Сатторов Шохимардон Хушмаматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Айрим дуккакли - дон экинларидаги бегона ўтларга қарши гербицидларнинг биологик самарадорлигини аниқлаш (Тошкент ва Сурхондарё вилоятлари шароитида)”, 06.01.01 – Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx463
Илмий раҳбар: Халиков Баходир Мейликович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўсимликлар карантини ва ҳимояси илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Расмий оппонентлар: Ахмурзаев Шавкат Исакович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент; Эшонқулов Мухторхон Азизуллаевич, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтини.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Республиканинг марказий ва жанубий худудларида дуккакли-дон (мош, ловия) экинлари етиштириладиган суғориладиган типик бўз, оч тусли бўз ҳамда ўтлоқи-аллювиал тупроқларда бегона ўтлар тури, тарқалиши, уларнинг экинлар ҳосилдорлигига таъсири ҳамда уларга қарши қўлланиладиган гербицидларнинг биологик самарадорлигини аниқлаш ва ишлаб чиқаришга илмий тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Тошкент вилоятининг типик бўз ва ўтлоқи-аллювиал, Сурхондарё вилоятининг оч тусли бўз тупроқлари шароитида асосий экин сифатида экилган мош ва ловия экинларида учрайдиган бир ва кўп йиллик бегона ўтларнинг тарқалиши ҳамда зарар келтириш даражаси аниқланган;
ўрганилган ҳудудларда бир йиллик бегона ўтларнинг 17 та ва кўп йиллик бегона ўтларнинг 7 та тури ва таркиби ҳудудлар бўйича аниқланган;
мош ва ловия экинларини ривожланишида бегона ўтларга қарши курашда экиш билан бирга Стомп, 33% эм.к. 4,0 л/га. ва Шансгард сус.к. 500 г/л. 4,0 л/га. ҳамда чинбарг ривожланиш даврида бегона ўтларнинг бўйи 10-15 см. бўлганда Зеллек супер, 104 г/л. эм.к. 1,0 л/га. ва Фюзилад форте, 15% эм.к. 1,5 л/га. гербицидларнинг мақбул меъёрлари белгиланган ҳамда биологик самарадорлиги аниқланган;
мош ва ловия экинларини ўсиши, ривожланиши ҳамда дон ҳосилдорлигига гербицидлар қўллашнинг таъсири аниқлаб берилган;
мош ва ловия маҳсулотларида гербицид қолдиқлари газ-суюқлик хроматография (ГСХ), юқори самарали юпқа қатлам хроматография (ЮСЮҚХ) ва юқори самарали суюқлик хроматография (ЮССХ) усулларида таҳлил қилинган;
юқори даражадаги биологик самарадорлик кўрсатган гербицидларни мош ва ловия экинларини экиш билан бирга ва ўсув даврида қўллаш тизими ишлаб чиқилган ҳамда ишлаб чиқаришга жорий қилинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Дуккакли-дон (мош, ловия) экинларининг бегона ўтларга қарши кураш чораларини ишлаб чиқиш бўйича ўтказилган тадқиқотларнинг натижалари асосида:
“Дуккакли-дон (мош, ловия) экинлари майдонларидаги бегона ўтларига қарши кураш чоралари” мавзусида тавсия ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 6-майдаги №05/04-04-421-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсиянома дуккакли-дон экинлари етиштирувчи фермер хўжаликлари ва бошқа ишлаб чиқарувчилар учун қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
дуккакли-дон экинларининг бегона ўтларига қарши экиш билан бирга гербицидлардан Шансгард сус.к. 500 г/л. 4 л/га., Стомп, 33% эм.к. 4,0 л/га. меъёрда, ўсув даврида гербицидлардан Зеллек супер, 104 г/л. эм.к. 1,0 л/га. ва Фюзилад форте, 15% эм.к. 1,5 л/га. меъёрда Тошкент вилоятининг Қуйи Чирчиқ туманидаги “ЦТ Агро кластер” га қарашли 65,0 гектар майдонда, Қибрай туманидаги Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти тажриба хўжалигида 4,0 гектар майдонда, жами 69,0 гектар майдонда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 6-майдаги №05/04-04-421-сонли маълумотномаси). Натижада, мош экилган далага экиш билан бирга Шансгард сус.к. 500 г/л. гербициди 4 л/га. қўлланилганда биологик самарадорлик 89,1% ни ташкил этиб, 4,4 с/га. қўшимча ҳосил олинган. Ўсув даврида Фюзилад форте 15% эм.к. гербициди 1,5 л/га. ишлатилганда биологик самарадорлик бир йиллик бошоқли бегона ўтларга қарши 88,3%, кўп йиллик бошоқли бегона ўтларга қарши 86,8% ни, қўшимча 4,4 с/га. ҳосил олинган;
I.    ушбу илмий-тадқиқот Сурхондарё вилоятининг Олтинсой туманидаги “Рустам Соҳибкори” фермер хўжалигида 44,4 гектар майдонда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 6-майдаги №05/04-04-421-сонли маълумотномаси). Натижада, ловия даласида экиш билан бирга Стомп, 33% эм.к. гербициди 4 л/га. сепилганда биологик самарадорлик 87,8% ни ташкил этган ҳолда 6,9 с/га. қўшимча ҳосил олинган. Ўсув даврида Зеллек супер, 104 г/л. эм.к. гербициди 1,0 л/га. қўлланилганда бир йиллик бошоқли бегона ўтларга қарши 88,0%, кўп йиллик бошоқли бегона ўтларга қарши 86,6% биологик самарадорликка ҳамда 6,8 с/га. қўшимча ҳосил олишга эришилган.