Зияева Хушнудабону Илхомжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи номи): Вариатив моделлаштириш асосида бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсияларини ривожлантириш технологияси, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (Рус тили) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Ped8185.
Илмий раҳбар: Холматова Зироат Анваровна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қўқон давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.34.02.
Расмий оппонентлар: Абдуллаев Комилжон Абдуғаниевич, педагогика фанлари доктори, профессор; Нурманова Дилфуза Абдулхамидовна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади вариатив моделлаштириш асосида бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсияларини ривожлантиришга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
назарий-консептуал жиҳатдан нутқий компетенсия консепсияси вариатив моделлаштириш тамойиллари асосида қайта талқин қилиниб, унинг интеллектуал, эмоционал-мотивацион, коммуникатив, метакогнитив ҳамда рефлексив компонентлардан иборат яхлит таркибий тизими илмий жиҳатдан аниқлаштирилган;
технологик-амалий жиҳатдан эса нутқий компетенсияни ривожлантиришга хизмат қилувчи гамификацияланган рақамли воситаларни (ЛингвоДруг, Каҳоот, Ментиметер) ўқув жараёнига жорий этишнинг мустақил дидактик-интегратив методикаси ишлаб чиқилган ҳамда мазмунан ва технологик жиҳатдан асосланган;
вариатив моделлаштиришга таянган ҳолда бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсиясини ривожлантириш модели анъанавий ва рақамли ўқитиш воситалари интеграцияси асосида, хусусан 3Д-метод, Лингвокоачинг, РУС-СУҲБАТ, СЕРТИЛОГ ҳамда РТИК каби муаллифлик технологиялари ёрдамида такомиллаштирилган;
вариатив моделлаштириш ёндашуви асосида бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсиясини ривожлантиришга йўналтирилган, мустақил таълим фаолиятини қўллаб-қувватловчи коммуникатив-интерактив машқлар тизими ишлаб чиқилган бўлиб, унинг методик таъминоти асосида нутқий компетенсияни ривожлантиришга оид амалий таклиф ва тавсиялар илмий-методик нуқтаи назардан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Вариатив моделлаштириш асосида бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсияларини ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
нутқий компетенсия консепсиясининг вариатив моделлаштириш тамойиллари асосида қайта талқин қилиниши ҳамда унинг интеллектуал, эмоционал-мотивацион, коммуникатив, метакогнитив ва рефлексив компонентлардан иборат интеграциялашган тизимини аниқлаштиришга доир илмий-назарий таклиф ва тавсияларидан “Стилистика русского языка” номли ўқув қўлланмани яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 27-декабрдаги 485-сон буйруғи асосида). Мазкур натижаларнинг амалиётга жорий этилганлиги Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2025-йил 7-майдаги 02/01-01/60-сон маълумотномаси билан тасдиқланган. Натижада, бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсияси тизимли ривожланиб, уларнинг стилистик тафаккури ва коммуникатив маданиятини шакллантириш самарадорлиги ошган;
нутқий компетенсияни ривожлантиришга хизмат қилувчи гамификацияланган рақамли ёндашувлар (ЛингвоДруг, Каҳоот, Ментиметер)ни педагогик жараёнга дидактик-интегратив методика сифатида жорий этишга оид амалий таклиф ва тавсияларидан “ЛингвоДруг” номли электрон дастур ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 47729-сон гувоҳномаси). Натижада, талабаларнинг стилистик сезувчанлиги, рефлексив тафаккури, услубий таҳлил кўникмалари ҳамда коммуникатив компетенсиясини ривожлантириш имкониятлари кенгайган;
вариатив моделлаштиришга таянган ҳолда ишлаб чиқилган бўлажак рус тили ўқитувчиларининг нутқий компетенсиясини ривожлантириш модели, анъанавий ва рақамли ўқитиш воситалари интеграцияси асосида, хусусан 3Д-метод, Лингвокоачинг, РУС-СУҲБАТ, СЕРТИЛОГ ҳамда РТИК каби муаллифлик технологияларини қўллашга оид амалий таклиф ва тавсиялардан КА 107/2022-2023 рақамли Эрасмус+ мобилитй програм лойиҳаси доирасида таълим жараёнини ташкил этишда фойдаланилганлиги маълумотномада қайд этилган (Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институтининг 2024-йил 21-октябрдаги 1384-03-сон маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг нутқий фаоллиги, коммуникатив стратегияларни қўллаш қобилияти ҳамда касбий-коммуникатив компетенсияси ривожланган;
вариатив моделлаштириш ёндашуви асосида ишлаб чиқилган, мустақил таълим фаолиятини қўллаб-қувватловчи коммуникатив-интерактив машқлар тизими ҳамда унинг методик таъминотига оид амалий таклиф ва тавсиялардан ўқув-тарбия жараёнининг психологик, лингвистик ва дидактик жиҳатларини комплекс ўрганиш ҳамда рус тили амалиётини эгаллаш усуллари ва технологияларини ишлаб чиқишда (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 27-ноябрдаги 11-05-6663/04-сон маълумотномаси), шунингдек, Қўқон давлат университети, Андижон давлат педагогика институти ва Бухоро давлат педагогика институтида ўтказилган тажриба-синов ишларида фойдаланилган (Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2025-йил 7-майдаги 02/01-01-160-сон маълумотномаси). Натижада, бўлажак ўқитувчиларнинг методик тайёргарлиги, мустақил таълим кўникмалари ва нутқий компетенсиясини ривожлантириш самарадорлиги ошган.