Ражабова Маҳбуба Шамсуддин қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тўр парда регматоген кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда жарроҳлик амалиёти усулини такомиллаштириш» 14.00.08 – Офтальмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/Tib3536.
Илмий раҳбар: Юсупов Азамат Фархадович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика иҳтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Тib.12.01.
Расмий оппонентлар: Жукова Ольга Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Юсупов Амин Азизович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тўр парда регматоген кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келган беморларда даволашнинг жарроҳлик усулини такомиллаштириш ҳамда клиник ва функционал кўрсаткичларни яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
оптималлаштирилган технология ички чегараловчи мембранани макуляр тешикка тампонада қилиш тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда даволашнинг клиник-функционал натижаларини қиёсий таҳлил қилиш ҳамда унинг эрта ва узоқ вақт давомида жарроҳлик амалиётидан кейинги муддатларда макуляр тешик, тўр парда кўчишининг қайталанмаслиги ҳамда кўриш функцияси барқарорлиги билан боғлиқ юқори самарадорлигини исботлаган;
регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда даволашнинг оптималлаштирилган технологиясига асосланган жарроҳлик даволаш алгоритми оптималлаштирилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган;
макула соҳасининг морфометрия кўрсаткичлари асосида регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келган беморларда жарроҳликдан кейинги анатомик ва функционал натижаларни прогноз қилувчи модел ишлаб чиқилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган;
регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда, макуляр тешикни ёпиш учун оптималлаштирилган технология ички чегараловчи мембрана (ИЧМ)ни думалоқ макулорексиси ва уни макуляр тешикка тўлиқ тампонадаси усули такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тўр парда регматоген кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келган беморларда даволашининг жарроҳлик усулларини танлаш ва жарроҳликдан кейинги асоратларни бартараф этиш мақсадида оптималлаштирилган даволаш усулини танлаш алгоритми асосида (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 28 мартдаги 5-сонли хулосаси):
биринчи илмий янгиликоптималлаштирилган технология ички чегараловчи мембранани макуляр тешикка тампонада қилиш тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда даволашнинг клиник-функционал натижаларини қиёсий таҳлил қилиш ҳамда унинг эрта ва узоқ вақт давомида жарроҳлик амалиётидан кейинги муддатларда макуляр тешик, тўр парда кўчишининг қайталанмаслиги ҳамда кўриш функцияси барқарорлиги билан боғлиқ юқори самарадорлигини исботлаган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Тўр парда регматоген кўчиши бор беморларда макуляр тешикни даволаш усулини танлаш» ва «Макуляр тешик бор беморларда даволашнинг витреоретинал жарроҳлик усуллари» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термиз филиали (23-Т-сонли буйруқ 25.04.2025й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Қорақалпоғистон Республикаси минтақавий филиали (87/1-сонли буйруқ, 13.11.2025й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: янги ишлаб чиқилган технология аҳоли ўртасида узоқ муддатли кўриш функцияси барқарорлиги таъминлайди ва беморлар ҳаёт сифатини яхшиланишига хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: янги таклиф қилинган усул орқали тўр парда қайта кўчиши бемор учун яна қўшимча маблағ (7,0 млн сўм) ва кўриш функцияси пасайиши ҳаёт сифатини ёмонлашиши ҳолатлари олдини олинади ҳамда 7,0 млн сўм тежаш орқали жами 97 бемор миқиёсида 650-680 млн сўм атрофида иқтисодий самарага эришилиши исботланган. Хулоса: ушбу усулни қўллаш орқали узоқ муддатли кўриш функцияси тикланиши ҳамда асоратлар қайта жарроҳлик амалиётига муҳтож бўлмаслиги билан бошқа усуллардан устунлиги асосида изоҳланади;
иккинчи илмий янгилик: регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда даволашнинг оптималлаштирилган технологиясига асосланган жарроҳлик даволаш алгоритми оптималлаштирилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Тўр парда регматоген кўчиши бор беморларда макуляр тешикни даволаш усулини танлаш» ва «Макуляр тешик бор беморларда даволашнинг витреоретинал жарроҳлик усуллари» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термиз филиали (23-Т-сонли буйруқ 25.04.2025й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Қорақалпоғистон Республикаси минтақавий филиали (87/1-сонли буйруқ, 13.11.2025й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: илк маротаба регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда даволашнинг такомиллаштирилган технологиясига асосланган жарроҳлик даволаш алгоритми ишлаб чиқилган, ушбу алгоритм асосида клиник ва функционал натижалар яхшиланишига эришилган ҳамда ҳар бир беморга индивидуал ёндашув қилинган. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган жарроҳлик даволаш алгоритмини қўллаш орқали беморларда қайта кўриклар сони режали равишда бажарилади, бунинг натижасида 97та бемордан жами 19-20 млн сўм тежалади. Хулоса: қайта жарроҳлик амалиётлари сони камайган сари беморнинг клиникага мурожаати ҳам камаяди шу асосда ҳам иқтисодий ҳам ижтимоий самарадорлик ошади;
учинчи илмий янгилик: макуля соҳасининг морфометрия кўрсаткичлари асосида регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келган беморларда жарроҳликдан кейинги анатомик ва функционал натижаларни прогноз қилувчи модел ишлаб чиқилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Тўр парда регматоген кўчиши бор беморларда макуляр тешикни даволаш усулини танлаш» ва «Макуляр тешик бор беморларда даволашнинг витреоретинал жарроҳлик усуллари» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термиз филиали (23-Т-сонли буйруқ 25.04.2025й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Қорақалпоғистон Республикаси минтақавий филиали (87/1-сонли буйруқ, 13.11.2025й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самардорлиги: қайта тўр парда кўчиши хавфини аниқ башорат қилувчи модель асосида индивидуал ёндашувни жорий этиш, беморларда асоратларнинг олдини олиш ва реабилитацияга муҳтожликни камайтириш орқали ижтимоий юкламани сезиларли даражада пасайтириши аниқланган. Иқтисодий самарадорлиги: эрта башорат қилиш модели асосида тўр парда қайта кўчиши хавфи бор беморларга мақсадли даволаш тактикаси қўлланилиши орқали умумий даволаш харажатлари 30–35% га камайиб, ҳар бир бемор учун ўртача 7,0 млн сўм тежам таъминланиб, 97 бемор миқёсида тахминан 650–680 миллион сўм иқтисодий самара кузатилган. Хулоса: тўр парда регматоген кўчиши макуляр тешик билан бирга келган беморларда ОКТ асосида макуляр тешик диаметрига қараб кутилаётган натижалар прогноз қилиш орқали кўзнинг клиник ва функционал кўрсаткичларини яхшилаб, асоратларни олдини олиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда, макуляр тешикни ёпиш учун оптималлаштирилган технология ички чегараловчи мембранани думалоқ макулорексиси ва уни макуляр тешикка тўлиқ тампонадаси усули такомиллаштирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Тўр парда регматоген кўчиши бор беморларда макуляр тешикни даволаш усулини танлаш» ва «Макуляр тешик бор беморларда даволашнинг витреоретинал жарроҳлик усуллари» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термиз филиали (23-Т-сонли буйруқ 25.04.2025й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Қорақалпоғистон Республикаси минтақавий филиали (87/1-сонли буйруқ, 13.11.2025й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: тўр парда регматоген кўчиши макуляр тешик билан бирга келган беморларда ишлаб чиқилган янги технологияни қўллаш орқали аҳоли ўртасидаги ногиронлик ҳолатларини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги регматоген тўр парда кўчиши макуляр тешик билан биргаликда келганда, макуляр тешикни ёпиш учун оптималлаштирилган технология ички чегараловчи мембрана (ИЧМ)ни думалоқ макулорексиси ва уни макуляр тешикка тўлиқ тампонадаси усули орқали макуляр тешик ёпилишига эришилди ва қайта жарроҳлик амалиёти учун сарф харажатлар тежалишига сабаб бўлди. (витрэктомия жарроҳлик амалиёти 8,5 млн ва СМ олиш жарроҳлиги 5,5 млн. Агар 1-жарроҳлик амалиётидан сўнг тўр парда кўчиши қайталанса ёки макуляр тешик ёпилмаса қайта ревитрэктомия амалиёти зарур бўлади ва бу амалиёт 7,0 млн сўм харажатни талаб қилади. Хулоса: турли тадқиқотлар маълумотлари асосида макуляр тешикни даволашда турли усуллар қўлланилган, ҳар бир усулда макула соҳаси анатомик ва функционал ҳолати турлича эканлиги аниқланган.