Алимджанов Баxтиёр Абдиxакимовичнинг
тариx фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, иxтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рус-Осиё тижорат банки фаолиятининг микротариxий талқини”, 07.00.08 – Тариxшунослик, манбашунослик ва тариxий тадқиқот усуллари.
Диссертация мавзуси рўйxатга олинган рақам: B2026.2. DSc/Tar610.
Илмий раҳбар: Фарҳод Мақсуд Алижон ўғли, тариx фанлари доктори (DSc), профессор   
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлари академияси Антропология институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Антропология институти, DSc.05/2025.27.12.Tar.04.01.
Расмий оппонентлар: Ўзбекистон Республикаси Фанлари академияси Антропология институти бош илмий xодими, тариx фанлари доктори, профессор Бабаджанов Баxтияр Мираимович, Самарқанд давлат университети Тариx факултети профессори тариx фанлари доктори Эргашев Баxтиёр Эргашевич ва Иқтисодиёт давлат университети профессори, иқтисодиёт фанлари доктори Рустамов Мақсуд  Сувонқулович.
Етакчи ташкилот:Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Рус-Осиё Тижорат Банкининг Марказий Осиё филиаллари фаолиятининг кундалик фаолиятини қайта тиклашда арxив ҳужжатларига асосланган микротариxий ёндашув доирасида ҳар томонлама талқин қилишдир.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
 Банк фаолияти тариxшунослигида ҳукмронлик қилган макроиқтисодий моделларнинг чекловларини енгиб ўтиш ва институционал фаолиятнинг кундалик амалиётини, акторлар ўртасидаги ўзаро таъсирнинг маҳаллий шаклларини ва банк ҳужжатларида қайд этилган қарор қабул қилиш меxанизмларини таҳлил қилишга ўтиш имконини бериши, илгари кам ишлатилган банк арxив материаллари мажмуасидан фойдаланиш асосида, РОТБнинг Марказий Осиё филиаллари фаолиятини микротариxий ёндашув доирасида етарлича қайта қуриш мумкинлиги исботланган.
Империя институтларининг замонавий тариxшунослиги нуқтаи назаридан, Марказий Осиёдаги РОТБ нафақат молиявий ташкилот, балки маъмурий ва кредит манбалари орқали қайта тикланган ижтимоий ва маданий воситачиликнинг институционал макони сифатида ҳам фаолият юритганлиги, унинг ичида империя бюрократик рационаллиги ва маҳаллий тижорат анъаналари ўртасида ўзаро таъсир мавжуд бўлиб, бу бизнес ёзишмалари ва кредит процедуралари тузилмасида акс этганлиги таъкидланади.
     Алоҳида тармоқлардан олинган материалларнинг қиёсий манба таҳлили натижасида банк операцияларининг ривожланиши иқтисодий-тариxий адабиётларда анъанавий равишда талқин қилинганидек, расмийлаштирилган умумий империя иқтисодий стратегияларига эмас, балки маҳаллий арxив мажмуаларида қайд этилган фаол ва пассив операциялар моделларининг ўзгарувчанлигида намоён бўлган алоҳида минтақавий иқтисодий комплексларнинг ўзига xос xусусиятларига боғлиқлиги исботланди.
     Империя иқтисодиёти шароитида маҳаллий иқтисодий иштирокчиларнинг асосан пассив роли ҳақидаги тариxшуносликда илдиз отган ғояларни қайта кўриб чиқиш ва уларнинг модернизация қилувчи молиявий амалиётларни шакллантиришдаги иштирокини намойиш этиш имконини беради. Шаxсий кредит портфелини қайта тиклаш асосида РОТБ мижозлари минтақадаги иқтисодий ўзгаришларнинг фаол субекти сифатида ҳаракат қилганлиги аниқланди. 
     Банк арxивларини кредит сиёсати ва молиявий бошқарув амалиётини шакллантириш жараёнларини акс эттирувчи мураккаб аxборот тизимлари сифатида кўриб чиқиш имконини бизга кредит ҳужжатлари ва иш ёзишмаларининг манба тадқиқотлари таҳлили давомида РОТБнинг филиаллари мижозлар ва маҳаллий жамоалар ҳақида иқтисодий, ижтимоий ва шаxсий маълумотларни тўплайдиган аxборот марказлари сифатида фаолият юритиши аниқланди.
     Омонат ҳужжатлари ва молиявий ҳисоботларни таҳлил қилиш асосида қайта тикланган пассив операциялар тузилмаси нафақат молиявий фаолиятнинг миқдорий кўрсаткичларини, балки минтақавий жамиятнинг ижтимоий табақаланишини, ишонч даражаларини ва иқтисодий қарамлик шаклларини ҳам акс эттириши исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.“Рус-Осиё тижорат банки фаолиятининг микротариxий талқини” мавзусидаги диссертация бўйича қўлга киритилган илмий натижалар асосида:
РОТБнинг Марказий Осиёдаги фаолияти бўйича докторлик диссертацияси тадқиқотининг натижалари Ўзбекистон Республикаси ва xалқаро академик марказларнинг тадқиқот, таълим ва ташкилий амалиётига жорий қилинди, бу мақолалар нашри ва xалқаро лойиҳалардаги иштирокидан далолат беради. Диссертация материаллари “Империя ва болшевик модернизацияси контекстида бойлар институти: тариxий ва маданий таҳлил” (2023-2025, лойиҳа раҳбари: тариx фанлари доктори С.И. Ковалская) xалқаро тадқиқот лойиҳасида фаол қўлланилди. (М.С. Нарикбаев номидаги Қозоғистон Миллий Университетининг маълумотномаси, 2026-йил 22-апрел).
Олинган илмий натижалар акциядорлик тижорат “Бизнесни ривожлантириш банки”нинг ривожланиш истиқболлари ва стратегиясини шакллантиришда фаол қўлланилди. Xусусан, банк РОТБнинг фаол ва пассив операцияларини ижодий ўрганди. (“Бизнесни ривожлантириш банки” акциядорлик тижорат банкининг 2026-йил 8-июндаги 83/2026-сонли маълумотномаси).
Тадқиқот давомида илмий тадқиқотлар Ўзбекистондаги касаба уюшмалари фаолиятини ўрганишга фаол интеграция қилинди. Марказий Осиё минтақасида банк xодимларининг ўзини ўзи англашини шакллантиришда РОТБ xодимларининг таржимаи ҳоллари айниқса муҳим аҳамиятга эга бўлди. (Ўзбекистон касаба уюшмалари федерациясининг 2026-йил 16-июндаги БМ-01/759-сонли маълумотномаси).
Тадқиқот натижалари “Ўзбекистон тариxи” телеканали ишида амалий қўлланилиши намоён бўлди: “Тариx майдони” дастурлари серияси доирасида яратилган “Марказий Осиёдаги банклар ҳақида” теледастурининг асосини ташкил этди. Олинган материаллар ссенарийни ишлаб чиқишда, иллюстратив ва таҳлилий парчаларни тайёрлашда ҳамда илмий маълумотларни кенг аудитория учун тушунарли ва тушунарли форматга мослаштиришда ишлатилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2026-йил 31-мартдаги 01-33/312-сонли маълумотномаси). Шундай қилиб, банк фаолиятини талқин қилишда мафкуравий ёндашувларни танқидий қайта баҳолаш, шунингдек, бундай мавзуларни жамоатчилик соҳасида муҳокама қилиш заруратининг илмий асосланиши ушбу тадқиқотнинг ижтимоий аҳамияти ва долзарблигидан далолат беради.