Якубова Назокатхон Халиловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Госсиполнинг янги диазоиминоҳосилалари синтези ва уларнинг биологик фаоллиги тадқиқи”,  02.00.10 - Биоорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/К506.
Илмий раҳбар: Гафуров Махмуджон Бакиевич, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти, DSc.05/2025.27.12.К/B.18.01.
Расмий оппонентлар: Зиявитдинов Жамолиддин Фазлитдинович, кимё фанлари доктори, профессор; Тошев Ҳамза Саидмуродович, кимё фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент. 
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Госсиполнинг азо ва имино гуруҳида турли аминорадикал тутган янги диазиминоҳосилаларини синтезини амалга ошириш, уларнинг тузилишини ҳамда биологик фаоллигини аниқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор госсиполнинг 25 та гетерил-, алкил-, ариламинлар, сулъфаниламидлар билан янги диазоиминоҳосилалари синтез қилинди ва уларнинг физик-кимёвий катталиклари аниқланган;
синтез қилинган госсипол диазоиминоҳосилаларининг кимёвий тузилиши спектроскопик (УБ-, ИҚ-, 1Н, 13C, 2Д ЯМР) усуллари ёрдамида ўрганилди, бунда 1Н, 13C 2Д ЯМР спектрлардаги сигналларининг ўзгариши ва корреляциялари таҳлили асосида С-4 атом бўйича диазотирлаш реакцияси амалга ошганлиги аниқланган; 
госсипол диазоиминоҳосилаларининг парацетамол таъсирида чақирилган сурункали гепатитга қарши фаоллиги Фосфоглив препаратига қиёсан тадқиқ этилганда ЯН-1 ва ХАН-2 бирикмалари 150 мг/кг дозада Фосфоглив даражасида фаоллик намоён этиши аниқланган;
адреналин билан чақирилган экспериментал миокардит моделида юрак митохондрияси дисфункциясига ЯН-1 ва ЯН-2 бирикмалари коррекцияловчи таъсир этиши ҳамда кверцетинга нисбатан қиёсан ўрганилганда кардиопротектор фаоллигини намоён этиши аниқланган;
юқори биологик фаоллик намоён этган госсипол диазоиминоҳосилаларининг (ЯН-1, ЯН-2, ХАН-2, ХАН-4) ГКМАТ билан турли нисбатлардаги супрамолекуляр комплекслари олиниб, айрим физик-кимёвий катталиклари ҳамда уларнинг сувли эритмадаги барқарорлик константалари, Гиббс эркин энергия қийматлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Госсиполнинг янги диазоиминоҳосилалари синтези, тузилиши ва биологик фаоллигини тадқиқ этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
синтез қилинган ЯН-1 ва ХАН-2 бирикмалари Биоорганик кимё институти “Истиқболли биологик фаол бирикмаларнинг фармако-токсикологик хусусиятларини ўрганиш” мавзусидаги базавий молиялаштириш дастури доирасидага тадқиқотларда фойдаланилган (ЎзР ФАнинг 2024 йил 29 ноябрдаги 4/1255-2669-сонли маълумотномаси). Натижада бу бирикмалар гепатопротекторлик фаоллиги бўйича тиббиёт амалиётида қўлланувчи Фосфоглив ва Рагосин дори воситалари даражасида фаолликка эгалиги ҳамда уларнинг истиқболли гепатопротектор сифатида таклиф этиш имконини берган; 
синтез қилинган диазоиминоҳосилалари ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институтида бажарилган «Инсон ва ҳайвонларнинг патологик ҳолатлари ва касалликларининг ин витро ва ин виво имитацион моделларини ишлаб чиқиш» (2021-2024 йй) мавзусидаги амалий лойиҳада доирасида оксидатив стрессга қарши таъсирини аниқлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 21 августдаги 04/17-3043-сонли маълумотномаси). Натижада, ЯН-1 ва ЯН-2 бирикмаларнинг оксидатив стрессга қарши таъсирини аниқлаш асосида ушбу структуравий хоссага эга бўлган бошқа турдаги биологик фаол моддалардан афтоз стоматитда оғиз шиллиқ қаватини зарарланишини олдини олишда фойдаланиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish