Саидов Сухроб Рустамовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Умуртқа артерияси синдроми кечишининг гендер бўйича клиник-патогенетик тахлили, интенсификацияси ва технологик реабилитацияси» 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2024.3.PhD/Tib4914.
Илмий раҳбар: Уринов Мусо Болтаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc 06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Хайдарова Дилдора Кодировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ҳикматова Замира Ҳикматовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: Қирғизистон давлат тиббиёт академияси
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: умуртқа артерияси синдромида эркак ва аёлларда кузатиладиган гендерга хос клиник-патогенетик, оксидатив ва психовегетатив ўзгаришларни аниқлаш ҳамда шу асосда индивидуаллаштирилган комплекс реабилитацияни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эркак ва аёлларда умуртқа артерияси синдроми билан оғриган беморларда клиник-патогенетик ва неврологик симптомларнинг гендер хусусиятлари таркибий жиҳатдан (клиник-неврологик, нейроваскуляр гемодинамика, биокимёвий маркерлар, вегетатив дисфункция, ҳамда гормонал-метаболик омиллар интеграцияси асосида) асосланган;
умуртқа артерияси синдроми билан оғриган эркак ва аёлларда клиник-неврологик симптомлар, нейроваскуляр гемодинамика, вегетатив дисфункция ва гормонал-метаболик кўрсаткичларнинг гендерга хос хусусиятлари аниқланган;
    эркак ва аёл УАС беморларда антиоксидант ҳимоя тизими ферментлари – супероксиддисмутаза (SOD) ва глутатионпероксидаза (GPx) нинг гендерга хос хусусиятлари баҳоланиб, аёлларда антиоксидант фаолликнинг нисбатан юқорилиги, эркакларда эса липид пероксидация жараёнларининг устунлиги исботланган; 
    гендерга мослаштирилган комплекс реабилитация алгоритми ишлаб чиқилиб, унинг стандарт терапияга нисбатан оғриқ, функционал чекланиш, вестибуляр ва автоном бузилишларни камайтириш ҳамда антиоксидант ҳимояни фаоллаштиришдаги устун самарадорлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Умуртқа артерияси синдроми билан оғриган беморларни реабилитацион салоҳиятини баҳолаш ва комплекс реабилитация дастурини оптималлаштириш, неврологик бузилишларни динамикасини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида амалиётга тадбиқ қилиш материаллари ишлаб чиқилган:
биринчи илмий янгилик: эркак ва аёлларда умуртқа артерияси синдроми билан оғриган беморларда клиник-патогенетик ва неврологик симптомларнинг гендер хусусиятлари таркибий жиҳатдан (клиник-неврологик, нейроваскуляр гемодинамика, биокимёвий маркерлар, вегетатив дисфункция, ҳамда гормонал-метаболик омиллар интеграцияси асосида) асосланган. Умуртқа артерияси синдроми даврдаги неврологик бузилишларнинг оғирлик даражасини баҳолаш бўйича илмий тадқиқотнинг натижалари асосида ишлаб чиқилган “Умуртқа артерияси синдромининг гендер омилларига асосланган ҳолда рақамли технологиялар ва инновацион реабилитацион чора тадбирларини ўз ичига олган технологик интенсификация дастурини яратиш усуллари” номли услубий тасиянома тасдиқланган (Бухоро Давлат тиббиёт институтининг Эксперт Кенгашининг 2025 йил 28 декабрдаги №25-m/351 сонли маьлумотномаси). Мазкур таклиф Бухоро вилоят кўп таромқли тиббиёт маркази ва Когон шахар тиббиёт бирлашмаси амалиётларига жорий этилган (Ўзбeкиcтoн Pecпубликacи Coғлиқни caқлaш вaзиpлигининг 2026- йил 12 январдаги 1-coнли хулocacи). Олинган натижаларнинг амалиётга тадбиқ қилиши умуртқа артерияси синдромидан кейинги неврологик ўзгаришларни ташхислаш, даволаш давомийлигини қисқартириш, асоратлар сонини камайтириш ва хаёт сифатини яхшиланишга олиб келган. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижасида умуртқа артерияси синдромиси бўлган эркак ва аёлларда клиник-патогенетик ва неврологик симптомларнинг гендерга хос фарқларини аниқлаш диагностика ва индивидуал реабилитация самарадорлигини ошириш орқали сурункали оғриқ ва эмоционал лабилликни камайтиришга, ҳаёт сифати ва ижтимоий фаолликни оширишга ва жамиятда соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлашга хизмат қилишига эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: умуртқа артерияси синдроми (УАС) билан оғриган беморларда клиник-патогенетик ва неврологик симптомларнинг гендер хусусиятларини аниқлаш орқали илмий янгилик гендерга хос биомаркер фарқларини амалиётга жорий этиш имконини бериб, диагностика ва реабилитация жараёнларини индивидуаллаштириш, ортиқча фармакотерапияни камайтириш, даволаниш муддатини қисқартириш ва беморнинг меҳнат қобилиятини тез тиклашни таъмин қилиб, ҳар бир бемор учун бюджет ҳисобидан 720860 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан 308940 сўм иқтисод қилинган. Хулоса: умуртқа артерияси синдромида хавф омилларини эрта аниқлаш ва индивидуал реабилитация чораларини қўллаш ҳар бир беморга ўртача 1029800 сўм иқтисод қилиш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: умуртқа артерияси синдроми билан оғриган эркак ва аёлларда клиник-неврологик симптомлар, нейроваскуляр гемодинамика, вегетатив дисфункция ва гормонал-метаболик кўрсаткичларнинг гендерга хос хусусиятлари аниқланган. Ижтимоий самарадорлиги: УАС билан оғриган эркак ва аёлларда вегетатив нерв тизими ҳолатини ва нейровегетатив реакцияларнинг хусусиятларини аниқлаш орқали диагностика ва реабилитация жараёнларини индивидуаллаштириш, асоратларни камайтириш ва беморнинг ҳаётий фаоллигини тез тиклаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: УАС билан оғриган эркак ва аёлларда вегетатив нерв тизими ҳолатини баҳолаш ва нейровегетатив реакцияларнинг хусусиятларини аниқлаш орқали оғриқ ва стресс реакцияларини баҳолаш, ҳамда диагностика ва реабилитация дастурларини индивидуаллаштириш имкони яратилди, бу эса даволаш муддатининг қисқариши ва сарфланадиган маблағни тежашга ёрдам бериб, бир йилда ҳар бир бемор учун бюджет ҳисобидан ўртача 1 050 000 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан 450000 сўм иқтисод қилинган. Хулоса: беморларнинг индивидуал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда мақсадли ва персоналлаштирилган реабилитация дастурлари ишлаб чиқилди ва амалиётга жорий этиш орқали сарфланадиган маблағни тежаш ҳисобига бир нафар бемор учун ўртача                  1500000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилган;
учинчи илмий янгилик: эркак ва аёл УАС беморларда антиоксидант ҳимоя тизими ферментлари – супероксиддисмутаза (SOD) ва глутатионпероксидаза (GPx) нинг гендерга хос хусусиятлари баҳоланиб, аёлларда антиоксидант фаолликнинг нисбатан юқорилиги, эркакларда эса липид пероксидация жараёнларининг устунлиги исботланган. Ижтимоий самарадорлиги: эркак ва аёлларда антиоксидант ферментлар (SOD, GPx) даражаларини аниқлаш ва уларнинг умуртқа артерияси синдроми патогенезидаги гендерга хос хусусиятларини ўрганиш орқали оксидатив стресснинг гендер жиҳатлари ва унинг клиник оқибатларга таъсири аниқланди. Ушбу илмий янгиликнинг ижтимоий аҳамияти шундаки, олинган маълумотлардан фойдаланиб диагностика ва реабилитацияни индивидуаллаштириш, сурункали оғриқ ва эмоционал нотинчликни камайтириш, беморларнинг ҳаётий сифатини ва ижтимоий фаоллигини ошириш, шунингдек, жамиятда соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш имкони яратилади. Иқтисодий самарадорлиги: эркак ва аёлларда антиоксидант ферментлар (SOD, GPx) даражаларини аниқлаш ва уларнинг умуртқа артерияси синдроми патогенезидаги гендерга хос хусусиятларини ўрганиш натижасида нейрогормонал фаолликни ҳисобга олган ҳолда реабилитация дастурларини индивидуаллаштириш имкони яратилди; бу эса даволаш жараёнида сарфланадиган маблағни тежашга олиб келиб, бир йилда ҳар бир бемор учун бюджет маблағлари ҳисобидан ўртача 840000 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан 240000 сўм иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: умуртқа артерияси синдроми билан касалланган беморларда реабилитация дастурларини тўғри танлаш натижасида асоратлар ва ногиронликнинг олдини олиш ҳисобига бир нафар бемор учун ўртача 1080000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилган;
тўртинчи илмий янгилик: гендерга мослаштирилган комплекс реабилитация алгоритми ишлаб чиқилиб, унинг стандарт терапияга нисбатан оғриқ, функционал чекланиш, вестибуляр ва автоном бузилишларни камайтириш ҳамда антиоксидант ҳимояни фаоллаштиришдаги устун самарадорлиги асосланган. Ижтимоий самарадорлиги: аёллар учун аффектив барқарорлаштирувчи ва стрессни пасайтирувчи психобиологик усуллар, эркаклар учун эса SOD, GPx фаоллигини оптималлаштиришга йўналтирилган нейрогормонал фаолликни ҳисобга олган ҳолда дифференциаллаштирилган реабилитация тактикаси даволаниш муддатини қисқартириш ва ижтимоий-иқтисодий йўқотишларни камайтириш орқали жамиятда юқори ижтимоий самарадорликка эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: дифференциаллаштирилган реабилитация тактикасининг самарадорлиги ишлаб чиқилган мезонлар ва ФХТ (Фаолият, ҳаёт фаолияти ва саломатликнинг халқаро таснифи) доменларидан фойдаланилганда, кўп харажатли ва вақт талаб қилувчи бошқа текширув усулларини қўллаш зарурати йўқлиги ҳисобига сарф-харажатларни камайтирди ва реабилитация самарадорлигини 75–80 % гача ошириш имконини берди. Натижада ҳар бир бемор учун давлат бюджети маблағлари ҳисобидан ўртача 1029800 сўм, бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан эса ўртача 520000 сўм иқтисод қилинган. Хулоса: умуртқа артерияси синдромини эрта ташхислаш, хавфни олдиндан баҳолаш ва гендерга йўналтирилган дифференциаллаштирилган реабилитация тактикасини қўллаш натижасида ҳар бир бемор учун ўртача 1549800 сўм иқтисодий самарага эришилган.