Дониёрова Шахноза Олимжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Шимоли-ғарбий Помир-Олойда тарқалган Астрагалус Л. туркуми камёб турларининг (А. нуратенсис Попов ва А. кноррингианус Борисс.) популяцион биологияси», 03.00.05 – Ботаника (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/B1094.
Илмий раҳбар: Қодиров Ғайрат Ўроқбоевич, биология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Жиззах давлат педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Гулистон давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.38.03.
Расмий оппонентлар: Абдураимов Озодбек Султонқулович, биология фанлари доктори, катта илмий ҳодим; Тўхтаев Бобоқул Ёрқулович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Астрагалус нуратенсис Попов ва Астрагалус кноррингианус Борисс. турлари сенопопуляцияларининг замонавий ҳолатини баҳолаш ҳамда муҳофаза чора-тадбирларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Шимоли-ғарбий Помир-Олойда Астрагалус туркуми камёб турларининг турли экологик-фитосенотик шароитларда 13 сенотик популяциялари (А. нуратенсис турининг 4, А. кноррингианус турининг 9 сенопопулясиялари) аниқланган;
А. нуратенсис ва А. кноррингианус турлари онтогенезининг давр ва босқичларидаги хусусиятлари аниқланган, морфобиологияси очиб берилган;
тадқиқот обектларининг турли муддатларда сақланган ва ишлов берилган уруғларининг лаборатория, дала, иссиқхона шароитларида унувчанлиги аниқланган;
А. нуратенсис ва А. кноррингианус сенопопуляцияларнинг онтогенетик структуралари ҳамда ёш типлари очиб берилган;
организм ва популяция белгилари асосида сенопопуляцияларининг замонавий ҳолати баҳоланган;
А. нуратенсис ва А. кноррингианус турлари организм белгилари таҳлили асосида сенопопуляцияларининг виталитет ҳолати ва типи аниқланган;
глобал иқлим ўзгаришининг турли ссенарийлари таъсирида потенсиал тарқалиш майдонлари хариталари ишлаб чиқилган ва асосий биоиқлим омиллари баҳоланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Шимоли-ғарбий Помир-Олойда тарқалган
А. нуратенсис ва А. кноррингианус турларининг популяцион биологиясини тадқиқ қилишда олинган илмий натижалар асосида:
А. нуратенсис ва А. кноррингианус сенопопуляцияларидан йиғилган гербарий намуналари асосидаги маълумотлар базаси Биохилма-хиллик тўғрисидаги Глобал маълумотлар тизимига (www.гбиф.орг, ГБИФ) жорий этилган (Глобал биохилма-хиллик маълумотлар базаси сертификати, www.гбиф.орг, 2025-йил 5-сентябрдаги гувоҳномаси). Натижада, А. нуратенсис ва А. кноррингианус ҳамда улар тарқалган сенопопуляциялардаги ўсимликларнинг тарқалиши бўйича глобал ахборот базасидаги маълумотларни халқаро миқёсда фойдаланиш имконини берган;
Ўзбекистон флорасида тарқалган А. нуратенсис ва А. кноррингианус сенопопуляцияларидан йиғилган гербарий намуналари Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ботаника институтидаги Ўзбекистон Миллий гербарий (ТАШ) фондига тақдим этилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025-йил 9-сентябрдаги 4/1255-2204-сон маълумотномаси). Натижада, Ўзбекистон Қизил китобига киритилган камёб ва эндем А. нуратенсис ва А. кноррингианус сенопопуляцияларидан йиғилган гербарий намуналари ТАШ фондининг Ўрта Осиё бўлими коллекциясини бойитишга хизмат қилган.