Ахмедов Анвар Ботировичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Неологизмлар фаоллашувининг социолингвистик омиллари ҳамда структуравий-семантик, лингвомаданий ва коммуникатив-прагматик хусусиятлари», 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Fil1005. 
Илмий консултант: Сафаров Шаҳриёр Сафарович, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05. 
Расмий оппонентлар: Жабборов Хужамурот, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Турсунов Акмалжон Хамиджонович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Абдуллаев Зиёдбек Мансурович, филология фанлари доктори (DSc).
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ХХИ асрнинг дастлабки чорагида немис ва ўзбек тилларида пайдо бўлган неологизмлар фаоллашувининг социолингвистик омиллари ҳамда структуравий-семантик, лингвомаданий, коммуникатив-прагматик хусусиятларини ёритишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
немис ва ўзбек тилларида неологизмларнинг фаоллашуви глобаллашув ва миграция, ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар, рақамлаштириш, ОАВ таъсири, янги номинатив эҳтиёжлар ҳамда ёш, касбий ва субмаданий гуруҳлар нутқи кесимида қиёсий-социолингвистик таҳлил қилиниб, уларнинг яратилиши, тарқалиши ва меъёрлашувини белгиловчи омиллар аниқланган;
немис ва ўзбек тилларида неологизмлар ижтимоий эҳтиёж асосида деривацион усуллар ва фаол қўлланиш уйғунлигида тезкор интеграцияланиб, барқарор тил бирлигига айланиши, семантик янгиланиш янги реалияларни консептуаллаштириш воситаси сифатида немис тилида ихчам қўшма сўзлар, ўзбек тилида аналитик ва деривацион бирликлар орқали миллий тафаккурни ифодалаши асосланган;
неологизм миллий дунёқараш ва маданий-когнитив тасаввурни шакллантирувчи бирлик сифатида талқин этилиб, немис ҳамда ўзбек жамиятидаги пуристик ҳаракатларнинг тарихий ривожланиш босқичлари, бошқа тиллар таъсирининг турлича бўлишига қарамасдан, уларнинг миллий ғурур ва тилни ҳимоя қилиш билан узвий боғлиқ ижтимоий-мафкуравий жараён сифатида намоён бўлиши далилланган;
чоғиштирилаётган тилларда неологизмларнинг публицистик, ижтимоий-сиёсий, илмий-техник, касбий, интернет ва рақамли дискурсда фаоллашиб, баҳолаш, экспрессив ва манипулятив вазифалар орқали нутқ субектининг ижтимоий мавқейини белгилаш, ижтимоий муносабатни шакллантириш, адресатда эмоционал реакция уйғотиш, унинг онгини билвосита йўналтириш имкониятига эгалиги далилланган;
неологизмнинг коммуникатив эҳтиёжга жавоб бериши, адресатга тушунарли бўлиши, прагматик мақсадга хизмат қилиши унинг самарадорлигини таъминлаши, қўлланиш частотаси ва дискурсив фаоллиги эса индивидуал инновациянинг жамоавий тажрибада меъёрий бирликка айланишини белгилаши, бу жараённи асослашда прагматик, дискурсив ва когнитив ёндашув интеграцияси зарурлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Неологизмлар фаоллашувининг социолингвистик омиллари ҳамда структуравий-семантик, лингвомаданий ва коммуникатив-прагматик хусусиятларини тадқиқ этиш натижасида ишлаб чиқилган назарий, амалий ва услубий таклиф ва тавсиялар асосида:
неологизм миллий дунёқараш ва маданий-когнитив тасаввурни шакллантирувчи бирлик сифатида талқин этилиб, немис ҳамда ўзбек жамиятидаги пуристик ҳаракатларнинг тарихий ривожланиш босқичлари, бошқа тиллар таъсирининг турлича бўлишига қарамасдан, уларнинг миллий ғурур ва тилни ҳимоя қилиш билан узвий боғлиқ ижтимоий-мафкуравий жараён сифатида намоён бўлиши ҳақидаги илмий-назарий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида 2021–2023-йилларда бажарилган «Қорақалпоқ фолклорида оламнинг этнолингвистик таъсири» мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2026-йил 5-мартдаги №73/1-сон маълумотномаси). Натижада фолклор дискурсида миллий дунёқарашнинг лингвокогнитив асослари ва этномаданий консептларнинг тарихий-маданий қатламлари изчил ёритилган;
чоғиштирилаётган тилларда неологизмларнинг публицистик, ижтимоий-сиёсий, илмий-техник, касбий, интернет ва рақамли дискурсда фаоллашиб, баҳолаш, экспрессив ва манипулятив вазифалар орқали нутқ субектининг ижтимоий мавқейини белгилаш, ижтимоий муносабатни шакллантириш, адресатда эмоционал реакция уйғотиш, унинг онгини билвосита йўналтириш имкониятига эгалиги билан боғлиқ илмий-назарий хулосалардан Қарши давлат университетида 2021–2023-йилларда амалга оширилган СУЗ-800-21-ГР-3181 «Реинфорcинг Энглиш Лангуаге Cомпетенcе ат Карши Стате Университй» номли халқаро грант лойиҳасида фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2026-йил 26-февралдаги №04/1645-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг неологизмларнинг нутқий таъсир имкониятларини англаш ва коммуникатив компетенсиясини ривожлантиришига эришилган;
немис ва ўзбек тилларида неологизмларнинг фаоллашуви глобаллашув ва миграция, ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар, рақамлаштириш, ОАВ таъсири, янги номинатив эҳтиёжлар ҳамда ёш, касбий ва субмаданий гуруҳлар нутқи кесимида қиёсий-социолингвистик таҳлил қилиниб, уларнинг яратилиши, тарқалиши ва меъёрлашувини белгиловчи омиллар аниқланганлигини асословчи илмий-амалий хулосалардан давлат илмий-техник дастурлари доирасида Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022–2024-йилларда бажарилган ИЛ-402104209 «Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш» мавзусидаги инновацион лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026-йил 1-апрелдаги 04/1-124-сонли маълумотномаси). Натижада ўзбек тили морфолексикони янги лексик бирликлар билан бойитилиб, автоматик матн таҳлили аниқлиги ва самарадорлиги оширилган;
немис ва ўзбек тилларида неологизмлар ижтимоий эҳтиёж асосида деривацион усуллар ва фаол қўлланиш уйғунлигида тезкор интеграцияланиб, барқарор тил бирлигига айланиши, семантик янгиланиш янги реалияларни консептуаллаштириш воситаси сифатида немис тилида ихчам қўшма сўзлар, ўзбек тилида аналитик ва деривацион бирликлар орқали миллий тафаккурни ифодалаши билан боғлиқ илмий-амалий хулосалардан 2025-йил 22-феврал куни «Ўзбекистон – Германия» дўстлик жамияти томонидан ташкил этилган онлайн конференцияда илмий тадқиқотчи ва докторантларга немис ва ўзбек тилларида неологизмлар фаоллашувининг социолингвистик омиллари, шунингдек, структуравий-семантик, лингвомаданий ва коммуникатив-прагматик хусусиятлари тўғрисида маълумот беришда фойдаланилган («Ўзбекистон – Германия» дўстлик жамиятининг 2025-йил 28-июндаги ОД–18 №28.06.25 маълумотномаси). Натижада илмий тадқиқотчи ва докторантларда неологизмларнинг шаклланиши, фаоллашуви ва меъёрлашув омиллари ҳақида яхлит тасаввур шаклланган. 
неологизмнинг коммуникатив эҳтиёжга жавоб бериши, адресатга тушунарли бўлиши, прагматик мақсадга хизмат қилиши унинг самарадорлигини таъминлаши, қўлланиш частотаси ва прагматик мақсад унинг меъёрга мос бирлик сифатида шаклланишида муҳим омил экани, неологизм тақдири индивидуал нутқий инновациядан жамоавий коммуникатив тажрибага ўтиш жараёни сифатида намоён бўлиб, уни илмий жиҳатдан таҳлил қилишда прагматик, дискурсив ва когнитив ёндашувларни интеграциялаш зарурлигига оид хулосалардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясида эфирга узатилган «Хорижий тилларни ўрганамиз», «Кун мавзуси» номли кўрсатувлар ҳамда «Бугуннинг гапи», «Маънавият сарчашмалари» каби туркум радиоешиттиришларни тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2026-йил 27-февралдаги 17-05/43-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу телекўрсатув ва радиоешиттиришлар учун тайёрланган материалларнинг мазмуни мукаммаллашган, илмий-оммабоплиги таъминланган, янгича қарашлар билан мазмунан бойитилган.