Абдуллаева Мохима Абдуллаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Юрак ишемик касаллиги билан хасталанган аёлларни ташхислаш ва хирургик даволаш стратегияси концептуал аспектлари», 14.00.34 - Юрак - қон томир хирургияси, 14.00.33 – Жамият саломатлиги. Соғлиқни сақлашда менежмент (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2025.1.DSc/Tib1272.
Илмий маслаҳатчилар: Исмаилов Сайдимурад Ибрагимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор, Зуфаров Миржамол Мирумарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: «Академик В.Вохидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази» ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Академик В.Вохидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.08.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Алиев Шерзод Махмудович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Умаров Бахтиёржон Ятгарович, тиббиёт фанлари доктори; Искандарова Шахноза Тулкуновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: «А.В.Вишневский номидаги Миллий тиббий хирургия тадқиқот маркази» ФДБМ (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: юрак ишемик касаллиги билан оғриган аёлларда хирургик даволашни танлаш нуқтаи назаридан оқибатларини прогнозлаш ва ташхислашда комплекс ёндашувни факторли таҳлил қилиш йўли билан миокард реваскуляризацияси натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
юрак - қон томир касалликлари динамикаси сўнгги 3 йил мобайнида Ўзбекистон Республикасида гендер фарқларга боғлиқ ҳолда ўрганилиб, мамлакатнинг турли ҳудудларида аёлларда юрак ишемик касаллиги билан хасталанишнинг ўсиши ёки камайишининг барқарор тенденсиялари аниқланган, шунингдек касалланиш динамикасига турли ижтимоий-иқтисодий ва тиббий омилларнинг таъсирини тадқиқ қилиш, соғлиқни сақлашни бошқариш учун мақсадли чора-тадбирларни ишлаб чиқиш муҳимлиги исботланган;
аёлларда коронарография натижаларига кўра, коронар атеросклероз анатомик индексининг ўсиши, НТ-проБНП миқдори бўйича стратификация қилишни ўткир коронар синдром ва юрак етишмовчилиги хавфини барвақт аниқлаши исботланган;
қандли диабетнинг аёлларда юрак ишемик касаллигини анатомик-функционал кўрсаткичларининг ва юрак етишмовчилигининг оғирлашиши, юқори СЙНТАХ сcоре, кўп томирли жароҳатланиш частотасининг ошиши билан ассоциациялашган ҳолда кечишини даволаш алгоритмида интеграция қилиш билан миокард реваскуляризация усулларини танланиши асосланган;
ташқи нафас функсиясини кислород етказиб бериш индексини ҳисоблаган ҳолда комплекс баҳолаш билан юрак ишемик касаллиги мавжуд аёлларда юрак етишмовчилиги даражасига кардиал дисфункция билан бир қаторда кислород баланси бузилишининг ҳиссаси борлиги аниқланган ва бу ҳолат билан мазкур патологияда анестезиологик тактикани танлашда интегратив ташхислашнинг муҳимлиги исботланган;
юрак ишемик касаллиги билан хасталанган аёлларда реваскуляризация усулини танлашнинг қиёсий клиник-анатомик мезонлари белгиланган, унга кўра, аортокоронар шунтлашнинг чап қоринчани самарали қайта ремоделланиши билан кечиши ва миокарднинг яққол кўп томирли ҳамда кўп даражали жароҳатланишида кўрсатма бўлиши, эндоваскуляр коронар стентлашни эса жароҳатланиш даражаси чекланган ва операция хавфи юқори бўлганда мақбуллиги аниқланган;
юрак ишемик касаллиги билан оғриган аёлларда касаллик кечишининг гендер хусусиятлари ва операция хавфини ҳисобга олган ҳолда эндоваскуляр ҳамда хирургик амалиётга қиёсий кўрсатмалар шакллантирилган клиник-демографик, анатомик-функционал параметрлар, СЙНТАХ сcоре, ЭуроСCОРЕ ИИ, диабетик статус ва метаболик синдром билан интеграцияланган миокард реваскуляризацияси усулини танлаш алгоритмлари ишлаб чиқилган ва асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Юрак ишемик касаллиги билан хасталанган аёлларни ташхислаш ва хирургик даволаш стратегияси концептуал аспектлари бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: юрак - юрак - қон томир касалликлари динамикаси сўнгги 3 йил мобайнида Ўзбекистон Республикасида гендер фарқларга боғлиқ ҳолда ўрганилиб, мамлакатнинг турли ҳудудларида аёлларда юрак ишемик касаллиги билан хасталанишнинг ўсиши ёки камайишининг барқарор тенденсиялари аниқланган, шунингдек касалланиш динамикасига турли ижтимоий-иқтисодий ва тиббий омилларнинг таъсирини тадқиқ қилиш, соғлиқни сақлашни бошқариш учун мақсадли чора-тадбирларни ишлаб чиқиш муҳимлигини исботланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Натижада  гендерга хос хавф омилларини аниқлаш, ҳудудлар кесимида дифференциал мониторинг қилиш, профилактик ва реабилитацион скрининг дастурларини олдиндан аниқ ва мақсадли режалаштиришга эришилган. Ижтимоий самарадорликка бемор аёлларнинг тиббий кўрикка йўналтирилишини мақсадли равишда коррексия қилиш ва тиббий ёрдамдан эртароқ фойдаланиш билан эришилган. Иқтисодий самарадорликка мақсадли йўналтириш орқали ташхислаш ва даволаниш харажатларини камайтириш, тиббий аралашувларга бўлган эҳтиёжни ва беморнинг касалхонада бўлиш давомийлигини қисқартириш ҳамда ва соғлиқни сақлаш хараиатларини камайтириш билан эришилган; 
иккинчи илмий янгилик: аёлларда коронарография натижаларига кўра, коронар атеросклероз анатомик индексининг ўсиши, НТ-проБНП миқдори бўйича стратификация қилишни ўткир коронар синдром ва юрак етишмовчилиги хавфини барвақт аниқлашини исботланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Натижада юрак ишемик касаллиги билан оғриган аёлларни даволаш натижаларини яхшилаш, тўсатдан юзага келадиган ўткир коронар синдромлар частотасини камайтириш, юрак етишмовчилигини юракни чиқариш фракцияси сақланган пайт яъни эрта даврда аниқлаш ва даволаш имконига эришилган. Ижтимоий аҳамияти мазкур беморларни хавф даражасига кўра ўз вақтида стратификация қилиш, индивидуал даволаш-тактик ёндашиш имкониятларини кенгайтириш, клиник-инструментал мезонлар ва обектив хавф индекслари асосида реваскуляризация усулини танлашни оптималлаштириш, операция натижаларини прогноз қилишни оширишдан иборат. Иқтисодий самарадорликка оғир асоратлар сабабли юзага келадиган қўшимча ташхислаш, шошилинч даволаш ва стационар тиббий ёрдам харажатларини камайтириш ҳамда эҳтиёжнинг олдини олишга эришилган;
учинчи илмий янгилик: қандли диабетнинг аёлларда юрак ишемик касаллигини анатомик-функционал кўрсаткичларининг ва юрак етишмовчилигининг оғирлашиши, юқори СЙНТАХ сcоре, кўп томирли жароҳатланиш частотасининг ошиши билан ассоциациялашган ҳолда кечишини даволаш алгоритмида интеграция қилиш билан миокард реваскуляризация усулларини танланиши асосланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Натижада ташхислаш ва хирургик даволашга ёндашишни персонализация қилиш, қандли диабет мавжудлигига қараб метаболик бузилишларни комплекс коррекция қилиш, хавфни стратификация қилиш, асоратлар хавфини камайтиришга эришилган.  Ижтимоий аҳамияти бемор аёлларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, уларнинг ижтимоий фаоллиги ва меҳнат қобилиятининг тикланишига кўмаклашишдан иборат. Иқтисодий самарадорликка касалликнинг оғир шакллари ва асоратларини эрта аниқлаш ва самарали даволаш ҳисобига узоқ муддатли даволаниш харажатларининг камайиши, ногиронлик ва меҳнат қобилиятини йўқотиш ҳолатларининг қисқариши билан эришилган; 
тўртинчи илмий янгилик: ташқи нафас функсиясини кислород етказиб бериш индексини ҳисоблаган ҳолда комплекс баҳолаш билан юрак ишемик касаллиги мавжуд аёлларда юрак етишмовчилиги даражасига кардиал дисфункция билан бир қаторда кислород баланси бузилишининг ҳиссаси борлиги аниқланган ва бу ҳолат билан мазкур патологияда анестезиологик тактикани танлашда интегратив ташхислашнинг муҳимлиги исботланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Мазкур  баҳолаш  усулини  жорий  этиш  билан периоперацион
даврда газ алмашинувининг яширин, клиник жиҳатдан аҳамиятли бузилишлари ва нафас етишмовчилиги ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларни эрта босқичда аниқлаш, шунингдек аёлларни индивидуал функсионал-респиратор захираларини инобатга олган ҳолда анестезиологик тайёргарлик ҳажми ва тактикасини дифференциал белгилаш, интраоперацион респиратор қўллаб-қувватлаш стратегиясини мақсадли танлаш, сунъий ўпка вентиляциясининг оптимал параметрларини индивидуаллаштиришга эришилган; Ижтимоий самарадорликка операциядан кейинги даврда респиратор асоратларнинг олдини олиш ҳисобига беморларнинг хавфсизлиги ва операциядан кейинги даврда тикланиш сифатининг ошиши билан эришилган. Иқтисодий самарадорликка респиратор асоратлар частотасининг камайиши ҳисобига реанимация ва интенсив терапия бўлимида даволаниш муддатининг қисқариши, қўшимча диагностик ва терапевтик муолажаларга бўлган эҳтиёжнинг камайиши, шунингдек, операциядан кейинги даврда асоратларни даволаш билан боғлиқ бўлган харажатларни оптималлаштирилиш орқали эришилган;
бешинчи илмий янгилик: юрак ишемик касаллиги билан хасталанган аёлларда реваскуляризация усулини танлашнинг қиёсий клиник-анатомик мезонлари белгиланган, унга кўра, аортокоронар шунтлашнинг чап қоринчани самарали қайта ремоделланиши билан кечиши ва миокарднинг яққол кўп томирли ҳамда кўп даражали жароҳатланишида кўрсатма бўлиши, эндоваскуляр коронар стентлашни эса жароҳатланиш даражаси чекланган ва операция хавфи юқори бўлганда мақбуллигини аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Натижада юрак ишемик касаллиги билан оғриган аёлларнинг 90%ида тўлиқ реваскуляризация имкониятига, асоратлар хавфини, оғир юрак етишмовчилиги частотасини 96,6%дан 10,4%гача камайтириш, миокарднинг яққол ифодаланган қайта ремоделланишига эришилган. Ижтимоий аҳамияти даволаш самарадорлигининг оширилиши натижасида бемор аёлларнинг ҳаёт сифати яхшиланиши, меҳнат қобилияти тикланишидан иборат. Иқтисодий самарадорликка тўлиқ реваскуляризация ҳисобига такрорий реваскуляризация ва касалхонага ётқизишлар сонининг камайиши, оғир юрак етишмовчилигини даволашга сарфланадиган узоқ муддатли харажатларнинг қисқариши, шунингдек, даволаш самарадорлигининг ошиши ҳисобига тиббий ресурслардан оқилона фойдаланиш орқали эришилган;
олтинчи илмий янгилик: юрак ишемик касаллиги билан оғриган аёлларда касаллик кечишининг гендер хусусиятлари ва операция хавфини ҳисобга олган ҳолда эндоваскуляр ҳамда хирургик амалиётга қиёсий кўрсатмалар шакллантирилган клиник-демографик, анатомик-функционал параметрлар, СЙНТАХ сcоре, ЭуроСCОРЕ ИИ, диабетик статус ва метаболик синдром билан интеграцияланган миокард реваскуляризацияси усулини танлаш алгоритмлари ишлаб чиқилган ва асосланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Хоразм филиалида (2026 йил 19 майдаги 120-И ва 121-И-сонли буйруқлар) ва Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг клиник амалиётига (2026 йил 15 майдаги 43 ва 44-сонли буйруқлари асосида) жорий этилган. Натижада юрак-қон томир касалликлари асоратлар хавфини олдини олиш, беморларнинг операциядан кейинги даврда тезроқ тикланиши ва операциянинг самарали натижаларига эришилган. Ижтимоий аҳамияти периоператив асоратларни камайиши, миокард реваскуляризациясининг яхши ва аъло натижалар улушининг ортиши билан биргаликда аёлларнинг саломатлиги ва ҳаёт сифатини ошиши, уларнинг ижтимоий ва меҳнат фаолиятига қайтишининг тезлашиши ва жамиятга тўлиқ интеграциялашувига ёрдам беришдан иборат. Иқтисодий самарадорликка беморнинг касалхонада бўлиши давомийлигини қисқартириш, тез-тез касалхонага ётқизиш ва тиббий аралашувларга бўлган эҳтиёжни камайтириш ва даволаниш харажатларини камайтириш билан эришилган;