Ҳошимов Сирожиддин Қуроқбоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертасия мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Узумнинг (Витис винифера) кишмишбоп навларидан майиз тайёрлаш технологиясининг айрим элементларини такомиллаштириш”, 06.01.11-Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сақлаш ва қайта ишлаш (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx1285
Илмий раҳбар: Шарипов Султон Янгибоевич, техника фанлари номзоди, дотсент.
Диссертасия бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.02.
Расмий оппонентлар: Файзиев Жамолиддин Носирович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Дехконова Шахноза Юлбарсовна, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертасия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Узумнинг кишмишбоп навларидан турли майизлар (шиғани, бедона, сояки) олиш технологиясининг самарали усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Кишмиш Согдиана навида ғужум этидан шарбат чиқиши (74,9%) назорат – Кишмиш белий овалний навига (77,7%) нисбатан 2,8% га камроқ бўлсада, аммо технологик мақбул чегарадан 12,3% га юқори бўлиши, Кишмиш черний навида (78,0%) эса мос ҳолда назоратдан фарқланиш 0,3% ни ташкил этганлиги техник жиҳатдан қуритиш ва қайта ишлаш саноати учун мақбул эканлиги исботланган;
қуритишга мўлжалланган Кишмиш черний навининг маҳсулдорлиги 19,3 кг/туп, ҳосилдорлиги 21,2 т/гa, Кишмиш Согдиана навининг маҳсулдорлиги 22,6 кг/туп, ҳосилдорлиги 24,8 т/гa, назорат – Кишмиш белий овалний навининг туп маҳсулдорлиги эса 16,7 кг/туп ва ҳосилдорлиги гектарига 18,3 т/гa бўлганлиги аниқланган;
узумнинг Кишмиш Согдиана навини сояки усулда қуритилганда органолептик баҳоси 9,5 балл, тайёр маҳсулот чиқиши 33,3±1,04%, куруқ вазн ҳисобидаги қанд миқдори 95,5 %, Кишмиш черный навида органолептик баҳоси 9,0 балл, тайёр маҳсулот чиқиши 29,6 ± 0,21 %, куруқ вазн ҳисобидаги қанд миқдори 92,8 % бўлганлиги аниқланган;
Кишмиш Согдиана нави ёпиқ жойларда қуритилганда 100 дона майиз массаси (98,2 гр) энг юқори кўрсаткичда бўлганлиги, оддий қуёшда қуритилганда 85,2 гр, 0,3 % ишқорга ботириб қуритилганда 87,1 гр ва СО2 билан фумигасия қилингандан сўнг қоронғуда қуритилганда 94,5 гр.ни ташкил этганлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Узумнинг кишмишбоп навларидан турли майизлар (шиғани, бедона, сояки) олиш технологиясининг самарали усулларини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
Узумнинг Кишмиш белый овалный, Кишмиш черний, Кишмиш Согдиона навларини сифатли қуритиш усули такомиллаштирилган ишланмаси Самарқанд вилояти Иштихон туманидаги “Паҳлавон Шомамад Шорасул” фермер хўжалигининг 1,0 гектар, Қўшробот туманидаги “Мардиев Зокир Асомиддинович” фермер хўжалигининг 0,75 гектар майдонда жами 1,75 гектар майдонда жорий қилинган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 23 июндаги 02/035-3848-сон маълумотномаси). Натижада Паяриқ туманидаги “Kalaman Group Agro” МЧЖнинг 20 тонналик қуритиш ускунасида, мазкур такомиллаштирилган қуритиш усулда экологик тоза маҳсулот олишга эришилган;
Қуритиш учун узум бошлари ғужумининг қандлилиги 22-25% дан ошганда узиш таклиф этилган ишланмаси Самарқанд вилояти Паяриқ туманидаги “Kalaman Group Agro” МЧЖда амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 23 июндаги 02/035-3848-сон маълумотномаси). Натижада Кишмиш черний навидан 37 000 000 сўм ўрнига 45 000 000 сўм, Кишмиш Согдиона навидан 40 000 000, ўрнига 47 000 000 сўм Кишмиш белий овалний навидан 31 000 000 сўм ўрнига 34 000 000 сўм миқдорида соф фойда олинган, иқтисодий самарадорлик 115-130% га эришилган;
Кишмиш черний ва Кишмиш Согдиона узум навларини технологик хусусиятларини қиёсий баҳолаш ишланмаси Самарқанд вилояти Қўшробот туманидаги “Мардиев Зокир Асомиддинович” фермер хўжалигининг 0,75 гектар майдонида амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 23 июндаги 02/035-3848-сон маълумотномаси). Натижада Кишмиш черний навидан 40 000 000 сўм ўрнига 45 000 000 сўм соф Кишмиш Согдиона навидан 42 000 000, ўрнига 48 000 000 сўм фойда олинган, иқтисодий самарадорлик 117-127% ни ташкил этган.
