Бахранов Шерзад Таштурсуновичнинг
тарих фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий тадқиқот институтларининг тутган ўрни (ХХ аср 50 – 80-йиллари)”, 07.00.01. – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/Tar567
Илмий раҳбар: тарих фанлари доктори, профессор Холиқулов Ахмаджон Боймахамматович.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.01.01 
Расмий оппонентлар: Обломурадов Наим Халилович, тарих фанлари доктори, профессор; Ерметов Аваз Абдуллаевич, тарих фанлари доктори, профессор; Комилов Ойбек Комилович  тарих фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот номи: Ислом Каримов номидаги Тошкент Давлат Техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий-тадқиқот интитутларининг тутган ўрни  ва ундаги ютуқлар муаммолари таҳлил этилади. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
қишлоқ хўжалик экинларини етиштиришда агротехника тадбирларини илмий асосда ташкил қилиш, эртапишар, серҳосил ва юқори технологик кўрсаткичли, ҳосилини машинада йиғиб-териб олишга қулай бўлган, касалликларга чидамли бугунги кунга қадар экиб келинаётган янги пахта навлари яратилган бўлса-да, совет ҳукуматининг селексионерларга тадқиқотларни тезлаштириш, янги навларни шошилинч амалиётга жорий қилиниши кўп меҳнат ва маблағ сарфланган баъзи навларнинг реал шароитларда синовдан ўта олмаслиги, хўжаликларда уларни экиш ва ишлов бериш ишларининг ўз вақтида бажарилмаслиги хом ашйо сифатинининг бузилишига олиб келганлиги кўрсатиб берилган; 
Иккинчи жаҳон уруши йилларигача қишлоқ хўжалик соҳасида маҳаллий тажрибанинг хорижий давлатлар тажрибаси билан ҳамкорликлари асосида четдан келтирилиб маҳаллий шароитга мослаштириб кўпайтирилган пилла навлари кейинчалик маҳаллий хусусиятларни тўлиқ ҳисобга олмасдан амалиётга жорий қилинган “САНИИШ 8х9” ва “САНИИШ 9х8” каби пилла маркаларнинг физик-механик хоссалари ёмонлашиб, маҳсулот тайёрлашда хом ашё кўп сарф бўлиши ва нобуд бўлиши ҳамда маҳсулот сифати бузилишига олиб келганлиги далилланган; 
қишлоқ хўжалигини ривожлантириш хусусан ўсимликларни ҳимоя қилиш борасидаги тадқиқотлар дастлаб чигирткага қарши кураш билан бошланган ҳаракатлар, кейинчалик “олча ва олхўри шилимшиқ арракаши”, “куртак парвонаси”, “тенгсиз ипакчи”, “ўргимчаккана”, “мева куяси”, “ғилофли куя”, “бинафша ранг қалқондор” “қон бити” каби заракунандаларга қарши кураш кампанияси сифатида кенгайиб борганлиги ва бу борада рус олимларининг ҳиссалари ҳам катта бўлганлиги исботланган; 
ветеринария соҳасида олий малакали мутахасисларни тайёрланганлиги, гелминтология фанининг ривожланиши, қорамолларнинг от ва туя трипоно-сомоз, эхинококоз, сенуроз каби касалликлар билан касалланишига қарши тадқиқот ишларининг олиб борилиши натижасида илмий мактабларнинг шаклланган бўлса-да соҳадаги лабораторияларда ускуналарниг етишмаслиги ҳамда ферма ходимларида тажрибаларни қўллаш кўникмалари етарли бўлмаганлиги соҳада қўлга киритилган илмий ютуқларнинг кенг оммалашишига тўсқинлик қилганлиги очиб берилган; 
Ғарбий Тян-Шан ҳудудларидаги ёввойи мевали ўсимликлар, совет иттифоқи ҳамда хориждан келтирилган ўсимликларнинг маданий навларини ўрганиш натижасида маҳаллий олимлар томонидан совуққа, касалликка чидамли нок, беҳи, дафна (лавр), узумнинг “Деликафтар”, “Тана қўзи”, “Штур-Ангур”, “Кора-калтак”, “Қора Андижон”, “Шакар-Ангур”, хурмонинг “Хиакуме”, “Зенжимару”, “Томопан” ҳамда “Ўзбекистон пионери”, “Денов ширин хурмоси” навлари сингари иссиқсевар дарахт турларини Ўзбекистон шароитида кўпайтиришга эришилганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий тадқиқот институтларининг тутган ўрни (ХХ аср 50–80-йиллари) мавзусидаги тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши ҳамда чиқарилган илмий хулосалар ва таклифлар асосида:
қишлоқ хўжалик экинларини етиштиришда агротехника тадбирларини илмий асосда ташкил қилиш, эртапишар, серҳосил ва юқори технологик кўрсаткичли, ҳосилини машинада йиғиб-териб олишга қулай бўлган, касалликларга чидамли бугунги кунга қадар экиб келинаётган янги пахта навлари яратилган бўлса-да, совет ҳукуматининг селексионерларга тадқиқотларни тезлаштириш, янги навларни шошилинч амалиётга жорий қилиниши кўп меҳнат ва маблағ сарфланган баъзи навларнинг реал шароитларда синовдан ўта олмаслиги, хўжаликларда уларни экиш ва ишлов бериш ишларининг ўз вақтида бажарилмаслиги хом ашйо сифатинининг бузилишига олиб келганлигига оид натижалар Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институтиниг 2022–2024-йиллари бажарилган № ФЗ 202007287 рақамли “Ўзбек халқи ва давлатчилик тарихи манбалари (энг қадимги даврдан 1991-йилгача) электрон “Ақлли кутубхона” платформасини яратиш” мавзусидаги илмий лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институтиниг 2026-йил 14-апрелдаги 1/3-213-сонли маълумотномаси). Натижада Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий тадқиқот институтларининг фаолияти бўйича электрон “Ақлли кутубхона” платформасини мазмунан бойитиш имконини берган; 
Иккинчи жаҳон уруши йилларигача қишлоқ хўжалик соҳасида маҳаллий тажрибанинг хорижий давлатлар тажрибаси билан ҳамкорликлари асосида четдан келтирилиб маҳаллий шароитга мослаштириб кўпайтирилган пилла навлари кейинчалик маҳаллий хусусиятларни тўлиқ ҳисобга олмасдан амалиётга жорий қилинган “САНИИШ 8х9” ва “САНИИШ 9х8” каби пилла маркаларнинг физик-механик хоссалари ёмонлашиб, маҳсулот тайёрлашда хом ашё кўп сарф бўлиши ва нобуд бўлиши ҳамда маҳсулот сифати бузилишига олиб келганлигига оид натижалардан Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканалидаги “Тақдимот” кўрсатуви ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Ўзбекистон тарихи” телерадиоканали давлат унитар корхонасининг 2026-йил 24-апрелдаги 01-33/288-сонли маълумотномаси). Натижаларнинг фойдаланилиши томошабинларнинг Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий тадқиқот институтларининг фаолияти тарихига оид билимларининг кенгайишига хизмат қилган;
қишлоқ хўжалигини ривожлантириш хусусан ўсимликларни ҳимоя қилиш борасидаги тадқиқотлар дастлаб чигирткага қарши кураш билан бошланган ҳаракатлар, кейинчалик “олча ва олхўри шилимшиқ арракаши”, “куртак парвонаси”, “тенгсиз ипакчи”, “ўргимчаккана”, “мева куяси”, “ғилофли куя”, “бинафша ранг қалқондор” “қон бити” каби заракунандаларга қарши кураш кампанияси сифатида кенгайиб борганлиги ва бу борада рус олимларининг ҳиссалари ҳам катта бўлганлигига оид натижалардан Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканалидаги “Тақдимот” кўрсатуви ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Ўзбекистон тарихи” телерадиоканали давлат унитар корхонасининг 2026-йил 24-апрелдаги 01-33/288-сонли маълумотномаси). Натижаларнинг фойдаланилиши томошабинларнинг Ўзбекистон ССР қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда илмий тадқиқот институтларининг фаолияти тарихига оид билимларининг кенгайишига хизмат қилган; 
ветеринария соҳасида олий малакали мутахасисларни тайёрланганлиги, гелминтология фанининг ривожланиши, қорамолларнинг от ва туя трипоно-сомоз, эхинококоз, сенуроз каби касалликлар билан касалланишига қарши тадқиқот ишларининг олиб борилиши натижасида илмий мактаблар шаклланган бўлса-да, соҳадаги лабораторияларда ускуналарнинг етишмаслиги ҳамда ферма ходимларида тажрибаларни қўллаш кўникмалари етарли бўлмаганлиги соҳада қўлга киритилган илмий ютуқларнинг кенг оммалашишига тўсқинлик қилганлигига оид натижалардан Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг кадрлар малакасини оширишга қаратилган чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитаси 2026-йил 1-майдаги 02/23-1541-сонли маълумотномаси). Натижаларнинг қўлланилиши соҳадаги кадрлар илмий салоҳиятини ортишига ҳам имкон берган; 
Ғарбий Тян-Шан ҳудудларидаги ёввойи мевали ўсимликлар, совет иттифоқи ҳамда хориждан келтирилган ўсимликларнинг маданий навларини ўрганиш натижасида маҳаллий олимлар томонидан совуққа, касалликка чидамли нок, беҳи, дафна (лавр), узумнинг “Деликафтар”, “Тана қўзи”, “Штур-Ангур”, “Қора-калтак”, “Қора Андижон”, “Шакар-Ангур”, хурмонинг “Хиакуме”, “Зенжимару”, “Томопан” ҳамда “Ўзбекистон пионери”, “Денов ширин хурмоси” навлари сингари иссиқсевар дарахт турларини Ўзбекистон шароитида кўпайтиришга эришилганлигига доир натижалардан Халқаро “Олтин мерос” ХЖФ устав мақсадларида қайд этилган дастурларни амалга оширишда фойдаланилган (Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг 2026-йил 4-майдаги 01-42/04-05-2026-сонли маълумотномаси). Натижалар ушбу муассасалар фаолиятининг қишлоқ хўжалиги ривожига кўрсатган таъсирини тарихий манбалар асосида очиб беришга хизмат қилган.