Махамадаминов Шарофиддин Жалаловичнинг

диссертация ҳимоясисиз селекция ютуғи (ихтиро патенти) асосида фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Пиёзнинг эртапишар навлари селекцияси ва жадаллашган усулда уруғчилиги”, 06.01.05 - Селекция ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Qx790.
Илмий раҳбар: Низомов Рустам Ахролович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Илмий-тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти, ПhD.08/2025.27.12.Qx.05.01.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг (селекция ютуғи) ихтирога патенти: Пиёзнинг “Бахорой” нави (NAP 530).
II. Тадқиқотнинг мақсади Пиёзнинг жаҳон генофонди намуналарини комплекс ўрганиш асосида республика тупроқ-иқлим шароитига мос, эртапишар, ҳосилдорлик ва товарбоплик кўрсаткичлари юқори бўлган пиёз навини яратиш, унинг жадаллашган уруғчилигини ташкил этиш ва ишлаб чиқаришга жорий этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор жаҳон коллекциясига мансуб 8 та давлатдан келтирилган 18 та бош пиёз нав намунаси морфо-биологик ва қимматли хўжалик белгилари бўйича комплекс баҳоланиб, селекция учун қимматли дастлабки манбалар ажратилди;
турли географик келиб чиқишга эга намуналар орасидан Жанубий Кореядан келтирилган К-00081 намунаси эртапишарлик, юқори ҳосилдорлик ва товарбоплик белгилари бўйича истиқболли манба сифатида аниқланди;
аналитик селекция усули орқали К-00081 намунасидан Л-15 линияси ажратилиб, унинг асосида республика тупроқ-иқлим шароитига мос янги «Баҳорой» бош пиёз нави яратилди;
«Баҳорой» нави эртапишарлиги, юқори ҳосилдорлиги (50,0–55,0 т/га), товарбоплиги ва ташқи белгиларининг барқарорлиги билан стандарт навдан устунлиги исботланди;
2025 йилда мазкур нав учун Интеллектуал мулк агентлиги томонидан NAP-530 рақамли патент берилди;
«Баҳорой» нави учун жадаллаштирилган уруғчилик технологияси ишлаб чиқилиб, элита уруғларини экиб 1-репродукцияли уруғларини қисқа муддатда кўпайтириш имконияти яратилди;
яратилган «Баҳорой» нави 2023 йилда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ хўжалиги экинлари Давлат reestriga киритилди ва 2023-743 рақамли гувоҳнома олинди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Эртапишар юқори ҳосилли пиёз навларини яратиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар асосида:
пиёзнинг эртапишар ва ҳосилдор “Бахорой” навини Андижон вилояти шароитида август ойининг учинчи ўн кунлигида (40+10+10+10)×10/3 см схемада экиш усули ишлаб қилган ва Андижон вилояти Қўрғонтепа туманидаги “Отажонов Одилжон авлодлари” фермер хўжалигининг 3,0 гектар, “Хусниддин неъматлари” фермер хўжалигининг 2,5 гектар, жами 5,5 гектар майдонда амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-565-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Бахорой” нави экиш орқали юқори 50-52 тоннани ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 125,6% ни ташкил этган;
Избоскан туманидаги “Аср умид диёри” фермер хўжалигининг 2,3 гектар, “Андижон пахта миришкори” фермер хўжалигининг 3,5 гектар, жами 5,8 гектар майдонда пиёзнинг эртапишар “Бахорой” нави амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-565-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Бахорой” нави экиш орқали юқори 50-52 тоннани ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 118,4% ни ташкил этган;
пиёзнинг эртапишар “Бахорой” нави Андижон туманидаги “Эколин Анд” фермер хўжалигининг 1,5 гектар, “Хосилот Тўрабоевлар” фермер хўжалигининг 2,1 гектар, жами 3,6 гектар майдонда амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-565-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Бахорой” нави экиш орқали юқори 54-55 тоннани ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 126,1% ни ташкил этган;
Жалақудуқ туманидаги “Адлик миришкор ерлари” фермер хўжалигининг 3,0 гектар, “Қуёш тафти” фермер хўжалигининг 2,5 гектар, жами 5,5 гектар майдонда пиёзнинг эртапишар “Бахорой” нави амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-565-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Бахорой” нави экиш орқали юқори 50-52 тоннани ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 118,3% ни ташкил этган;
пиёзнинг эртапишар “Бахорой” нави Андижон вилояти бўйича жами 20,4 гектар майдонда амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-565-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу пиёзнинг янги яратилган “Бахорой” нави юқорида кўрсатилган муддат ва схемада экилганда ҳосилдорлик гектарига 50-55 тоннани ташкил этган. ва ушбу навни этиштиришдан гектарига 99 375 минг сўм соф фойда олишга эришилган.