Абсаламова Гулмира Шарифовнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тилшунослик ва адабиётшунослик терминларининг структур-семантик ҳамда когнитив таҳлили (инглиз ва француз тиллари мисолида)”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.DSc/Fil761.
Илмий раҳбар: Жўраева Малоҳат Муҳаммадовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, DSc.03/2026.31.01.Fil.45.01.
Расмий оппонентлар: Аҳмедов Ойбек Сапарбоевич, филология фанлари доктори, профессор; Курбонова Гулсара Содиқовна, филология фанлари доктори, доцент; Шарипова Азиза Абдуманаповна, филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади  инглиз ва француз тилларидаги тилшунослик ҳамда адабиётшунослик терминларининг структур-семантик  ва когнитив хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз ва француз тилшунослиги ҳамда адабиётшунослиги терминларининг деривацион ва этимологик тузилиши тилларнинг тарихий, маданий ҳамда гносеологик қатламлари билан узвий боғлиқлиги, уларнинг аффиксация, композиция, конверсия ва синтактик тузилмалар орқали шаклланиши, шунингдек лингвистик мослашувчанлик, семантик барқарорлик ҳамда дискурсив аниқлик тамойилларига таяниши структур-семантик метод асосида аниқланган;
инглиз ва француз терминологик тизимларининг семантик-функсионал ҳамда структуравий фарқланиш хусусиятлари инглиз тили терминологиясида контекстуал мослашувчанлик ва полисемантик хусусиятларнинг устуворлиги, француз тили терминологиясида эса марказлашган, норматив ва тизимли ёндашув асосида шаклланган кўп компонентли терминологик бирликларнинг етакчи мавқейи дискурсив таҳлил натижаларига таяниб далилланган;
лингвистик ҳамда адабиётшунослик терминологиясининг структур-семантик хусусиятлари француз структуралистик мактабида “лангуе/пароле”, “éнонcиатион” ҳамда “струcтуре профонде” тушунчалари орқали тилнинг ижтимоий-тизимли моҳияти ифодаланганлиги, инглиз тилшунослигида эса “дееп/сурфаcе струcтуре” модели воситасида синтактик-семантик қатламларнинг когнитив жиҳатдан тадқиқ этилиши  когнитив - лингвистик таҳлил асосида далилланган;
инглиз ва француз тилшунослиги ҳамда адабиётшунослиги терминологик бирликларининг ҳар бир маданиятнинг билим ва тафаккур ва идеологик тизимини акс эттирувчи дискурсив восита сифатида намоён бўлиши,  инглиз тилида эмпирик ёндашув, эксперименталлик ва соддалаштириш тамойиллари асосида “усабилитй” ҳамда “cларитй” мезонларининг устуворлиги, француз тилида эса назарий-фалсафий қатлам, рационал тизимлилик ва маданий суверенитет негизида “cоҳéренcе” ҳамда “абстраcтион” тамойилларининг етакчилиги консептуал  ва лингвокогнитив таҳлиллар асосида исботланган;
инглиз ва француз тилларидаги терминологик бирликларнинг кўп қатламли семантик тузилишга эгалиги, инглиз тилидаги терминларнинг функсионал-прагматик мослашувчанлик билан ажралиб туриши, француз тилидаги терминларнинг эса институционал нормативлик ва жамоавий тафаккурга таянган назарий устуворлик асосида шаклланиши структур-семантик ва компаратив методлар ёрдамида асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  Инглиз ва француз тилшунослик ва адабиётшунослик терминларининг таркибий-мазмуний ҳамда когнитив хусусиятлари тадқиқини амалга ошириш жараёнида эришилган илмий натижалар асосида:
инглиз ва француз тилшунослиги ҳамда адабиётшунослиги терминларининг деривацион ва этимологик тузилиши тилларнинг тарихий, маданий ҳамда гносеологик қатламлари билан узвий боғлиқлиги, уларнинг аффиксация, композиция, конверсия ва синтактик тузилмалар орқали шаклланиши, шунингдек лингвистик мослашувчанлик, семантик барқарорлик ҳамда дискурсив аниқлик тамойилларига таяниши структур-семантик метод асосида аниқланганлигига оид натижа ва хулосалардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган КА-3-007 “Ўзбекистонда фан ва таълим интеграциялашуви жараёнининг ижтимоий, маънавий-ахлоқий, консептуал фалсафий муаммолари таҳлили” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 28-февралдаги №04/11-3139-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва француз тилларидаги лингвоадабиётшунослик терминларининг изоҳли луғатлардаги терминографик тамойиллари аниқланиб, уларнинг лексикографик таърифи, консептуал чегаралари ўрганилган, терминларнинг стандартлашуви ҳамда маданиятлараро мулоқотда самарали тил воситаларини ишлаб чиқишга доир таклифлар ишлаб чиқилган;
инглиз ва француз терминологик тизимларининг семантик-функсионал ҳамда структуравий фарқланиш хусусиятлари инглиз тили терминологиясида контекстуал мослашувчанлик ва полисемантик хусусиятларнинг устуворлиги, француз тили терминологиясида эса марказлашган, норматив ва тизимли ёндашув асосида шаклланган кўп компонентли терминологик бирликларнинг етакчи мавқейи дискурсив таҳлил натижаларига таяниб далилланганлигига оид илмий хулосалардан Ўзбекистон Миллий университетида ПЗ-201709134 “Филология йўналиши бўйича инглиз тили ўрганишни баҳолаш сифатининг шакл ва тамойиллари” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 14-февралдаги №04/11-2610-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва француз тилидаги лингвоадабиётшунослик терминларининг ясалиши, уларнинг структур-семантик трансформациялари деривация, композиция ва қисқартмалар орқали ҳосил бўлиши ҳамда семантик ўзгариши асослаб берилган;
лингвистик ҳамда адабиётшунослик терминологиясининг структур-семантик хусусиятлари француз структуралистик мактабида “лангуе/пароле”, “éнонcиатион” ҳамда “струcтуре профонде” тушунчалари орқали тилнинг ижтимоий-тизимли моҳияти ифодаланганлиги, инглиз тилшунослигида эса “дееп/сурфаcе струcтуре” модели воситасида синтактик-семантик қатламларнинг когнитив жиҳатдан тадқиқ этилиши  когнитив - лингвистик таҳлил асосида далилланганлигига оид хулоса ва натижалардан Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институтида бажарилган Европа Иттифоқининг Эрасмус + дастури доирасида амалга оширилаётган “Опен Фоод Инноватион Университй – ОФИНУ” халқаро лойиҳасида фойдаланилган (Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институтининг 2025-йил 21-майдаги №01/2-691-сон маълумотномаси). Натижада ОФИНУ халқаро лойиҳаси доирасида таълим сифатини ошириш, хорижий талабалар учун қулай ўқув муҳитини яратиш ҳамда таржимашуносликдаги долзарб муаммоларга инновацион ечимлар ишлаб чиқилиб, тавсиялар амалиётга жорий этилган;
инглиз ва француз тилшунослиги ҳамда адабиётшунослиги терминологик бирликларининг ҳар бир маданиятнинг билим ва тафаккур ва идеологик тизимини акс эттирувчи дискурсив восита сифатида намоён бўлиши,  инглиз тилида эмпирик ёндашув, эксперименталлик ва соддалаштириш тамойиллари асосида “усабилитй” ҳамда “cларитй” мезонларининг устуворлиги, француз тилида эса назарий-фалсафий қатлам, рационал тизимлилик ва маданий суверенитет негизида “cоҳéренcе” ҳамда “абстраcтион” тамойилларининг етакчилиги консептуал  ва лингвокогнитив таҳлиллар асосида исботланганлигига доир  илмий хулосалардан Қарши давлат университетида 2021/2023-йилларда амалга оширилган СУЗ-800-21ГР-3181 “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге Cомпетенcе ат Карши Стате Университй” халқаро грант лойиҳаси доирасида янги ўқув режа ва модулларни ишлаб чиқишда самарали қўлланилган. Тадқиқот натижалари асосида билишга оид ёндашув орқали инглиз ва француз тилларидаги лингвистик ҳамда адабий терминларнинг маданий контекстдаги ўрни, таржимада эквивалентлик ва маданий мосликни таъминлаш тамойиллари ишлаб чиқилган ҳамда таълим жараёнида терминларнинг қўлланилиш самарадорлиги оширилган (Қарши давлат университетининг 2025-йил 22-сентябрдаги №04/4835-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида яратилган ўқув материаллари фанлараро интеграцияни мустаҳкамлаш, таржима сифатини яхшилаш ва когнитив компетенсияни ривожлантириш жараёнларига ҳисса қўшган; 
инглиз ва француз тилларидаги терминологик бирликларнинг кўп қатламли семантик тузилишга эгалиги, инглиз тилидаги терминларнинг функсионал-прагматик мослашувчанлик билан ажралиб туриши, француз тилидаги терминларнинг эса институционал нормативлик ва жамоавий тафаккурга таянган назарий устуворлик асосида шаклланиши структур-семантик ва компаратив методлар ёрдамида асосланганлигига оид хулосалардан Самарқанд вилояти телерадиоканали “Самарқанд” телеканалининг “Олтин ҳалқа” кўрсатуви ҳамда “Самарқанд” радиоканалининг “Кун мавзуси” эшиттиришлари ссенарийларини тузишда фойдаланилган (Самарқанд вилояти телерадиоканалининг 2025-йил 23-майдаги №01-07/193-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатув ва эшиттиришларнинг илмий-оммабоплик даражасини оширишга, адабиётлар билан бойитишга, шунингдек, кенг аудитория, жумладан, радио тингловчилар орасида соҳага оид билимларнинг кенгайишига самарали таъсир кўрсатган.