Пардаев Саидкосим Наркуловичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Умуртқа поғонаси кўкрак-бел таналарининг шикастланиш ва яллиғланиш натижасидаги кифотик деформацияларини жарроҳлик усулида даволаш” 14.00.22 –Травматология ва ортопедия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2020.2.DSc/Tib435.
Илмий маслаҳатчилар: Уринбоев Пайзилло Уринбоевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Бир марталик ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган травматология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06.2026.27.Tib.19.01.
Расмий оппонентлар: Мушкин Александр Юрьевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Норов Абдурахмон Убайдуллоевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Худойбердиев Кобилжон Турсунович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: посттравматик ва яллиғланишдан кейинги кифотик деформациялари бўлган беморларда диагностика усуллари ва босқичма-босқич жарроҳлик технологияларини ишлаб чиқиш орқали даволаш натижаларини яхшилаш ва тиббий ёрдам самарадорлигини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кўкрак-бел бўлими умуртқа поғонасининг AOSpine Type A компрессион синиқлари кифотик деформация билан кечганда босқичма-босқич жарроҳлик коррекцияси концепцияси кетма-кет ёпиқ репозиция, кейинги транспедикуляр фиксация ҳамда кўрсатмалар мавжуд бўлганда олдинги реконструкция (корпородез)ни қамраб олиб, таклиф этилган босқичли ёндашув деформация коррекциясини бошқариладиган тарзда таъминлаши, натижанинг такрорланувчанлигини ошириши ва динамикада коррекция йўқотилиши профилактикасини кучайтириши исботланган;
AOSpine бўйича A2–A3 компрессион синиқларида кифотик деформацияни ёпиқ коррекция қилиш учун пневматик тизим қурилмаси ишлаб чиқилган, ушбу тизим эрта муддатларда шикастланган зонада редрессация/реклинацияни дозаланган тарзда бажариш имконини бериши ва стабиллаштирувчи босқичда коррекцияни ушлаб туриш учун шарт-шароит яратиши исботланган;
травматик ва яллиғланишдан кейинги генезли кифотик деформацияларни коррекция қилишда хавфсизлик ва бошқарувчанликни ошириш усулининг самарадорлиги деформацияни тўғрилаш пайтида умуртқа поғонасини вақтинча стабиллаштириш мосламасини қўллаш асосида реконструктив жарроҳликнинг техник имкониятларининг кенгайиши ва манипуляциялар босқичида эришилган коррекциянинг интраоперацион йўқотилиши/беқарорлик хавфини камайтириши аниқланган;
спондилодисцитдан кейинги кифоз ривожланишининг хавф омиллари клиник-статистик жиҳатдан асосланган ва энг юқори прогноз аҳамиятига эга омиллар сифатида: Cobb бурчагининг бошланғич қиймати, 55 ёшдан катта ёш, шунингдек КТ/МРТ маълумотларига кўра суяк деструкцияси ва сегментар беқарорликнинг ифодаланганлиги (классификацион мезонларга кўра нохуш вариантлар ҳам қўшилган ҳолда), умуртқа таналари баландлигининг йўқолиши ва понасимон деформация туфайли деформация шаклланиши каби холатлардан иборат эканлиги исботланган;
спондилодисцитларни эрта жарроҳлик йўли билан даволаш усулининг самарадорлиги транспедикуляр туннеллаш, дренаж ва яллиғланиш ўчоғини санация қилишга асосланиб, кўрсатмаларга мувофиқ сегментни кейинги стабиллаштириш билан исботланган, бунда спондилодисцитли беморларни бошқариш учун даволаш-диагностика тактикаси такомиллаштирилган ва унинг ўчоқни эртароқ назорат қилиш, деструкция прогрессияси ва яллиғланишдан кейинги кифоз шаклланиш хавфини камайтиришни таъминлаши аниқланган;
ретроспектив клиник-статистик таҳлил асосида травматик ва яллиғланиш генезли кифотик деформацияларни даволашда мультикомпонент стратегиянинг мақсадга мувофиқлиги (а) деформацияни дозаланган ёпиқ коррекция қилиш, (б) олдинги реконструкцияга кўрсатмаларни белгилаш билан стабиллаштириш ҳажмини дифференцирланган танлаш, (в) коррекция босқичининг хавфсизлигини оширувчи воситаларни қўллаш ва (г) спондилодисцитда инфекция ўчоғини эрта локал санация қилишни бирлаштириши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Самарқанд давлат тиббиёт университети Эксперт кенгашининг 2023 йил 6 майдаги №17 хулосасига мувофиқ (Республиканинг ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия марказининг Самарқанд филиали 2025 йил 6 сентябрдаги №292 буйруғи асосида илмий инновацияларни соғлиқни сақлашнинг бошқа муассасаларига жорий этиш бўйича):
биринчи илмий янгилик: кўкрак-бел бўлими умуртқа поғонасининг AOSpine Type A компрессион синиқлари кифотик деформация билан кечганда босқичма-босқич жарроҳлик коррекцияси концепцияси кетма-кет ёпиқ репозиция, кейинги транспедикуляр фиксация ҳамда кўрсатмалар мавжуд бўлганда олдинги реконструкция (корпородез)ни қамраб олиб, таклиф этилган босқичли ёндашув деформация коррекциясини бошқариладиган тарзда таъминлаши, натижанинг такрорланувчанлигини ошириши ва динамикада коррекция йўқотилиши профилактикасини кучайтириши исботланган. Таклиф этилган босқичли ёндашув деформация коррекциясини бошқариладиган тарзда таъминлайди, жарроҳлик натижасининг такрорланувчанлигини оширади ва кузатув динамикасида иккиламчи коррекция йўқотилиши профилактикасини таъминлайди (патент UZ IAP №02822). Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагиларда намоён бўлади: – босқичли концепцияни қўллаш (>30°) даражадаги ифодаланган қолдиқ кифотик деформация частотасини камайтириш ва узоқ муддатда коррекцияни барқарор ушлаб туришга имкон берди; – такрорий жарроҳлик аралашувларини талаб қиладиган сурункали оғриқ синдроми ва функционал чекланишларга эга беморлар улуши қисқарди; – умуртқа травмалари бўлган меҳнатга лаёқатли ёшдаги беморларда даволаш хавфсизлиги ва прогнозланувчанлиги ошди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: 1) иккиламчи коррекция йўқотилишининг профилактикаси ва қайта операцияларга эҳтиёж камайиши ҳисобидан босқичма-босқич даволаш ва узоқ реабилитация харажатлари қисқарди; 2) стационарда даволаниш муддати ва вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик даври қисқариб, соғлиқни сақлаш тизимининг тўғридан-тўғри ва билвосита харажатлари камайди. Хулоса: кифотик деформация билан асоратланган кўкрак-бел бўлими AOSpine Type A компрессион синиқларида босқичма-босқич жарроҳлик коррекцияси концепцияси клиник жиҳатдан асосланган, хавфсиз ва самарали ҳисобланади. Ушбу ёндашув умуртқани коррекция қилиш ва стабиллаштиришни оптималлаштириш, жарроҳлик натижаларининг такрорланувчанлигини ошириш ва умуртқа травмалари нохуш оқибатлари билан боғлиқ ижтимоий-иқтисодий йўқотишларни камайтириш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: AOSpine бўйича A2–A3 компрессион синиқларида кифотик деформацияни ёпиқ коррекция қилиш учун пневматик тизим қурилмаси ишлаб чиқилган, ушбу тизим эрта муддатларда шикастланган зонада редрессация/реклинацияни дозаланган тарзда бажариш имконини бериши ва стабиллаштирувчи босқичда коррекцияни ушлаб туриш учун шарт-шароит яратиши исботланган. Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: – пневматик тизим эрта посттравматик даврда кифотик деформацияни бошқариладиган ва такрорланувчан тарзда коррекция қилишни таъминлади; – клиник аҳамиятли қолдиқ кифоз (>30°) шаклланиши частотаси камайди ва сурункали оғриқ синдроми бўлган беморлар улуши қисқарди; – эрта вертикализация ва реабилитацияга тартибланган ўтиш ҳисобига беморларнинг функционал фаоллиги ошди. Иқтисодий самарадорлик: 1) кенгайтирилган реконструктив операцияларга эҳтиёж сезадиган беморлар сони камайиши натижасида жарроҳлик даволаш ва кейинги реабилитация харажатлари қисқарди; 2) стационарда бўлиш муддати ва вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик даври қисқариб, соғлиқни сақлаш тизимининг тўғридан-тўғри ва билвосита харажатлари камайди. Хулоса: пневматик тизим қўлланган ҳолда кўкрак-бел бўлими компрессион синиқларини ёпиқ коррекция қилиш усули клиник жиҳатдан асосланган ва самарали ҳисобланади. У деформацияни хавфсиз дозаланган реклинация қилишни таъминлайди, кейинги даволаш босқичларида эришилган коррекция барқарорлигини оширади ва AOSpine Type A2–A3 синиқлари бўлган беморларда даволаш натижаларини оптималлаштириш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: травматик ва яллиғланишдан кейинги генезли кифотик деформацияларни коррекция қилишда хавфсизлик ва бошқарувчанликни ошириш усулининг самарадорлиги деформацияни тўғрилаш пайтида умуртқа поғонасини вақтинча стабиллаштириш мосламасини қўллаш асосида реконструктив жарроҳликнинг техник имкониятларининг кенгайиши ва манипуляциялар босқичида эришилган коррекциянинг интраоперацион йўқотилиши/беқарорлик хавфини камайтириши аниқланган. Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: – вақтинча стабиллаштириш қўлланилиши реконструктив аралашувлар (жумладан, уч колоннали остеотомиялар ва вертебрал резекциялар)да эришилган коррекциянинг интраоперацион йўқотилиши хавфини сезиларли камайтирди; – спинал мия ва юмшоқ тўқималарнинг иккиламчи тракцион травмасини профилактика қилиш ҳисобига коррекция босқичи хавфсизлиги ошди; – аввал юқори хавфли деб баҳоланган ригид ва оғир кифотик деформацияларда фаол жарроҳлик коррекциясига кўрсатмалар кенгайди. Иқтисодий самарадорлик: 1) интраоперацион асоратлар ва шошилинч кенгайтирилган аралашувлар эҳтиёжи камайиши ҳисобидан жарроҳлик даволаш харажатлари қисқарди; 2) операциядан кейинги тикланиш муддатлари ва қайта госпитализациялар қисқариб, соғлиқни сақлаш тизимига молиявий юклама камайди. Хулоса: кифотик деформацияларни коррекция қилишда умуртқа поғонасини вақтинча стабиллаштириш асбобини қўллаш техник жиҳатдан асосланган ва клиник самаралидир. Ушбу усул реконструктив аралашувларнинг бошқарувчанлигини оширади, интраоперацион беқарорлик ва коррекция йўқотилиши хавфини камайтиради ҳамда оғир травматик ва яллиғланишдан кейинги деформацияларда клиник натижаларни яхшилайди.
тўртинчи илмий янгилик: спондилодисцитдан кейинги кифоз ривожланишининг хавф омиллари клиник-статистик жиҳатдан асосланган ва энг юқори прогноз аҳамиятига эга омиллар сифатида: Cobb бурчагининг бошланғич қиймати, 55 ёшдан катта ёш, шунингдек КТ/МРТ маълумотларига кўра суяк деструкцияси ва сегментар беқарорликнинг ифодаланганлиги (классификацион мезонларга кўра нохуш вариантлар ҳам қўшилган ҳолда), умуртқа таналари баландлигининг йўқолиши ва понасимон деформация туфайли деформация шаклланиши каби холатлардан иборат эканлиги исботланган. Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: – аниқланган хавф омиллари касалликнинг эрта босқичларида умуртқанинг яллиғланишдан кейинги деформацияси ривожланиши бўйича юқори хавф гуруҳларини шакллантириш имконини беради; – фаол даволаш тактикаси ва жарроҳлик аралашув муддатларини янада асосли танлаш таъминланди; – сурункали оғриқ ва неврологик асоратлар билан кечувчи ригид кифотик деформацияларнинг кечки шаклланиши эҳтимоли камайди. Иқтисодий самарадорлик: 1) хавфни эрта стратификация қилиш ва оғир деформациялар профилактикаси ҳисобига юқори травматик реконструктив операцияларга харажатлар қисқарди; 2) узоқ реабилитация ва қайта госпитализациялар билан боғлиқ харажатлар камайди. Хулоса: яллиғланишдан кейинги кифоз ривожланиш хавф омилларини ажратиш ва клиник-статистик асослаш инфекцион шикастланишда умуртқа деформацияси патогенези ҳақидаги тасаввурларни кенгайтиради ҳамда шаклланган деформацияларни реактив даволашдан уларни мақсадли профилактика қилишга ўтишга имкон беради. Олинган натижалар спондилодисцитли беморларда даволаш-диагностика тактикасини оптималлаштириш учун муҳим амалий аҳамиятга эга.
бешинчи илмий янгилик: спондилодисцитларни эрта жарроҳлик йўли билан даволаш усулининг самарадорлиги транспедикуляр туннеллаш, дренаж ва яллиғланиш ўчоғини санация қилишга асосланиб, кўрсатмаларга мувофиқ сегментни кейинги стабиллаштириш билан исботланган, бунда спондилодисцитли беморларни бошқариш учун даволаш-диагностика тактикаси такомиллаштирилган ва унинг ўчоқни эртароқ назорат қилиш, деструкция прогрессияси ва яллиғланишдан кейинги кифоз шаклланиш хавфини камайтиришни таъминлаши аниқланган. Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: – ўчоқни эрта локал назорат қилиш ҳисобига оғриқ синдроми ва яллиғланиш фаоллиги пасайиш муддатлари қисқарди; – узоққа чўзилувчи ва сурункали кечувчи спондилодисцитлар улуши камайди, уларда узоқ муддатли консерватив даволашга эҳтиёж қисқарди; – ифодаланган функционал ва неврологик бузилишлар билан кечувчи яллиғланишдан кейинги кифотик деформациялари шаклланиш частотаси пасайди. Иқтисодий самарадорлик: 1) деструктив ўзгаришлар прогрессиясининг олди олиниши ҳисобига юқори травматик реконструктив операцияларга эҳтиёж камайди; 2) госпитализация муддатлари ва қайта мурожаатлар қисқариб, соғлиқни сақлаш тизимининг тўғридан-тўғри ва билвосита харажатлари камайди. Хулоса: спондилодисцитда транспедикуляр туннеллаш, дренаж ва яллиғланиш ўчоғини санация қилиш усулини эрта қўллаш патогенетик жиҳатдан асосланган ва клиник самарали ҳисобланади. Ишлаб чиқилган даволаш-диагностика алгоритми пассив кутиш тактикасидан фаол, бошқариладиган даволашга ўтишни таъминлайди, оғир кечки асоратлар хавфини камайтиради ва ушбу тоифадаги беморларда клиник-функционал натижаларни яхшилайди.
олтинчи илмий янгилик: ретроспектив клиник-статистик таҳлил асосида травматик ва яллиғланиш генезли кифотик деформацияларни даволашда мультикомпонент стратегиянинг мақсадга мувофиқлиги (а) деформацияни дозаланган ёпиқ коррекция қилиш, (б) олдинги реконструкцияга кўрсатмаларни белгилаш билан стабиллаштириш ҳажмини дифференцирланган танлаш, (в) коррекция босқичининг хавфсизлигини оширувчи воситаларни қўллаш ва (г) спондилодисцитда инфекция ўчоғини эрта локал санация қилишни бирлаштириши исботланган. Ишлаб чиқилган концепция Бухоро вилояти фтизиатрия ва пульмонология маркази амалиётига (2025 йил 26 сентябрь, №114 буйруқ), Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси амалиётига (2025 йил 14 август, №203 буйруқ), Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий травматология ва ортопедия тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2025 йил 15 сентябрь, №361-I буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: – фрагментар даволашдан тизимли даволашга ўтиш коррекция йўқотилиши ва ригид деформациялар шаклланиши билан боғлиқ қониқарсиз натижалар ҳамда кечки асоратлар частотасини камайтиришга хизмат қилди; – турли генезли кифотик деформациялари бўлган беморларда клиник-функционал натижалар яхшиланди, жумладан оғриқ синдроми камайди ва функционал мустақиллик ошди; – эрта ва реконструктив даволаш босқичлари ўртасида ворисийлик кучайди, бу эса беморларнинг ногиронлиги камайишига хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлик: 1) оғир посттравматик ва яллиғланишдан кейинги деформациялар профилактикаси ҳисобидан кўп босқичли, юқори травматик реконструктив аралашувларга эҳтиёж камайди; 2) даволаш, реабилитация ва қайта госпитализация муддатлари қисқариб, соғлиқни сақлаш тизимининг тўғридан-тўғри ва билвосита харажатлари камайди. Хулоса: травматик ва яллиғланиш генезли умуртқа кифотик деформацияларини даволашнинг мультикомпонент стратегияси патогенетик жиҳатдан асосланган ва клиник самарали ҳисобланади. Дозаланган коррекция, дифференцирланган стабиллаштириш, коррекция хавфсизлигини ошириш технологиялари ҳамда инфекция ўчоғини эрта санация қилишни интеграция қилиш даволаш натижаларини оптималлаштириш, уларнинг барқарорлигини ошириш ва мазкур патологиянинг ижтимоий-иқтисодий оқибатларини камайтириш имконини беради.