Норматова Камола Шовкат қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ревматоид артритнинг авж олишида эпигенетик маркерларнинг клиник-диагностик ва прогностик аҳамияти ҳамда даволашни такомиллаштириш” 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Tib6720.
Илмий раҳбар: Шукурова Фазилат Нормаматовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02.
Расмий оппонентлар: Даминова Лола Тургунпулатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Юлдашева Гулчеҳра Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ревматоид артрит кечишини барқарорлаштиришда эпигенетик маркерларнинг ва яллиғланиш биомаркерларининг клиник-диагностик ҳамда прогностик аҳамиятини мажмуавий ўрганган ҳолда даволаш чора-тадбирларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ревматоид артритли беморларда қон зардобидаги Fetuin-A концентрациясининг касаллик фаоллиги ва клиник кечиши оғирлашиши билан манфий ўткир фаза оқсили сифатида пасайиши, унинг миқдори тизимли зарарланишларда сезиларли паст бўлиб, серологик маркерлар, цитокинлар ва туғма иммунитет рецепторлари билан тескари, суяк минерал метаболизми кўрсаткичлари билан эса бевосита боғлиқлиги асосланган.
ревматоид артритда туғма иммун рецептори – TLR4 зардобдаги концентрациясининг сезиларли даражада кучайиши ҳамда унинг қон зардобидаги даражаси билан касаллик клиник фаоллиги (DAS28, CDAI, SDAI), серологик статус (ЦЦПА, РО) ва тизимли яллиғланиш кўрсаткичлари (СРО, IL-1, IL-6, ЎНО-α) ўртасида ишончли тўғри корреляцион боғлиқлик мавжудлиги аниқланиб, ушбу беморлар тоифасида Fetuin-A концентрациясининг пасайиши ва TLR4 концентрациясининг ортиши «туташган эпигенетик ўқ» сифатида асосланган;
ревматоид артритли беморларда Fetuin-A ва TLR4 даражаси ўртасидаги тескари молекуляр алоқа касалликнинг иммун-яллиғланиш интенсивлиги ҳамда суяк-бўғим деструкцияси патогенезидаги ўзаро номутаносибликни акс эттирувчи интегратив биомаркер тизими сифатида тавсифланган ҳамда уларнинг ROC-таҳлили асосида дифференциал-диагностик ва прогностик қиймати исботланган;
ревматоид артритнинг клиник шаклларига боғлиқ Fetuin-A ва TLR4 даражалари ўзгариши асосида касаллик авжланиш хавфи стратификация қилиниб, дифференциал даволаш ва персоналлаштирилган мониторинг ёндашуви ишлаб чиқилган ҳамда унинг касаллик кечишини барқарорлаштириш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилашдаги клиник самарадорлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ревматоид артрит билан чалинган беморларда қон зардобида Fetuin-A ва TLR4 даражасини аниқлаш ҳамда уларнинг миқдорий силжишлари негизида базис ва гепатопротектив терапияни танлашга қаратилган дифференциаллашган даволаш усулини клиник амалиётга татбиқ этиш натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: ревматоид артритли беморларда қон зардобидаги Fetuin-A концентрациясининг касаллик фаоллиги ва клиник кечиши оғирлашиши билан манфий ўткир фаза оқсили сифатида пасайиши, унинг миқдори тизимли зарарланишларда сезиларли паст бўлиб, серологик маркерлар, цитокинлар ва туғма иммунитет рецепторлари билан тескари, суяк минерал метаболизми кўрсаткичлари билан эса бевосита боғлиқлиги асосланганлиги Тошкент шаҳар 3-сон клиник шифохонасининг 23.04.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникасининг 30.04.2026 йилдаги 63-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026 йил 18 сентябрдаги №Х158-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ревматоид артрит билан касалланган беморларда касалликнинг клиник ва рентгенологик фаоллигини эрта ташхислаш ҳамда баҳолаш имкониятини яратиб, бўғимлардаги эрозив ўзгаришлар ва бўғимдан ташқари (тизимли) асоратлар ривожланишининг олдини олишга имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: касалликни эрта босқичда аниқлаш ва эрта базис давони бошлаш орқали беморларнинг стационар даволаниш кунлари камайишига, ташхислашга ҳамда даволашга кетадиган маблағ тежалишига эришилган. Хулоса: ревматоид артрит билан касалланган беморларда касаллик кечишини олдиндан башорат қилиш ва ўз вақтида ташхислаш натижасида беморларнинг саломатлигини, меҳнатга лаёқатлилик даврини ҳамда ўз-ўзига хизмат қилиш кўникмаларини узоқ муддат давомида сақлаб қолишга ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон беради;
иккинчи илмий янгилик: қон зардобида ревматоид артритда туғма иммун рецептори – TLR4 зардобдаги концентрациясининг сезиларли даражада кучайиши ҳамда унинг қон зардобидаги даражаси билан касаллик клиник фаоллиги (DAS28, CDAI, SDAI), серологик статус (ЦЦПА, РО) ва тизимли яллиғланиш кўрсаткичлари (СРО, IL-1, IL-6, ЎНО-α) ўртасида ишончли тўғри корреляцион боғлиқлик мавжудлиги аниқланиб, ушбу беморлар тоифасида Fetuin-A концентрациясининг пасайиши ва TLR4 концентрациясининг ортиши «туташган эпигенетик ўқ» сифатида асосланганлиги Тошкент шаҳар 3-сон клиник шифохонасининг 23.04.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникасининг 30.04.2026 йилдаги 63-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026 йил 18 сентябрдаги №Х158-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ревматоид артрит билан касалланган беморларда TLR4 зардобдаги концентрацияси даражасини аниқлаш орқали тизимли яллиғланиш жараёнини баҳолаш ҳамда касаллик фаоллигини мониторинг қилиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: TLR4 зардобдаги концентрациясини баҳолаш орқали касаллик фаоллигини эрта аниқлаш натижасида беморларнинг стационар даволаниш кунлари камайишига, ташхислашга ҳамда даволашга кетадиган маблағлар тежалишига эришилган. Хулоса: ревматоид артрит билан касалланган беморларда TLR4 зардобдаги концентрациясини ўз вақтида ташхислаш натижасида касаллик фаоллигини эрта аниқлаш ва даволаш самарадорлигини кузатиш йўлга қўйилиб, беморларнинг саломатлигини, меҳнатга лаёқатлилик даврини ҳамда ўз-ўзига хизмат қилиш кўникмаларини узоқ муддат давомида сақлаб қолишга, ҳаёт сифатини яхшилашга ҳамда даволаш чора-тадбирларининг самарадорлигини оширишга имкон беради;
учинчи илмий янгиликревматоид артритли беморларда Fetuin-A ва TLR4 даражаси ўртасидаги тескари молекуляр алоқа касалликнинг иммун-яллиғланиш интенсивлиги ҳамда суяк-бўғим деструкцияси патогенезидаги ўзаро номутаносибликни акс эттирувчи интегратив биомаркер тизими сифатида тавсифланган ҳамда уларнинг ROC-таҳлили асосида дифференциал-диагностик ва прогностик қиймати исботланганлиги Тошкент шаҳар 3-сон клиник шифохонасининг 23.04.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникасининг 1-терапия (ревматология) бўлимидаги 30.04.2026 йилдаги 63-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026 йил 18 сентябрдаги №Х158-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ревматоид артрит билан оғриган беморларда Fetuin-A ва TLR4 даражасини биргаликда баҳолаш орқали касалликнинг оғир кечишига мойил беморларни эрта аниқлаш ва уларни мунтазам диспансер кузатувига олиш йўлга қўйилиб, иммунологик ва клиник-биокимёвий тадқиқотлар натижаларининг прогностик аҳамияти исботланган. Иқтисодий самарадорлиги: касалликнинг авжланиши ва бўғимдаги деструктив ўзгаришлар ривожланишининг олдини олиш орқали беморларнинг стационар даволаниш кунлари камайишига, ташхислашга ҳамда даволашга кетадиган маблағлар тежалишига эришилган. Хулоса: ревматоид артритда Fetuin-A ва TLR4 ни биргаликда баҳолаш натижасида касалликнинг авжланишини олдиндан башорат қилиш ва ўз вақтида ташхислаш орқали беморларнинг саломатлигини, меҳнатга лаёқатлилик даврини ҳамда ўз-ўзига хизмат қилиш кўникмаларини узоқ муддат давомида сақлаб қолишга, ҳаёт сифатини яхшилашга олиб келди, ногиронлик ва ўлим хавфини камайтириш имконини беради;
тўртинчи илмий янгилик: ревматоид артритнинг клиник шаклларига боғлиқ Fetuin-A ва TLR4 даражалари ўзгариши асосида касаллик авжланиш хавфи стратификация қилиниб, дифференциал даволаш ва персоналлаштирилган мониторинг ёндашуви ишлаб чиқилган ҳамда унинг касаллик кечишини барқарорлаштириш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилашдаги клиник самарадорлиги асосланганлиги Тошкент шаҳар 3-сон клиник шифохонасининг 23.04.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникасининг 1-терапия (ревматология) бўлимидаги 30.04.2026 йилдаги 63-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026 йил 18 сентябрдаги №Х158-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ревматоид артрит билан оғриган беморларда анъанавий базис давога адеметионин асосидаги қўшимча даволашни биргаликда қўллаш орқали касалликнинг кечишини яхшилаш, бўғим функцияси ва ҳаёт сифатини тиклаш ҳамда эрта ногиронликнинг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ушбу даволаш усулини амалиётга жорий этиш натижасида беморларнинг стационар даволаниш кунлари қисқаришига, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик муддатлари камайишига, ташхислаш ҳамда даволашга кетадиган маблағлар тежалишига эришилган. Хулоса: ревматоид артрит билан оғриган беморларда касалликнинг клиник шакли ҳамда Fetuin-A ва TLR4 даражасига таянган дифференциаллашган даволаш ёндашуви касалликнинг кечишини юмшатиш, тизимли зарарланишларни ва асоратларнинг ривожланишини камайтириш, шу орқали беморларнинг меҳнат қобилиятини, ҳаёт сифатини ҳамда ўз-ўзига хизмат кўрсатиш кўникмаларини узоқ муддат давомида сақлаб қолиш ҳамда даволаш чора-тадбирларининг самарадорлигини ошириш имконини беради.