Мўминжонов Санжарбек Равшанжон ўғлининг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертасия мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ирригация эрозиясига мойил тупроқларда унумдорликни сақлаш ҳамда ерёнғоқдан юқори ҳосил етиштириш агротехнологияси элементлари (Андижон вилояти оч тусли бўз тупроқлари шароитида)”, 06.01.01 – Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Qx1760
Илмий раҳбар: Жўраев Акмалжон Нормуҳамадович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, профессор.
Диссертасия бажарилган муассаса номи: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялари институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.03.01.
Расмий оппонентлар: Рўзиев Икромжон Эргашевич, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, дотсент; Чаршанбиев Умурзоқ Юлдашевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, дотсент.
Етакчи ташкилот: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий тадқиқот институти.
Диссертасия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ирригация эрозиясига мойил Андижон вилоятининг оч тусли бўз тупроқлари шароитида тупроқ заррачаларини ювилишдан сақлаш ҳамда ерёнғоқдан юқори, сифатли ҳосил яратишда “БиоГуттен” биологик препаратини қўллашни ва кўчат қалинлигини мақбул меъёрларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Андижон вилоятиниг ирригация эрозиясига чалинган оч тусли бўз тупроқлари шароитида ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги, биологик препарат “БиоГуттен” ни қўллаш меёрларини тупроқ заррачаларини ювилишини камайтириш, экиндан юқор ва сифатли ҳосил олишга тасирини аниқланган;
ирригация эрозиясига мойил оч тусли бўз тупроқлар шароитида олиб борилган тадқиқотларда агрономик жихатдан қимматли заррачалар миқдори таҳлил қилинганда Кўчат қалинлиги 142 ming/ga бўлиб биологик препарат “БиоГуттен” ни 1 l/ga меъёрда қўлланилган 2-вариантда тупроқниннг 0-30 см қатламида тупроқнинг донадорлиги 69,2 % ни ташкил қилган бўлса, 30-50 см ҳайдалма қатлам остида эса тупроқнинг донадорлиги 69,9 % ни ташкил қилган.
Кўчат қалинлиги ўзгармаган холда биологик препарат “БиоГуттен” ни 2 l/ga ҳамда 3 l/ga меъёрларда қўлланилганда тупроқнинг донадорлиги 0-30 см қатламда 0,7-1,8 % га, 30-50 см қатламда эса 1,3-1,5 % га ортганлиги аниқланган бўлса, дала тажрибаларида тупроқ донадорлиги энг юқори бўлган вариантлар эса 15-16-вариантлар бўлиб ушбу вариантларда ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги гектарига 333 ming.dona/ga экилиб, “БиоГуттен” биологк препарати 2-3 l/ga меъёрларда қўлланилганда тупроқнинг донадорлиги вариантларга мос равишда 0-30 см тупроқ қатламида 71,7-71,9 % ни, 30-50 см қатламда эса 70,8-70,9 % ни ташкил қилганлиги аниқланган;
ерёнғоқнинг кўчат қалинлиги гектарига 333 ming.dona/ga экилганда эса ундан олинган уч йиллик ўртача дон ҳосилдорлиги 22,0 s/ga, уч йиллик ўртача пичан ҳосилдорлиги эса 50,6 s/ga ни ташкил этиб назорат вариантга нисбатан фақат кўчат қалинлигини ортганлиги хисобига дон ҳосилдорлиги гектарига 4,2 s/ga, пичан ҳосилдорлиги эса 16,3 s/ga ортганлиги қайд қилинган ҳамда ерёнғоқни кўчат қалинлигида гектарига 333 ming.dona/ga экилиб биологик препарат “БиоГуттен” ни 1 l/ga, 2 l/ga ҳамда 3 l/ga қўлланилган 14-15-16-вариантларда уч ллик ўртача дон ҳосилдорлиги 27,3 s/ga, 30,2 s/ga, 31,4 s/ga ни ташкил қилган бўлса, ушбу вариантларга мос равишда ерёнғоқнинг пичан ҳосилдорлиги эса 54,9 s/ga, 58,7 s/ga, 59,1 s/ga ни ташкил қилганлиги аниқланган бўлиб назорат вариант ҳисобланган 1-вариантга нисбатан ерёнғоқдан 14-15-16-вариантларда гектаридан 9,5 s/ga, 12,4 s/ga, 13,6 s/ga юқори дон ҳосилдорлик, 20,6 s/ga, 24,4 s/ga, 24,8 s/ga юқори пичан ҳосили олинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Андижон вилоятининг ирригация эрозиясига чалинган оч тусли бўз тупроқлари шароитида такрорий экин сифатида экилган ерёнғоқнинг экиш меъёрлари ва унга биологик препарат “БиоГуттен” ни қўллаш меёрлари бўйича олиб борилган илмий тадқиқотлар асосида:
Ирригация эрозиясига чалинган оч тусли бўз тупроқлар шароитида ерёнғоқ етиштириш ҳамда энг самарали агротехник тадбирлар қўллаш бўйича “Ерёнғоқ етиштиришда юқори ва сифатли ҳосил олиш усуллари” номли тавсиянома ишлаб чиқилди ва тасдиқланган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2026-йил 28-январдаги 05/05-04-72-сонли маълумотномаси). Натижада ушбу тавсиянома ерёнғоқ экини экиб етиштирадиган фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа эгаларига қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
илмий ишланма, яъни ирригация эрозиясига чалинган ерларда ерёнғоқни кўчат қалинлиги ва биологик препарат “БиоГуттен” ни қўллашнинг энг мақбул меъёрини қўллаш бўйича 2024 йили Андижон вилоятининг Андижон туманидаги “Нодирбек Ақилбек” фермер хўжалигида 21,4 га, Жалақудуқ туманида жойлашган “Мухамаджоновна Гулжахон XXI” фермер хўжалигида 10 га жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2026-йил 28-январдаги 05/05-04-72-сонли маълумотномаси). Натижада ушбу фермер хўжаликлари далаларида бир гектар майдонда тупроқ зарраларининг мос равишда 8959-9117 kg/ga камроқ ювилиши эришилган;
кўчат қалинлиги юқори бўлганлиги сабабли, яъни ирригация эрозиясига чалинган ерларда ерёнғоқни кўчат қалинлиги ва биологик препарат “БиоГуттен”ни қўллашнинг энг мақбул меъёрини қўллаш бўйича 2024-йили Андижон вилоятининг Андижон туманидаги “Нодирбек Ақилбек” фермер хўжалигида 21,4 га, Жалақудуқ туманида жойлашган “Мухамаджоновна Гулжахон XXI” фермер хўжалигида 10 га жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2026-йил 28-январдаги 05/05-04-72-сонли маълумотномаси). Натижада ерёнғоқни 333 ming.dona/ga кўчат қолдирилиб гектарига икки марта 2l/ga меъёрда “БиоГуттен” биологик препарати қўлланилган ушбу майдонлардан ерёнғоқдан 29-30 s/ga ҳосил олиниб, рентабеллик кўрсаткичи 230 % ни ташкил қилган.