Акбаров Фарруҳ Сайдалиевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бариатрик жарроҳликда ошқозон резекциясини оптималлаштиришнинг клинико-патоморфологик асослари», 14.00.15 – Патологик анатомия, 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.DSc/Tib1055.
Илмий маслаҳатчилар: Махкамов Носиржон Жўраевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Нишанов Муроджон Фозилович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Эшбаев Эркин Абдуҳалимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Жуманов Зиядулла Эшмаматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Тўрақулов Ўктамжон Нурмаматович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: метоболик синдромда ошқозон девори ва шиллиқ қаватини ўзига хос клиник-патоморфологик хусусиятларини аниқлаш ва жарроҳлик тактикасини оптималлаштириш орқали жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
семизликнинг турли даражаларидаги беморларнинг клиник-анамнестик маълумотлари таҳлили асосида, ТВИ≥27,5 кг/м² бўлганларда жарроҳлик амалиётига эҳтиёж йўқлиги, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори кўрсаткичларда эса метаболик жарроҳлик усулларини дифференциал танлаш имконияти аниқланган;
метаболик синдромда ошқозон шиллиқ қаватида ТВИ≥27,5 кг/м² бўлганларда ШИФФ-мусбат тузилмалар ва дағал толали бириктирувчи тўқиманинг такомил топиши, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори кўрсаткичларда эса ШИФФ-мусбат тузилмаларнинг фундал безларда кўп миқдорда бўлиши ҳамда без стромасида склеротик ва метапластик жараёнларнинг устунлиги исботланган;
метаболик синдромда патологик ўзгаришларнинг патогенезини аниқлашда иммуногистокимёвий текширув маълумотлари яъни, CAIX, Claudin-1, CD44 ревгентининг экпрессияланишини ортиб боришидан фундал безларни яллиғланиши, атрофияси, метапластик ва неопластик ўзгаришлар ривожланишини кўрсатиши, уларнинг ташҳисий аҳамияти мавжудлиги асосланган;
ошқозон шиллиқ қаватида ТВИ≥27,5 кг/м² бўлган беморларда фундал без париетал ҳужайралари назорат гуруҳига нисбатан 1,24 мартага, экзокрин ҳужайралар эса 1,15 мартага кичрайиши, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори бўлган беморларда эса париетал ҳужайралар 1,46 мартага, экзокрин ҳужайралар 1,49 мартага кичрайиши маълумотлари билан клиник кўринишининг ўзаро уйғунлиги асосида жарролик даволашга муқобил таққослама алгоритм ишлаб чиқилаган;
ошқозон резекциясида клиник-морфологик таҳлили натижалари асносида, бариатрик жарроҳлик турини индивидуал мувофиқлаштирилган мақбул усулини танлаш илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бариатрик жарроҳликда ошқозон резекциясини оптималлаштиришнинг клиник-патоморфологик асосларини кенг қамровли клиник, морфологик ва морфометрик таҳлилни илмий изоҳлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: семизликнинг турли даражаларидаги беморларнинг клиник-анамнестик маълумотлари таҳлили асосида, ТВИ≥27,5 кг/м² бўлганларда жарроҳлик амалиётига эҳтиёж йўқлиги, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори кўрсаткичларда эса метаболик жарроҳлик усулларини дифференциал танлаш имконияти аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 27.12.2025 йилда 6i-138/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини амалга оширишни клиник-морфологик мезонлар асосида баҳолаш алгоритми» ва 6i-139/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини оптималлаштиришнинг патоморфологик мезонларини баҳолаш алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 06.01.2026 йилдаги 4-сон, РШТЁИМ Фарғона филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 12-сон, Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.02.2026 йилдаги 20-сон, РШТЁИМ Наманган филиали бўйича 23.03.2026 йилдаги 64-сон, Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.03.2026 йилдаги 36-сон ва РШТЁИМ Андижон филиали бўйича 17.02.2026 йилдаги 31-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 йилдаги 07/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: метаболик синдроми бор беморларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга мос даволаш усулини танлаш касаллик оғирлашишини олдини олади. Бу эса ошқозон-ичак касалликлари ва оғир асоратлар, саратон хатарини камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати ва умр давомийлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик синдром билан касалланган беморларни эрта ташҳислаш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш ва асоратларни камайтириш натижасида мазкур касалликни стatsiонар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5 миллион сўм маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: метаболик синдромда ошқозон шиллиқ қаватида ТВИ≥27,5 кг/м² бўлганларда ШИФФ-мусбат тузилмалар ва дағал толали бириктирувчи тўқиманинг такомил топиши, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори кўрсаткичларда эса ШИФФ-мусбат тузилмаларнинг фундал безларда кўп миқдорда бўлиши ҳамда без стромасида склеротик ва метапластик жараёнларнинг устунлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 27.12.2025 йилда 6i-138/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини амалга оширишни клиник-морфологик мезонлар асосида баҳолаш алгоритми» ва 6i-139/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини оптималлаштиришнинг патоморфологик мезонларини баҳолаш алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 06.01.2026 йилдаги 4-сон, РШТЁИМ Фарғона филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 12-сон, Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.02.2026 йилдаги 20-сон, РШТЁИМ Наманган филиали бўйича 23.03.2026 йилдаги 64-сон, Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.03.2026 йилдаги 36-сон ва РШТЁИМ Андижон филиали бўйича 17.02.2026 йилдаги 31-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 йилдаги 07/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Метаболик синдроми бор беморларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга мос даволаш усулини танлаш касаллик оғирлашишини олдини олади. Бу эса ошқозон-ичак касалликлари ва оғир асоратлар, саратон хатарини камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати ва умр давомийлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик синдром билан касалланган беморларни эрта ташхислаш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш ва асоратларни камайтириш натижасида мазкур касалликни стatsiонар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5 миллион сўм маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: метаболик синдромда патологик ўзгаришларнинг патогенезини аниқлашда иммуногистокимёвий текширув маълумотлари яъни, CAIX, Claudin-1, CD44 ревгентининг экпрессияланишини ортиб боришмидан фундал безларни яллиғланиши, атрофияси, метапластик ва наопластик ўзгаришларини ривожланишини кўрсатиши, уларнинг ташҳисий аҳамияти мавжудлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 27.12.2025 йилда 6i-138/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини амалга оширишни клиник-морфологик мезонлар асосида баҳолаш алгоритми» ва 6i-139/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини оптималлаштиришнинг патоморфологик мезонларини баҳолаш алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 06.01.2026 йилдаги 4-сон, РШТЁИМ Фарғона филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 12-сон, Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.02.2026 йилдаги 20-сон, РШТЁИМ Наманган филиали бўйича 23.03.2026 йилдаги 64-сон, Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.03.2026 йилдаги 36-сон ва РШТЁИМ Андижон филиали бўйича 17.02.2026 йилдаги 31-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 йилдаги 07/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Метаболик синдроми бор беморларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга мос даволаш усулини танлаш касаллик оғирлашишини олдини олади. Бу эса ошқозон-ичак касалликлари ва оғир асоратлар, саратон хатарини камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати ва умр давомийлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик синдром билан касалланган беморларни эрта ташхислаш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш ва асоратларни камайтириш натижасида мазкур касалликни стatsiонар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5 миллион сўм маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: ошқозон шиллиқ қаватида ТВИ≥27,5 кг/м² бўлган беморларда фундал без париетал ҳужайралари назорат гуруҳига нисбатан 1,24 мартага, экзокрин ҳужайралар эса 1,15 мартага кичрайиши, ТВИ≥32,5 кг/м² ва ундан юқори бўлган беморларда эса париетал ҳужайралар 1,46 мартага, экзокрин ҳужайралар 1,49 мартага кичрайиши маълумотлари билан клиник кўринишининг ўзаро уйғунлиги асосида жарролик даволашга муқобил таққослама алгоритм ишлаб чиқилаганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 27.12.2025 йилда 6i-138/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини амалга оширишни клиник-морфологик мезонлар асосида баҳолаш алгоритми» ва 6i-139/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини оптималлаштиришнинг патоморфологик мезонларини баҳолаш алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 06.01.2026 йилдаги 4-сон, РШТЁИМ Фарғона филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 12-сон, Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.02.2026 йилдаги 20-сон, РШТЁИМ Наманган филиали бўйича 23.03.2026 йилдаги 64-сон, Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.03.2026 йилдаги 36-сон ва РШТЁИМ Андижон филиали бўйича 17.02.2026 йилдаги 31-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 йилдаги 07/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Метаболик синдроми бор беморларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга мос даволаш усулини танлаш касаллик оғирлашишини олдини олади. Бу эса ошқозон-ичак касалликлари ва оғир асоратлар, саратон хатарини камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати ва умр давомийлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик синдром билан касалланган беморларни эрта ташхислаш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш ва асоратларни камайтириш натижасида мазкур касалликни стatsiонар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5 миллион сўм маблағлар иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: ошқозон резекциясида клиник-морфологик таҳлили натижалари асносида, бариатрик жарроҳлик турини индивидуал мувофиқлаштирилган мақбул усулини танлаш илмий жиҳатдан асосланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 27.12.2025 йилда 6i-138/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини амалга оширишни клиник-морфологик мезонлар асосида баҳолаш алгоритми» ва 6i-139/u-сон билан тасдиқланган «Бариатрик жарроҳликда меъда резекциясини оптималлаштиришнинг патоморфологик мезонларини баҳолаш алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 06.01.2026 йилдаги 4-сон, РШТЁИМ Фарғона филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 12-сон, Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.02.2026 йилдаги 20-сон, РШТЁИМ Наманган филиали бўйича 23.03.2026 йилдаги 64-сон, Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 03.03.2026 йилдаги 36-сон ва РШТЁИМ Андижон филиали бўйича 17.02.2026 йилдаги 31-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 йилдаги 07/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Метаболик синдроми бор беморларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга мос даволаш усулини танлаш касаллик оғирлашишини олдини олади. Бу эса ошқозон-ичак касалликлари ва оғир асоратлар, саратон хатарини камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати ва умр давомийлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик синдром билан касалланган беморларни эрта ташхислаш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш ва асоратларни камайтириш натижасида мазкур касалликни стatsiонар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5 миллион сўм маблағлар иқтисод қилинади.