Ишимов Учкун Жомуродовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Иммуностимулятор ва яллиғланишга қарши фаолликка эга бўлган пептидларнинг протеом тадқиқотлари ва улар асосида дори воситаларини яратиш”, 02.00.10 - Биоорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.2.DSc/К111.
Илмий маслаҳатчи: Зиявитдинов Жамолитдин Фазлитдинович, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти, DSc.05/2025.27.12.K/B.18.01.
Расмий оппонентлар: Тошмухамедов Меърожиддин Салахович, кимё фанлари доктори, профессор; Мирзаахмедов Шарафиддин Яшинович, кимё фанлари доктори, каттта илмий ходим; Қушиев Хабибжон Хожибобоевич, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Қоракўл қўзилари органларидан юқори фаолликка эга бўлган пептидлар суммасини ажратиб олиш, пептидлар харитасини яратиш, уларнинг тузулиши ва биологик фаоллигини аниқлаш ҳамда дори воситалари субстанцияларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор тимоптин субстанцияси таркибига кирган пептидлар харитаси яратилган, бунда 9 та мавжуд пептидларнинг бирламчи тузилишлари аниқланган;
олинган тимоптин субстанция таркибида α1–тимозин, β4–тимозин, тимопоетин пептидлари аниқланган;
илк бор қоракўл қўзилари ўпкасидан антиекссутатив яллиғланишга ҳамда тромб ҳосил бўлишига қарши фаолликка эга бўлган Афлан ва унинг 6 та фракция пептидларини ажратиб олиш усули ишлаб чиқилган;
Афлан суммаси таркибига кирган пептидлар харитаси яратилиб, унинг таркибида 6 та мажор пептидлар ва уларнинг молекуляр оғирлиги 6603.831, 7265.529, 6544.263, 7188.056, 6814.140 ва 13091.012 Да га тенглиги ҳамда уларнинг триптик гидролизатларининг тўлиқ бирламчи тузилишлари аниқланган;
илк бор қоракўл қўзилари юрагидан тромб ҳосил бўлишига қарши ва қоннинг реологик хусусиятларига таъсир қилувчи пептидлар суммасини ажратиб олиш усули ишлаб чиқилган;
Кардин суммаси таркибига кирган 5 та пептидларнинг харитаси яратилилиб, уларнинг молекуляр оғирлиги 7553.021, 5371.111, 7232.144, 9659.142, 6847.232 Да га тенг эканлиги ҳамда барча пептидларнинг триптик фрагментларининг бирламчи тузилишлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қоракўл қўзиларининг тимуси, ўпка ва юрагидан ажратиб олинган пептидлар суммасининг физик-кимёвий ҳамда фармако-токсикологик тадқиқотларидан олинган илмий натижалар асосида:
қоракўл қўзилари ўпкасидан олинган Афлан субстанциясига вақтинчалик фармакопея мақоласи (ЎзР ССВ “Дори воситалари, тиббиёт буюмлари ва тиббиёт техникасини экспертиза ва стандартлаштириш давлат маркази” 2022 йил “42 Уз-5177-2022”) тасдиқланган. Натижада, Афлан субстанцияси асосида яллиғланишга қарши фаолликка эга бўлган дори воситаси ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш имконини берган;
қоракўл қўзилари юрагидан олинган Кардин субстанциясига вақтинчалик фармакопея мақоласи (ЎзР ССВ “Дори воситалари, тиббиёт буюмлари ва тиббиёт техникасини экспертиза ва стандартлаштириш давлат маркази” 2022 йил “42 Уз-5176-2022”) тасдиқланган. Натижада, Кардин субстанцияси асосида тромб ҳосил бўлишига қарши фаолликка эга бўлган дори воситаси ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш имконини берган;
қўзичоқ юрагидан ажратиб олинган пептидлар асосида (ТЙ 306253488-010:2026) “Биокардин” биологик фаол қўшимчасининг техник йўриқномаси ишлаб чиқилган. Натижада, тромб ҳосил бўлишига қарши фаолликка эга бўлган биологик фаол қўшимча олиш имкониятини берган.