Алишерова Зуҳра Толиб қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Парадонт яллиғланиш касалликларида оғиз бўшлиғи микробиоценози, иммунрегулятор ва генетик омилларнинг қиёсий таҳлили», 03.00.04 – Микробиология ва вирусология, 14.00.21 - Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3. PhD/Tib3679.
Илмий раҳбар: Курбанова Санобар Юлдашевна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент; Нигматова Ирода Маратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.01.
Расмий оппонентлар: Абдухалилова Гулнара Кудратуллаевна, тиббиёт фанлари доктори; Хабибова Назира Насуллоевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: парадонт яллиғланиш касалликларида оғиз бўшлиғи микробиоценози, иммунрегулятор ва генетик омилларнинг қиёсий таҳлидан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор пародонт яллиғланиш касалликларида фенотипик ва генотипик таққослаш (Масс-спектрометрия ва ПЗР усулларида) орқали пародонтопатоген микроорганизмлар билан бир вақтда шартли-патоген микроорганизмлар вакиллари ҳам дифференциал таҳлили ўтказилиб асосланган;
илк бор пародонтит билан оғриган беморларда цитокинлар абберант кўрсаткичлари касаллик ривожланишидаги патогенетик ассоциацияси ўрганилганда, юқори миқдордаги IL2 касаллик ривожланишида, IL12 ва IL17A кўрсаткичлари абнормал юқори ҳолатда бўлиши, пародонтит мавжудлиги ёки ривожланиш эҳтимоли баландлиги асосланган;
илк бор каррали регрессия таҳлили натижаларига кўра, IL-2 ва IL-17A цитокинлари гингивит ва пародонтит ривожланиши билан статистик аҳамиятли боғлиқ эканлиги аниқланди. Ушбу кўрсаткичларнинг биргаликдаги таҳлили касалликнинг оғирлик даражаси ва прогрессиясини баҳолашда алоҳида қўлланилишига нисбатан юқорироқ предиктив қийматга эга эканлиги асосланган;
илк бор IL-17A rs2275913 полиморфизми минор – А аллели ва пародонт яллиғланиш касалликлари орасида мусбат ассоциация аниқланиб (χ2 > 3,84; п < 0.05), пародонтит билан касалланган беморларда IL-17A rs2275913 полиморфизми минор – А аллели ва гомозигот АА генотипи тутувчи беморларда касаллик ривожланиш эҳтимоли юқорилиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 4 сентябрдаги 24-сонли йиғилиш баённомаси асосида берилган илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиқ этиш бўйича 24/32 – сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор пародонт яллиғланиш касалликларида фенотипик ва генотипик таққослаш (Масс-спектрометрия ва ПЗР усулларида) орқали пародонтопатоген микроорганизмлар билан бир вақтда шартли-патоген микроорганизмлар вакиллари ҳам дифференциал таҳлили ўтказилиб асосланганлиги Тошкент давлат стоматология институти Марказий муаммолар ҳайъатининг 20.02.2025 йилдаги 01-p/66-сон билан тасдиқланган «Пародонтал комплекснинг яллиғланиш касалликларида этиологик омилларни микробиологик ташхисоти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти Паркент туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими амалиётига (05.03.2025 йил 836-10-141-TB/2025 сонли буйруқ) ва Бухоро вилояти Бухоро давлат тиббиёт институти Стоматология ўқув-илмий тиббиёт маркази амалиётига 24.02.2025 йил 12 сонли буйруқлари билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 сентябрдаги 24/32-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: пародонтопатоген микроорганизмларни замонавий усулларда ташхислашни стоматологик амалиётга жорий этилиши, пародонтопатоген микроорганизмларни эрта ташхислаш ва самарадорлигини баҳолаш орқали асоратларни олдини олиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бактериологик усулда пародонтопатоген микробларни ундириш учун танланган, юқори селектив озиқ муҳитлар танқислиги ҳисобга олинганда ва ҳар бир тур микроорганизмни соф культурасини ажратиш ва идентификациялаш асосида амалдаги замонавий микробиологик усулларга қиёсий солиштириш натижасида иқтисодий жиҳатдан, молекуляр-биологик усул бир неча марта арзонлиги, тезкорлиги, масс-спектрометрия усулида эса олинган материалда бир вақтда 50 дан ортиқ турдаги шартли патоген микроорганизмларни аниқлашни амалиётда қўллаш 110 нафар пациентларда таҳлилларни олиб бориш учун 10055490 сўм иқтисод қилишга эришилган.
иккинчи илмий янгилик: илк бор пародонтит билан оғриган беморларда цитокинлар абберант кўрсаткичлари касаллик ривожланишидаги патогенетик ассоциацияси ўрганилганда, юқори миқдордаги IL2 касаллик ривожланишида, IL12 ва IL17A кўрсаткичлари абнормал юқори ҳолатда бўлиши, пародонтит мавжудлиги ёки ривожланиш эҳтимоли баландлиги асосланганлиги Тошкент давлат стоматология институти Марказий муаммолар ҳайъатининг 20.02.2025 йилдаги 01-p/66-сон билан тасдиқланган «Пародонтал комплекснинг яллиғланиш касалликларида этиологик омилларни микробиологик ташхисоти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти Паркент туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими амалиётига (05.03.2025 йил 836-10-141-TB/2025 сонли буйруқ) ва Бухоро вилояти Бухоро давлат тиббиёт институти Стоматология ўқув-илмий тиббиёт маркази амалиётига 24.02.2025 йил 12 сонли буйруқлари билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 сентябрдаги 24/32-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: пародонтопатоген микроорганизмларни замонавий усулларда ташхислашни стоматологик амалиётга жорий этилиши, пародонтопатоген микроорганизмларни эрта ташхислаш ва самарадорлигини баҳолаш орқали асоратларни олдини олиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали шаклига ўтишини олдини олиш учун касалликни эрта ташхислаш ва даво самарадорлигини баҳолаш мақсадида ўтказилган лаборатория тадқиқотлари асосида амалдаги замонавий усулларни қўллаш ҳар 110 нафар пациентларда таҳлилларни олиб бориш учун 10 055 490 сўм иқтисод қилишга эришилган.
учинчи илмий янгилик: илк бор каррали регрессия таҳлили натижаларига кўра, IL-2 ва IL-17A цитокинлари гингивит ва пародонтит ривожланиши билан статистик аҳамиятли боғлиқ эканлиги аниқланди. Ушбу кўрсаткичларнинг биргаликдаги таҳлили касалликнинг оғирлик даражаси ва прогрессиясини баҳолашда алоҳида қўлланилишига нисбатан юқорироқ предиктив қийматга эга эканлиги асосланганлиги Тошкент давлат стоматология институти Марказий муаммолар ҳайъатининг 20.02.2025 йилдаги 01-p/66-сон билан тасдиқланган «Пародонтал комплекснинг яллиғланиш касалликларида этиологик омилларни микробиологик ташхисоти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти Паркент туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими амалиётига (05.03.2025 йил 836-10-141-TB/2025 сонли буйруқ) ва Бухоро вилояти Бухоро давлат тиббиёт институти Стоматология ўқув-илмий тиббиёт маркази амалиётига 24.02.2025 йил 12 сонли буйруқлари билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 сентябрдаги 24/32-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: пародонтопатоген микроорганизмларни замонавий усулларда ташхислашни стоматологик амалиётга жорий этилиши, пародонтопатоген микроорганизмларни эрта ташхислаш ва самарадорлигини баҳолаш орқали асоратларни олдини олиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда касалликнинг гингивит ва пародонтит босқичида таҳлиллар асосида олиб борилган даво ва профилактик чора тадбирлар сурункали оғир шаклини даволашга қаратилган даво муолажаларидан амалдаги замонавий усулларни қўллаш ҳар 110 нафар пациентларда таҳлилларни олиб бориш учун 10055490 сўм иқтисод қилишга эришилган.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор IL-17A rs2275913 полиморфизми минор – А аллели ва пародонт яллиғланиш касалликлари орасида мусбат ассоциация аниқланиб (χ2 > 3,84; п < 0.05), пародонтит билан касалланган беморларда IL-17A rs2275913 полиморфизми минор – А аллели ва гомозигот АА генотипи тутувчи беморларда касаллик ривожланиш эҳтимоли юқорилиги исботланганлиги Тошкент давлат стоматология институти Марказий муаммолар ҳайъатининг 20.02.2025 йилдаги 01-p/66-сон билан тасдиқланган «Пародонтал комплекснинг яллиғланиш касалликларида этиологик омилларни микробиологик ташхисоти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти Паркент туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими амалиётига (05.03.2025 йил 836-10-141-TB/2025 сонли буйруқ) ва Бухоро вилояти Бухоро давлат тиббиёт институти Стоматология ўқув-илмий тиббиёт маркази амалиётига 24.02.2025 йил 12 сонли буйруқлари билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 сентябрдаги 24/32-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: пародонтопатоген микроорганизмларни замонавий усулларда ташхислашни стоматологик амалиётга жорий этилиши, пародонтопатоген микроорганизмларни эрта ташхислаш ва самарадорлигини баҳолаш орқали асоратларни олдини олиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: танланган усул ташхисоти орқали касалликни эрта давридаги даволаш муолажалари иқтисодий жиҳатдан кечиктирилган босқичидагига нисбатан бир неча марта арзон эканлиги, динамикада назорат қилиш имкониятини ҳисобга олиб амалиётда қўллаш ҳар 110 нафар беморларда таҳлилларни олиб бориш учун 10055490 сўм иқтисод қилишга эришилган.