Ахмаджонова Гулмира Хабибулла қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): 
“Ўзбекистонда барқарор иқтисодий ривожланишни таъминлашда яшил молиялаштиришнинг роли”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Iqt6391
Илмий раҳбар: Ханнаев Шерзод Қурбонназарович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент халқаро университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Расмий оппонентлар: Курбонбекова Мохичеҳра Туробжоновна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Турсунов Анвар Султонович, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Г.В. Плеханов номли Россия иқтисодиёт университети Тошкент филиали”
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда барқарор иқтисодий ривожланишни таъминлашда тижорат банклари орқали яшил молиялаштиришни ривожлантиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тижорат банки яшил кредит портфелининг барқарор иқтисодий ривожланишга таъсирини баҳолашнинг интеграл эконометрик модели ишлаб чиқилган, бунда таҳлил натижаларига кўра яшил кредитлар улушининг 12,3 фоиздан 29,7 фоизгача ошгани, модел коеффициенти β₁ = 0,31 (п < 0,05) ва детерминация коеффициенти Р² = 0,67 ни ташкил этгани аниқланган ҳамда яшил кредитлаш сиёсатининг кенгайиши инвестиция фаоллигини ошириш орқали иқтисодий ўсишга ижобий таъсир кўрсатиши асосланган;
тижорат банки амалиётида яшил активларни аниқлаш ва таснифлашнинг миллий ҳамда халқаро мезонларни уйғунлаштирувчи кўп босқичли услубиёти таклиф этилган, унда активларни “тўлиқ яшил”, “ўтиш даври активлари” ва “экологик хавфли активлар” тоифаларига ажратиш назарда тутилган ҳамда таҳлил натижаларига кўра “тўлиқ яшил активлар” улушининг 9,8 фоиздан 24,5 фоизгача ошгани, “экологик хавфли активлар”нинг 41 фоиздан 27 фоизгача камайгани ва Греен Ассет Ратио (ГАР) 0,245 даражада шакллангани асосланган;
тижорат банки кредит сиёсатига иқлим хатарларини интеграция қилишнинг ЭСГ-сcреенинг ва ссенарийли стресс-тестлашга асосланган гибрид механизми ишлаб чиқилган, унда энергия интенсив тармоқлар, қишлоқ хўжалиги ва иқлимга боғлиқ риск омилларининг кредит портфелига таъсирини баҳолаш ёндашуви таклиф этилган ҳамда амалий натижаларга кўра cарбон шоcк ссенарийси шароитида муаммоли кредитлар улуши ўсишининг 6,2 фоиздан 2,8 фоизгача пасайтирилгани, рискка сезгир тармоқлар улушининг 34 фоиздан 21 фоизгача қисқартирилгани асосланган;
“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБда қўлланилаётган яшил молиявий инструментлар самарадорлигини баҳолашнинг молиявий ва экологик натижаларни бир вақтда қамраб олувчи икки мезонли модели ишлаб чиқилган, бунда банк фаолияти самарадорлиги экологик самара индикаторлари билан интеграция қилинган ҳолда комплекс баҳоланган ва таҳлил натижаларига кўра РОЕ кўрсаткичининг 14,8 фоиздан 17,6 фоизгача, РОАнинг 1,9 фоиздан 2,8 фоизгача ошгани ҳамда СО₂ чиқиндиларини камайтириш даражаси 22,4 фоизни ташкил этгани асосланган.. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистонда барқарор иқтисодий ривожланишни таъминлашда яшил молиялаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБнинг 2020–2024 йиллар бўйича расмий молиявий маълумотлари асосида тижорат банки яшил кредит портфелининг банк иқтисодий ўсиши ва молиявий натижаларига таъсирини баҳолашнинг интеграл-эконометрик моделини амалиётга жорий этиш бўйича таклифи “Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ фаолиятига жорий этилган (“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБнинг 2026 йил 18 июндаги №07-02/19268-сон маълумотномаси). Натижада, банкда яшил молиялаштиришнинг иқтисодий натижаларга таъсирини комплекс баҳолаш имконияти яратилган, банк активларининг 48,32 трлн сўмдан 84,8 трлн сўмга, кредит портфелининг 40,86 трлн сўмдан 66,5 трлн сўмга ўсгани ҳамда яшил портфел ҳажмининг 47 млн АҚШ долларидан 560 млн АҚШ долларигача кенгайгани аниқланган, шунингдек, модел параметрлари β=0,3321 ва Р²=0,7810 даражасида шаклланиб, яшил кредитлаш билан банк иқтисодий ўсиши ўртасида ижобий боғлиқлик мавжудлиги асосланган;
“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ амалиётида яшил активларни миллий ва халқаро мезонлар асосида таснифлаш ҳамда мослаштирилган Греен Ассет Ратио (ГАР*)ни ҳисоблаш механизмини қўллаш бўйича таклифи “Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ фаолиятига жорий этилган (“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБнинг 2026 йил 18 июндаги №07-02/19268-сон маълумотномаси). Натижада, банк активларини “яшил”, “ўтиш даври” ва “экологик хавфли” сегментларга ажратиш, шунингдек, активлар таркибининг экологик сифатини миқдорий баҳолаш имконияти яратилган, ГАР* кўрсаткичи 2022 йилда 4,6 фоиз, 2023 йилда 7,4 фоиз, 2024 йилда 8,6 фоиз ва 2025 йил И ярим йиллигида 8,4 фоизни ташкил этгани, 2024 йил якунида корпоратив яшил кредитлар улуши эса 11,0 фоизга етгани аниқланган, бу эса банк активларини “яшиллаштириш” жараёнини амалда баҳолаш имконини берган;
тижорат банки кредит сиёсатига ЭСГ-омиллар ва иқлим хатарларини интеграция қилишнинг ЭСГ-сcреенинг ҳамда ссенарийли стресс-тестлашга асосланган гибрид механизмини жорий этиш бўйича таклифи “Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ фаолиятига жорий этилган (“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБнинг 2026 йил 18 июндаги №07-02/19268-сон маълумотномаси). Натижада, рискка сезгир тармоқлар ва юқори хавфли экспозицияларни барвақт аниқлаш, кредит бериш жараёнида саралашни кучайтириш, тармоқлар кесимида лимитлар белгилаш ҳамда портфел сифатини олдиндан назорат қилиш имконияти яратилган, банкда НПЛ даражасининг 2022 йилдаги 5,2 фоиздан 2023 йилда 2,3 фоизга, 2024 йилда 3,4 фоизгача шакллангани, стресс-ссенарийларда эса унинг 3,71–4,74 фоиз оралиғида ўзгариши мумкинлиги баҳоланган, бу ҳолат кредит рискларини олдиндан бошқариш самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
банкда қўлланилаётган яшил молиявий инструментлар самарадорлигини молиявий ва экологик натижалар бирлигида баҳолашнинг икки мезонли моделини амалиётга татбиқ этиш бўйича таклифи “Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ фаолиятига жорий этилган (“Ўзсаноатқурилишбанк” АТБнинг 2026 йил 18 июндаги №07-02/19268-сон маълумотномаси). Натижада, яшил молиявий маҳсулотлар натижадорлигини РОА ва РОЕ каби молиявий кўрсаткичлар билан бир қаторда экологик таъсир индикаторлари асосида ҳам баҳолаш имконияти яратилган, РОА кўрсаткичи 2020 йилдаги 0,3 фоиздан 2024 йилда 1,42 фоизгача, РОЕ кўрсаткичи эса 1,2 фоиздан 12,6 фоизгача ошгани, шунингдек, яшил лойиҳалар ҳисобига йилига 121 431,91 МВт·соат энергия тежалиши ва 16 237,16 тонна СО₂ чиқиндиларининг камайишига эришилгани аниқланган, бу эса яшил молиявий инструментларнинг молиявий ва экологик самарадорлигини уйғун баҳолаш имконини берган..