Худойбердиева Нилуфар Валиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертатсияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Ўзбек популятсıясıда кўкрак безı саратонı рıвожланıшıнı молекуляр-генетıк жıҳатдан баҳолаш», 03.00.09 – Умумий генетика (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/В1082.
Илмий раҳбар: Амантурдиев Икром Ғуломович, биология фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/27.02.2020.B.01.15.
Расмий оппонентлар: Якубов Миракбар Даниярович, биология фанлари доктори, Шерматов Шухрат Эрматович, биология фанлари номзоди, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўзбек аёллари популятсиясида кўкрак бези саратони ривожланишида ЧЕК2 гени полиморфизмларининг молекуляр-генетик аҳамиятини аниқлаш ҳамда уларнинг ТП53 гени билан функсионал боғлиқлигини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ўзбек аёллари популятсиясида кўкрак бези саратони билан касалланган асосий гуруҳ ва соғлом назорат гуруҳида ЧЕК2 гени 1100делC (рс555607708), ИВС2+1Г>А (рс121908698) ва Иле157Тҳр (рс17879961) полиморфизмларининг аллел ва генотип тақсимоти аниқланган;
ЧЕК2 гени полиморфизмлари ва иммуногистокимёвий онкомаркерлар (ЭР, ПР, ҲЕР2/неу, Ки-67) ўртасидаги ассотсиатсия баҳоланиб, ушбу полиморфизмларнинг гормон-рецептор ўсимта турлари билан боғлиқлиги очиб берилган;
ЧЕК2 гени 1100делC, ИВС2+1Г>А ва Иле157Тҳр полиморфизмлари ташувчиларида КБС ривожланиш хавфи ассотсиатсия таҳлили кўрсаткичлари (ОР) асосида баҳоланган;
ЧЕК2 гени полиморфизмларининг кўкрак бези саратони ривожланиш хавфини аниқлашдаги диагностик қиймати (сезгирлик, спетсификлик, АУC) баҳоланган ва уларни комплекс мултигеник таҳлил таркибида ўрганиш мақсадга мувофиқлигини кўрсатган;
ўзбек аёллари популятсиясида ЧЕК2 ва ТП53 (Арг72Про) генлари полиморфизмларининг комбинатсион таъсири таҳлил қилиниб ва генетик юк ортишининг ўсимта клиник-морфологик хусусиятлари билан боғлиқлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кўкрак бези саратони ривожланишида ЧЕК2 гени полиморфизмларининг аҳамиятини аниқлаш ва молекуляр-генетик диагностика имкониятларини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ЧЕК2 генининг 1100делC полиморфизмини аниқлаш орқали кўкрак бези саратонига ирсий мойилликни баҳолашга қаратилган илмий-амалий натижалар Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Қашқадарё филиали амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026-йил 28-апрелдаги 02-28/11509-сонли маълумотномаси). Мазкур генетик вариантнинг кўкрак бези саратони ривожланиш хавфи билан боғлиқлигини баҳолаш натижасида ирсий мойилликни аниқлаш, генетик хавф омилларини ҳисобга олган ҳолда беморларни комплекс текшириш ҳамда индивидуал диагностик ёндашувларни такомиллаштириш имкониятлари кенгайтириш имконини берган;
ЧЕК2 генининг Иле157Тҳр ва ИВС2+1Г>А полиморфизмларини аниқлаш, уларнинг кўкрак бези саратонининг клиник-морфологик хусусиятлари ва иммуногистокимёвий маркерлар (ЭР, ПР, ҲЕР2/неу, Ки-67) билан боғлиқлигини баҳолашга қаратилган илмий-амалий натижалар Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026-йил 28-апрелдаги 02-28/11509-сонли маълумотномаси). Мазкур генетик вариантларнинг иммуногистокимёвий кўрсаткичлар билан ассотсиатсия тенденсияларини баҳолаш орқали кўкрак бези саратонига генетик мойилликни комплекс ўрганиш, беморларнинг молекуляр-генетик хусусиятларини аниқлаш ҳамда индивидуал диагностик ва прогностик ёндашувларни такомиллаштириш учун қўшимча илмий-амалий имкониятлар яратилган.
