Абдалиева Периуза Исаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини шакллантириш методикаси (таълим қорақалпоқ тилида олиб бориладиган мактаблар мисолида)”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (қорақалпоқ тили).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Ped10722.
Илмий раҳбар: Сейткасимов Даулетназар Бекназарович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.04.06.
Расмий оппонентлар: Қамбарова Саодат Иркиновна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Айтмуратов Бахтıяр Турғанбаевич, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент;
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини шакллантириш методикаси ва улардан педагогик амалиётда фойдаланиш ёʻлларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини (фонетик аниқлик, лексик бойлик, синтаксик тузилиш) артикуляцион, интонацион, хилма-хиллик ва семантик тушуниш даражаси, нутқнинг прагматик, социокултурал, индивидуал, когнитив ва коммуникатив жиҳатидан ҳисобга олиш ва илмий жиҳатдан устиворлик бериш орқали аниқлаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини замонавий психолингвистик ва социокултурал назарияларга асосланган ҳолда экспрессивлик, прагматик, табиий ва контекстуал жиҳатидан шакллантиришга доир “ўқитиб-ўрганиш” (леарнинг бй теачинг) стратегияси ва мултимодал ўқитиш воситалари, инновацион методлар (диалогик ўқитиш, ролли ўйинлар, интерактив сессиялар ва фонетик-артикуляцион машқлар) ва технологияларнинг продуктивлик даражасини баҳолаш асосида яратилган; 
бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини артикуляцион-фонетик аниқлик, интонацион мослик ва нутқнинг эстетик-эхпрессив шаклланганлиги, синтаксик тузилиш, лексик бойлик, коммуникатив самарадорлиги, когнитив ва  нутқий ривожланишини динамик кузатиш ва индивидуал фарқларни ҳисобга олиш ва ан'анавий баҳолаш тизимларининг чекловчи дидактик индикаторлар ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган.
ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда когнитив, аффектив, психомотор ривожланиши, оғзаки нутқ хусусиятларининг шаклланишга қаратилган диалогик ўқитиш, ролли ўйинлар, текст таҳлили ва фонетик каби ўқув топшириқларни моделлаштиришга доир оғзаки нутқ кўникмалари даражасининг интенсивлигини та'минлаш орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини шакллантириш методикасига оид тадқиқот натижалари асосида:
ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини (фонетик аниқлик, лексик бойлик, синтаксик тузилиш) артикуляцион, интонацион, хилма-хиллик ва семантик тушуниш даражаси, нутқнинг прагматик, социокултурал, индивидуал, когнитив ва коммуникатив жиҳатидан ҳисобга олиш ва илмий жиҳатдан устуворлик беришга оид фикрлардан “Улıwма психология (жас ҳáм педагогикалıқ психология)” номли ўқув қўлланмани яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 17-июлдаги 314-сон буйруғи асосида берилган 314-555 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларининг шаклланиши, узлюксизликни таъминлаш асосида, савол ва топшириқ кўникмаларининг такомиллаштиришга шароит яратилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини замонавий психолингвистик ва социокултурал назарияларга асосланган ҳолда экспрессив, прагматик, табиий ва контекстуал жиҳатидан шакллантиришга доир “ўқитиб-ўрганиш” (леарнинг бй теачинг) стратегияси ва мултимодал ўқитиш воситалари, инновацион методлар (диалогик ўқитиш, ролли ўйинлар, интерактив сессиялар ва фонетик-артикуляцион машқлар) ва технологияларнинг продуктивлик даражасини баҳолашга оид таклифлардан Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиалида бажарилган Ф3-2016-0908165532-сон “Қорақалпоқ тилининг янги алифбоси ва орфография қоидаларига мувофиқ она тили ва адабиётини ривожлантириш методикаси” мавзусидаги фундаментал лойиҳасида фойдаланилган (Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиалининг 2025-йил 4-ноябрдаги 416-сон маълумотномаси). Натижада, ўқитишнинг илмий-методик асослари ҳамда таълим олувчиларда нутқий компетенсиясини такомиллаштиришнинг дидактик имкониятлари такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини артикуляцион-фонетик аниқлик, интонацион мослик ва нутқнинг эстетик-эхпрессив шаклланганлиги, синтаксик тузилиш, лексик бойлик, коммуникатив самарадорлиги, когнитив ва  нутқий ривожланишини динамик кузатиш ва индивидуал фарқларни ҳисобга олиш ва ан'анавий баҳолаш тизимларининг чекловчиа дидактик индикаторлар ишлаб чиқишга оид таклифлардан “Шаńарақ педагогикасı” номли ўқув қўлланмани яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2021-йил 18-августдаги 356-сон буйруғи асосида берилган 356/7-067 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, “Она тили ва ўқиш саводхонлиги” фанини ўқитишнинг илмий-методик асослари ҳамда таълим олувчиларда ўқув топшириқлари тузишнинг бирлиги, юзасидан билимларни ўзлаштириш йўллари усул ва воситаларини ҳамда методик таъминотини такомиллаштириш самарадорлиги ошган;
ўқув топшириқлари орқали бошланғич синф ўқувчиларининг индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда когнитив, аффектив, психомотор ривожланиши, оғзаки нутқ хусусиятларининг шаклланишга қаратилган диалогик ўқитиш, ролли ўйинлар, текст таҳлили ва фонетик каби ўқув топшириқларни моделлаштиришга доир оғзаки нутқ кўникмалари даражасининг интенсивлигини таъминлашга оид таклифлардан “Улıwма психология (жас ҳáм педагогикалıқ психология)” номли ўқув қўлланмани яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 17-июлдаги 314-сон буйруғи асосида берилган 314-555 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, она тили таълим мазмунида бошланғич синф ўқувчиларининг оғзаки нутқ кўникмаларини шакллантириш самарадорлигини оширишга эришилган.