Искандарова Рисолат Равшанбековнанинг

Фалсафа доктори (PhD) диссертациясининг ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг қиёсий таҳлилини ўргатишнинг педагогик асослари”, 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Ped11222.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Илмий раҳбар: Хажиева Ирода Адамбаевна, психология фанлари доктори (DSc), дотсент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус University, PhD.03/2025.27.12.Ped.31.01.
Расмий оппонентлар: Эшонқулова Сурайё Исомиддиновна, филология фанлари доктори (DSc), дотсент, Анарбекова Айжан Азизбек қизи, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), дотсент.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг қиёсий таҳлилини ўргатишнинг педагогик асосларини аниқлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг назарий-методологик ва педагогик мазмуни манба матндаги мазмуний инвариантни ажратиш, коммуникатив ниятни аниқлаш, прагматик вазифани белгилаш, маданий маънони интерпретация қилиш ҳамда уларни таржима турига мос эквивалент вариантда қайта ифодалаш жараёнларини функсионал мувофиқлаштириш орқали, аутентик синхрон ва ёзма таржима намуналари ҳамда қиёсий-контрастив таҳлил воситасида функсионал-коммуникатив, когнитив ва прагматик ёндашувларнинг интеграцияси асосида аниқлаштирилган;
синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликнинг лингвистик, когнитив, прагматик ва маданий-коммуникатив даражаларини қиёсий баҳолаш тизими ҳар бир даража учун мазмуний аниқлик, ахборотни қайта ишлаш тезлиги ва стратегияси, коммуникатив мақсаднинг сақланиши ҳамда маданий-прагматик мосликни ифодаловчи дифференциал мезонларни белгилаш, уларнинг синхрон ва ёзма таржимада намоён бўлиш хусусиятларини ўзаро қиёслаш орқали, параллел таржима корпуслари, қиёсий таҳлил матритсаси ва мезонли дескрипторлар воситасида эквивалентликнинг кўп даражали ҳамда функсионал табиати асосида тизимлаштирилган ва таржима турларига хос умумий ҳамда дифференциал белгилар аниқлаштирилган;
бўлажак таржимонларда эквивалент вариантларни танлаш ва рефлексив баҳолаш кўникмаларини шакллантиришнинг методик модели таржима вазифасини англаш, эквивалентлик муаммосини идентификациялаш, муқобил вариантларни ишлаб чиқиш, уларни лингвистик, прагматик ва маданий мезонлар бўйича қиёслаш, оптимал вариантни асосли танлаш ҳамда қабул қилинган таржима қарорини рефлексив баҳолаш жараёнларини босқичма-босқич ташкил этиш орқали, қиёсий таржима топшириқлари, касбий симуляциялар, рефлексив протоколлар ва ўзаро эксперт баҳолаш воситасида компетенциявий, когнитив-фаолиятли ва рефлексив ёндашувлар асосида мақсадли, мазмуний, жараёнли, баҳолаш-рефлексив ва натижавий компонентларнинг структуравий-функсионал алоқадорлиги таъминланган ҳолда ишлаб чиқилган;
ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг қиёсий таҳлилини ўргатишга мўлжалланган методик тизим таржима муаммосини аниқлаш, эквивалент вариантларни қиёслаш, вазиятга мувофиқ стратегияни танлаш, танланган ечимни таржима фаолиятида қўллаш, таржима маҳсулотини коррекция қилиш ва рефлексив баҳолаш жараёнларини изчил ташкил этиш орқали, интерфаол қиёсий методлар, репродуктив, реконструктив ва продуктив босқичларда мураккаблашувчи машқлар, синхрон таржима симуляциялари ҳамда аналитик баҳолаш рубрикалари воситасида изчиллик, дифференциаллик, касбий йўналтирилганлик ва рефлексивлик тамойиллари асосида такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг қиёсий таҳлилини ўргатишнинг педагогик асосларига доир тадқиқот натижалари асосида:
ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг назарий-методологик ва педагогик мазмуни манба матндаги мазмуний инвариантни ажратиш, коммуникатив ниятни аниқлаш, прагматик вазифани белгилаш, маданий маънони интерпретация қилиш ҳамда уларни таржима турига мос эквивалент вариантда қайта ифодалаш жараёнларини функсионал мувофиқлаштириш орқали, аутентик синхрон ва ёзма таржима намуналари ҳамда қиёсий-контрастив таҳлил воситасида функсионал-коммуникатив, когнитив ва прагматик ёндашувларнинг интеграцияси асосида аниқлаштирилган тавсиялар “English for economics: а студентъс гуиде” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилди (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йилдаги 21-августдаги 316-сонли буйруғи, гувоҳнома № 924676). Натижада, талабаларга мазкур фанни ўқитиш жараёнида синхрон ва ёзма таржима жараёнларининг қиёсий таҳлилини ўргатишга қаратилган диагностик-симулятив қиёсий ўқитиш технологияси ишлаб чиқилди ҳамда унинг самарадорлигини аниқлашга эришилган;
синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликнинг лингвистик, когнитив, прагматик ва маданий-коммуникатив даражаларини қиёсий баҳолаш тизими ҳар бир даража учун мазмуний аниқлик, ахборотни қайта ишлаш тезлиги ва стратегияси, коммуникатив мақсаднинг сақланиши ҳамда маданий-прагматик мосликни ифодаловчи дифференциал мезонларни белгилаш, уларнинг синхрон ва ёзма таржимада намоён бўлиш хусусиятларини ўзаро қиёслаш орқали, параллел таржима корпуслари, қиёсий таҳлил матритсаси ва мезонли дескрипторлар воситасида эквивалентликнинг кўп даражали ҳамда функсионал табиати асосида тизимлаштирилган ва таржима турларига хос умумий ҳамда дифференциал белгилар аниқлаштирилган тавсиялардан ERASMUS+ дастурининг ERASMUS-EDU-2022-101082242-рақамли I2-PLEDGE — Инновативе and interdisciplinary Программес in Bio-medical Engineering to Левераге анд Эхплоит the Digital Growth programme for студентъс employability in УЗ (Ўзбекистонда талабаларнинг иш билан таъминланиши учун рақамли ўсиш дастуридан фойдаланган ҳолда биотиббиёт муҳандислиги бўйича инновацион ва фанлараро дастурлар яратиш) лойиҳасида фойдаланилган (Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети Урганч филиалининг 2024-йил 17-январдаги 14P-сонли буйруғи). Натижада, талабада синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришиш қобилияти шакллантирилган, тадқиқот материалларини тизимлаштириш ва хорижий мамалакатлар билан алоқаларни мустаҳкамлаш имкониятининг самарадорлиги оширилган;
бўлажак таржимонларда эквивалент вариантларни танлаш ва рефлексив баҳолаш кўникмаларини шакллантиришнинг методик модели таржима вазифасини англаш, эквивалентлик муаммосини идентификациялаш, муқобил вариантларни ишлаб чиқиш, уларни лингвистик, прагматик ва маданий мезонлар бўйича қиёслаш, оптимал вариантни асосли танлаш ҳамда қабул қилинган таржима қарорини рефлексив баҳолаш жараёнларини босқичма-босқич ташкил этиш орқали, қиёсий таржима топшириқлари, касбий симуляциялар, рефлексив протоколлар ва ўзаро эксперт баҳолаш воситасида компетенциявий, когнитив-фаолиятли ва рефлексив ёндашувлар асосида мақсадли, мазмуний, жараёнли, баҳолаш-рефлексив ва натижавий компонентларнинг структуравий-функсионал алоқадорлиги таъминланган ҳолда ишлаб чиқилган методик тавсиялар “English for economics: а студентъс гуиде” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилди (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йилдаги 21-августдаги 316-сонли буйруғи, гувоҳнома № 924676). Натижада, талабаларга мазкур фанни ўқитиш жараёнида синхрон ва ёзма таржима жараёнларининг қиёсий таҳлилини ўргатишга қаратилган диагностик-симулятив қиёсий ўқитиш технологияси ишлаб чиқилди ҳамда унинг самарадорлигини аниқлашга эришилган;
ўзбек тилида синхрон ва ёзма таржимада эквивалентликка эришишнинг қиёсий таҳлилини ўргатишга мўлжалланган методик тизим таржима муаммосини аниқлаш, эквивалент вариантларни қиёслаш, вазиятга мувофиқ стратегияни танлаш, танланган ечимни таржима фаолиятида қўллаш, таржима маҳсулотини коррекция қилиш ва рефлексив баҳолаш жараёнларини изчил ташкил этиш орқали, интерфаол қиёсий методлар, репродуктив, реконструктив ва продуктив босқичларда мураккаблашувчи машқлар, синхрон таржима симуляциялари ҳамда аналитик баҳолаш рубрикалари воситасида изчиллик, дифференциаллик, касбий йўналтирилганлик ва рефлексивлик тамойиллари асосида такомиллаштирилган методик тавсиялар “English for economics: а студентъс гуиде” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилди (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йилдаги 21-августдаги 316-сонли буйруғи, гувоҳнома № 924676). Натижада, талабаларга мазкур фанни ўқитиш жараёнида синхрон ва ёзма таржима жараёнларининг қиёсий таҳлилини ўргатишга қаратилган диагностик-симулятив қиёсий ўқитиш технологияси ишлаб чиқилди ҳамда унинг самарадорлигини аниқлашга эришилган.