Хикматуллаева Малика Рахимжоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Кесарча кесиш жарроҳлик амалиётида истмоцеле профилактикасини такомиллаштириш» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Tib3992.
Илмий раҳбар: Юлдашев Санжар Келдиярович тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Расмий оппонентлар: Туксанова Дилбар Исматовна тиббиёт фанлари доктори, профессор; Матякубова Саломат Александровна тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: истмоцеле ривожланиш хавф омилларини аниқлаш ва кесар кесиш операциясида истмоцеле шаклланишининг олдини олишга қаратилган бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган усулини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
кесар кесишдан кейин истмоцеле шаклланишига таъсир этувчи хавф омиллари аниқланиб, репродуктив ёш, олдинги кесар кесишлар сони, тана вазни индекси ва кичик тос аъзоларининг яллиғланиш касалликлари билан чандиқ нуқсони шаклланиши ўртасидаги боғлиқлик илмий асосланган;
илк бор кесар кесишда бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган усулини қўллаш натижасида олти ойдан кейин истмоцеле шаклланиш частотаси стандарт усулга нисбатан 26,7% дан 5,2% гача камайиши аниқланган;
илк бор қўлланилган бачадон яхлитлигини тиклаш техникасига боғлиқ ҳолда операциядан кейинги чандиқнинг ультратовуш параметрларининг ўзига хос хусусиятлари аниқланган;
илк бор кесар кесиш амалиётида бачадон кесимини марказдан четларга ва тескари йўналишда икки қаторли симметрик тикиш ҳамда жароҳат узунлигини қисқартиришга асосланган, истмоцеленинг бирламчи профилактикасига қаратилган бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган жарроҳлик усули ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Истмоцеле шаклланишининг бирламчи профилактикасига қаратилган кесар кесишда бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган усулини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: кесар кесишдан кейин истмоцеле шаклланишига таъсир этувчи хавф омиллари аниқланиб, репродуктив ёш, олдинги кесар кесишлар сони, тана вазни индекси ва кичик тос аъзоларининг яллиғланиш касалликлари билан чандиқ нуқсони шаклланиши ўртасидаги боғлиқлик илмий асосланган. Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг хулосасига асосан, ушбу таклифлар «Истмоцеленинг олдини олиш учун профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсиялари мазмунига киритилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 29.04.2026 йилдаги №7-сон хулосаси). Такомиллаштирилган усул «Истмоцеле профилактикаси учун кесар кесиш жарроҳлик амалиётида бачадон яхлитлигини тиклаш усули» №IAP 7974 ихтиро патенти билан ҳимояланган. Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 17 июлдаги №15-сонли хулосасига асосан Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилоят филиали (24.12.2024 йилдаги №46-сонли буйруқ) ва Тошкент вилоят филиали (25.12.2024 йилдаги №304-сонли буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижаларни жорий этиш бемор аёлларнинг аксарият кўпчилигида (94,8%) етук операциядан кейинги бачадон чандиғи шаклланиши ҳисобига кесар кесишнинг узоқ муддатли асоратлари профилактикаси сифатини ошириш имконини беради. Бу кейинги ҳомиладорликларни кўтариш учун қулай шароит яратади, аномал бачадон қон кетиши, сурункали тос оғриғи ва чандиқ етуксизлиги хавфини камайтиради, шунингдек, популяцияда такрорий кесар кесишлар ва улар билан боғлиқ асоратларнинг умумий частотасини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган усулини стандарт икки қаторли тикиш техникаси ўрнига қўллаш стационар даволаниш муддатини қисқартириш, операциядан кейинги асоратларни даволаш харажатларини камайтириш ва истмоцеле бўйича такрорий жарроҳлик аралашувларига бўлган эҳтиёжни пасайтириш имконини беради, бу ҳар бир беморга ҳисоблаганда тўғридан-тўғри тиббий харажатларнинг 760000 сўмгача жами тежалишини таъминлайди. Ишлаб чиқилган усул махсус қиммат ускуна ёки сарфланадиган материалларни талаб қилмайди, стандарт клиник шароитларда техник жиҳатдан бажарилади ва уни турли даражадаги туғруққа кўмаклашиш муассасаларида кенг жорий этиш мақсадга мувофиқлигини асослайди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор кесар кесишда бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган усулини қўллаш натижасида олти ойдан кейин истмоцеле шаклланиш частотаси стандарт усулга нисбатан 26,7% дан 5,2% гача камайиши аниқланган. Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг хулосасига асосан, ушбу таклифлар «Истмоцеленинг олдини олиш учун профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсиялари мазмунига киритилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 29.04.2026 йилдаги №7-сон хулосаси). Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 17 июлдаги №15-сон хулосасига асосан Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилоят филиали (24.12.2024 йилдаги №46-сонли буйруқ) ва Тошкент вилоят филиали (25.12.2024 йилдаги №304-сонли буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижаларини жорий этиш кесар кесиш йўли билан туғруқ қилинган аёлларда истмоцеленинг жарроҳлик профилактикаси сифатини оширишга, операциядан кейинги чандиқ етуксизлиги ва у билан боғлиқ узоқ муддатли асоратлар частотасини камайтиришга, шунингдек, кейинги ҳомиладорликларни режалаштиришда репродуктив прогнозни яхшилашга кўмаклашади, бу аёллар репродуктив саломатлигини сақлаш учун муҳим аҳамиятга эга. Иқтисодий самарадорлиги: узоқ муддатли операциядан кейинги даврда истмоцеле шаклланиш частотасининг ишончли камайиши (26,7% дан 5,2% гача) ва у билан боғлиқ чандиқ нуқсонини коррекция қилиш бўйича такрорий жарроҳлик аралашувларига бўлган эҳтиёжнинг, асосан гистероскопик резекция усулида, қисқариши тўғридан-тўғри тиббий харажатлар тежамкорлигининг энг катта улушини — ўрганилаётган гуруҳларга ҳисоблаганда 16500000 сўмгача таъминлайди; стационар даволаниш босқичидаги тежамкорлик ва операциядан кейинги асоратларни даволаш харажатларининг камайиши билан биргаликда бу бир беморга ҳисоблаганда тўғридан-тўғри тиббий харажатларнинг тахминан 760000 сўм жами тежалишини таъминлайди.
учинчи илмий янгилик: илк бор қўлланилган бачадон яхлитлигини тиклаш техникасига боғлиқ ҳолда операциядан кейинги чандиқнинг ультратовуш параметрларининг ўзига хос хусусиятлари аниқланган. Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг хулосасига асосан, ушбу таклифлар «Истмоцеленинг олдини олиш учун профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсиялари мазмунига киритилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 29.04.2026 йилдаги №7-сон хулосаси). Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 17 июлдаги №15-сон хулосасига асосан Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилоят филиали (24.12.2024 йилдаги №46-сонли буйруқ) ва Тошкент вилоят филиали (25.12.2024 йилдаги №304-сонли буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижаларини жорий этиш операциядан кейинги чандиқ етуксизлигини эрта ташхислаш самарадорлигини оширишга, чандиқ нуқсони бўлган аёлларни ўз вақтида аниқлашга ва уларни олиб боришнинг дифференциал тактикасини белгилашга кўмаклашади, бу истмоцеленинг узоқ муддатли асоратлари частотасини камайтиради ва кейинги ҳомиладорликларни режалаштиришда репродуктив прогнозни яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: чандиқ ҳолатини баҳолашнинг объектив ультратовуш мезонларини қўллаш диагностик тадбирлар ҳажмини оптималлаштириш, асоссиз такрорий текширувлардан қочиш ва беморларни патогенетик асосланган олиб бориш тактикаси учун ўз вақтида танлашни таъминлаш имконини беради. Комплекс ультратовуш текширувининг тахминий нархи истмоцелени гистероскопик коррекция қилиш нархидан сезиларли даражада паст бўлиб, иккинчиси тўлиқ даволаш курси учун ўртача тахминан 3300000 сўмни ташкил этади. Чандиқ ҳолатини эрта ва аниқ баҳолаш ортиқча амбулатор мурожаатлар, такрорий маслаҳатлар ва асоссиз инструментал текширувлар сонини камайтириш ҳисобига диагностика босқичидаги тўғридан-тўғри тиббий харажатларни оптималлаштиради.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор кесар кесиш амалиётида бачадон кесимини марказдан четларга ва тескари йўналишда икки қаторли симметрик тикиш ҳамда жароҳат узунлигини қисқартиришга асосланган, истмоцеленинг бирламчи профилактикасига қаратилган бачадон яхлитлигини тиклашнинг такомиллаштирилган жарроҳлик усули ишлаб чиқилган. Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг хулосасига асосан, ушбу таклифлар «Истмоцеленинг олдини олиш учун профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсиялари мазмунига киритилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 29.04.2026 йилдаги №7-сон хулосаси). Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 17 июлдаги №15-сон хулосасига асосан Республика она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилоят филиали (24.12.2024 йилдаги №46-сонли буйруқ) ва Тошкент вилоят филиали (25.12.2024 йилдаги №304-сонли буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижаларини жорий этиш қолдиқ миометрий қалинлигини ошириш ҳисобига бемор аёлларнинг аксарият кўпчилигида етук операциядан кейинги бачадон чандиғи шаклланишига кўмаклашади, бу унинг етуксизлиги хавфини камайтиради, репродуктив прогнозни яхшилайди ва кейинги ҳомиладорликларни кўтариш учун қулай шароит яратади. Иқтисодий самарадорлиги: қолдиқ миометрий қалинлигини ошириш таъминловчи тикиш усулини қўллаш тўлақонли чандиқ шаклланишига ва узоқ муддатли операциядан кейинги даврда истмоцеле шаклланиш частотасининг камайишига (26,7% дан 5,2% гача) кўмаклашади, бу чандиқ нуқсонини коррекция қилиш бўйича такрорий жарроҳлик аралашувларига бўлган эҳтиёжни сезиларли даражада қисқартириш имконини беради. Етук чандиқ шаклланиши аномал бачадон қон кетиши, сурункали тос оғриғи ва чандиқ етуксизлиги каби узоқ муддатли асоратларни ҳамда уларни даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш ҳисобига қўшимча иқтисодий самара беради. Қўлланилган тикиш техникасига боғлиқ ҳолда қолдиқ миометрий қалинлигининг ошиши қонуниятлари кесар кесишдан кейин миометрий репарацияси механизмлари ҳақидаги тасаввурларни сезиларли даражада кенгайтиради ва бачадон яхлитлигини тиклашнинг патогенетик асосланган жарроҳлик техникасини клиник амалиётга интеграция қилиш зарурлигини тасдиқлайди.
