зафар Маматқулович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Фарғона давлат техника университети”.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети PhD.03/2025.27.12.T.19.02.
Расмий оппонентлар: Назаров Фаррух Холиёрович, физика-математика фанлари доктори, катта илмий ходим; Шакиров Бахтияр Махмудович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Тўсатдан кенгайган ва текис кенгайган қувурларда турбулент оқимнинг гидравлик қаршиликларини замонавий икки суюқлик турбулентлик модели асосида сонли ҳисоблаш ҳамда олинган натижаларни эмпирик формулалар билан таққослаб, уларнинг аниқлигини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
    икки суюқлик турбулентлик моделининг ўққа нисбатан симметрик координаталар системасидаги математик ифодаси ишлаб чиқилиб, Галёркин стабилизацияси асосида Comsol Multiphysics дастурий муҳитига интеграция қилинган ва ўққа нисбатан симметрик турбулент оқимларни сонли моделлаштириш имконияти яратилган;
икки суюқлик турбулентлик модели қўшимча функция ва ўзгарувчиларсиз ламинар оқимдан турбулент оқимга ўтиш жараёнларини турбулент интенсивлигининг турли қийматларида адекват ифодалаши аниқланган ва тажриба маълумотлари билан асосланган;
турбулентликни анизотроп хусусиятларни ҳисобга олувчи икки суюқлик турбулентлик моделининг эгри каналларда юзага келадиган мураккаб турбулент оқимларни, жумладан тезлик ва босим майдонларининг қайта тақсимланишини ҳамда оқим структурасининг ўзгаришини адекват моделлаштириш имконияти аниқланган;
    турли хил бурчакларга эга бўлган диффузор қувурлардаги босим йўқолишлари замонавий чизиқли ва чизиқсиз турбулентлик моделлари ёрдамида сонли таҳлил қилинганда, бунда икки суюқлик модели натижалари SST моделига нисбатан 3.7 %, СА моделига нисбатан 7–8 % юқори аниқликни ташкил этганлиги сабабли, математик моделнинг ишончлилиги тасдиқланган.
IV. Тадқиқот натижалариниг жорий қилиниши.
Қувурларнинг маҳаллий қаршиликларини замонавий турбулентлик моделлари асосида ҳисоблаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Икки суюқлик турбулентлик моделининг ўққа нисбатан симметрик координаталар системасидаги кўриниши Галёркин стабилизатори қўлланган ҳолда Comsol Multiphysics дастурига интеграция қилинганлиги ҳамда оқимнинг турли турбулентлик шароитларида олинган ҳисоблаш натижалари юзасидан ишлаб чиқилган таклифлар “Сув таъминоти ва оқова сув обектлари қурилиши бўйича инжинеринг компанияси” УК Фарғона вилояти бошқармаси фаолиятида фойдаланилган (Сув хўжалиги вазирлигининг 2024-йил 31-июлдаги 02/13-2789-сон маълумотномаси). Натижада қувур ва каналлардаги турбулент оқимларнинг тезлик, босим ва турбулент кинетик энергия майдонларини сонли моделлаштириш аниқлиги оширилиб, турбулент интенсивлигининг турли қийматларида оқим тузилишининг ўзгаришини баҳолаш имконияти яратилган;
анизотроп хусусиятга эга икки суюқлик турбулентлик моделининг турбулент оқим масалаларини моделлаштиришда адекват натижалар бериши аниқланиб, очилиш бурчаклари турлича бўлган диффузор қувурлардаги босим йўқотишлари замонавий чизиқли ва чизиқсиз турбулентлик моделлари ёрдамида сонли таҳлил қилиниши ҳамда олинган натижаларнинг сонли ва амалий тажриба кўрсаткичлари билан таққосланиши асосида ишлаб чиқилган тавсиялар “Сирдарё Сўх ITHB” фаолиятида фойдаланилган (Сув хўжалиги вазирлигининг 2024 йил 31 июл №02/13-2789 - сонли маълумотнома).
Натижада тўсатдан кенгайган қувурларда босим йўқолиши икки суюқлик модели орқали ҳисобланганда, эмпирик формулага нисбатан аниқликни 10 % га ошириш имконияти яратилган.