Асранкулова Саида Қахрамон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўрганиб қолган ҳомила тушиш хавфи юқори бўлган аёлларда эмбрион нобуд бўлишининг молекуляр-генетик белгиларини аҳамияти», 14.00.01 – «Акушерлик ва гинекология» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib5283.
Илмий раҳбар: Ахмаджонова Гулноза Муродовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.04.
Расмий оппонентлар: Зуфарова Шахноза Алимджановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Муминова Нигора Хайрутдиновна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Одатий ҳомила тушиши хавфи юқори бўлган беморларда ҳомила нобуд бўлишини башорат қилишда фолат цикли, тромбофилия ва энергия алмашинувининг молекуляр-генетик белгиларининг ролини ўрганишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
одатий ҳомила тушиши хавфи юқори бўлган аёлларда эмбрионал йўқотишларнинг клиник-анамнестик ва соматик хавф омиллари аниқланиб, АЧТВ узайиши, Д-димер ва фибриноген миқдорининг ошиши билан кечувчи гиперкоагуляцион ҳолатнинг эмбрионал йўқотишларни прогнозлашдаги аҳамияти асосланган;
одатий ҳомила тушиши кузатилган аёлларда энергия алмашинуви, гемостаз ва фолат циклини бошқарувчи генларнинг PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) каби ноқулай полиморф вариантларининг эмбрионал йўқотиш хавфи билан боғлиқлиги ҳамда уларнинг комбинацияланган ташувчанлиги репродуктив йўқотиш хавфини кучайтириши исботланган;
эмбрионал йўқотишларни эрта прогнозлашда молекуляр-генетик маркерларни комплекс баҳолаш орқали PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) генлари полиморфизмлари асосида юқори хавф гуруҳини шакллантириш имконияти исботланган;
эмбрионал йўқотишларнинг морфо-генетик механизмлари очиб берилиб, PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) генларининг ноқулай полиморф вариантлари хорион ворсинкаларидаги аваскуляризация, фрагментация, стромал шиш, трофобласт дистрофияси, фибриноид тўпланиши, некроз ва сурункали яллиғланиш ўзгаришлари билан боғлиқлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Одатий ҳомила тушиши хавфи юқори бўлган аёлларда ҳомила нобуд бўлишини башорат қилишда фолат цикли, тромбофилия ва энергия алмашинувининг молекуляр-генетик белгиларининг ролини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: одатий ҳомила тушиши хавфи юқори бўлган аёлларда эмбрионал йўқотишларнинг клиник-анамнестик ва соматик хавф омиллари аниқланиб, АЧТВ узайиши, Д-димер ва фибриноген миқдорининг ошиши билан кечувчи гиперкоагуляцион ҳолатнинг эмбрионал йўқотишларни прогнозлашдаги аҳамияти асосланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 29 ноябрдаги 61-126/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Оценка значимости молекулярно-генетических маркёров в патогенезе эмбриональной гибели у женщин с привычным невынашиванием беременности» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2026 йил 2 февралдаги 32-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2026 йил 24 январдаги 42-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг тиббий-ижтимоий самарадорлиги: клиник-анамнестик ва соматик хавф омиллари билан бир қаторда гиперкоагуляцион ҳолат белгиларини комплекс баҳолаш эмбрионал йўқотиш хавфи юқори бўлган аёлларни эрта ажратиш, мақсадли кузатувга олиш ва профилактик чораларни ўз вақтида ташкил этиш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: эмбрионал йўқотиш хавфи мавжуд бир нафар аёлни кенгайтирилган молекуляр-генетик текшириш билан боғлиқ харажатлар 1400500 сўмни ташкил этган шароитда, хавф омилларини дастлабки комплекс баҳолаш ва кейинги генетик текширувларни мақсадли ташкил этиш ҳисобига бир нафар бемор учун 243200 сўм маблағни тежаш имкони яратилган. Тадқиқот доирасидаги 87 нафар бемор учун жамланган иқтисодий самара: ΣE=243 200×87=21158400 сўмни ташкил этган. Хулоса: клиник-анамнестик, соматик ва лаборатор хавф омилларини комплекс баҳолаш эмбрионал йўқотиш хавфини эрта прогнозлаш билан бир қаторда, бир нафар бемор учун 243 200 сўм, 87 нафар бемор ҳисобида эса 21158400 сўм маблағни тежаш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: одатий ҳомила тушиши кузатилган аёлларда энергия алмашинуви, гемостаз ва фолат циклини бошқарувчи генларнинг PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) каби ноқулай полиморф вариантларининг эмбрионал йўқотиш хавфи билан боғлиқлиги ҳамда уларнинг комбинацияланган ташувчанлиги репродуктив йўқотиш хавфини кучайтириши исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 29 ноябрдаги 61-126/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Оценка значимости молекулярно-генетических маркёров в патогенезе эмбриональной гибели у женщин с привычным невынашиванием беременности» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2026 йил 2 февралдаги 32-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2026 йил 24 январдаги 42-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг тиббий-ижтимоий самарадорлиги: энергия алмашинуви, гемостаз ва фолат цикли билан боғлиқ ноқулай генетик вариантларни якка ва комбинацияланган ҳолда аниқлаш эмбрионал йўқотиш хавфи юқори бўлган аёлларни эрта стратификация қилиш, индивидуал кузатув ва профилактик чораларни режалаштириш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: молекуляр-генетик хавф маркерларини мақсадли баҳолаш кенгайтирилган текширувларга бўлган эҳтиёжни оптималлаштириш ҳисобига бир нафар бемор учун 365000 сўм маблағни тежаш имконини берган; 87 нафар бемор миқёсида жамланган иқтисодий самара 31 755 000 сўмни ташкил этган. Хулоса: PPARGC1A, F2 ва MTHFR генларининг ноқулай полиморф вариантларини комплекс баҳолаш репродуктив йўқотиш хавфини эрта аниқлаш ва мақсадли профилактик чораларни ташкил этиш билан бирга, бир нафар бемор учун 365000 сўм, тадқиқот кўламида эса 31755000 сўм маблағни тежаш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: эмбрионал йўқотишларни эрта прогнозлашда молекуляр-генетик маркерларни комплекс баҳолаш орқали PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) генлари полиморфизмлари асосида юқори хавф гуруҳини шакллантириш имконияти исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 29 ноябрдаги 61-126/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Оценка значимости молекулярно-генетических маркёров в патогенезе эмбриональной гибели у женщин с привычным невынашиванием беременности» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2026 йил 2 февралдаги 32-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2026 йил 24 январдаги 42-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг тиббий-ижтимоий самарадорлиги: молекуляр-генетик маркерларни комплекс баҳолаш эмбрионал йўқотиш хавфи юқори бўлган аёлларни ҳомиладорликнинг эрта босқичларида аниқлаш, хавф даражаси бўйича гуруҳларга ажратиш, динамик кузатувни индивидуаллаштириш ва профилактик тадбирларни ўз вақтида амалга ошириш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: юқори хавф гуруҳини эрта шакллантириш ва мақсадли кузатувни ташкил этиш орқали эмбрионал йўқотишдан кейинги стационар даволаш муддатини шартли равишда 3 кунга қисқартириш ҳисобига бир нафар бемор учун 1865000 сўм маблағни тежаш имкони яратилган. 87 нафар бемор ҳисобида жамланган иқтисодий самара: ΣE=1865000×87=162255000 сўмни ташкил этган. Хулоса: молекуляр-генетик маркерларга асосланган эрта прогнозлаш ва хавф стратификацияси бир нафар бемор учун 1865000 сўм, 87 нафар бемор миқёсида эса 162255000 сўм маблағни тежаш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: эмбрионал йўқотишларнинг морфо-генетик механизмлари очиб берилиб, PPARGC1A (Gly482Ser), F2 (20210G/A) ва MTHFR (A1298C) генларининг ноқулай полиморф вариантлари хорион ворсинкаларидаги аваскуляризация, фрагментация, стромал шиш, трофобласт дистрофияси, фибриноид тўпланиши, некроз ва сурункали яллиғланиш ўзгаришлари билан боғлиқлиги исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 29 ноябрдаги 61-126/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Оценка значимости молекулярно-генетических маркёров в патогенезе эмбриональной гибели у женщин с привычным невынашиванием беременности» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2026 йил 2 февралдаги 32-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2026 йил 24 январдаги 42-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг тиббий-ижтимоий самарадорлиги: генетик хавф вариантлари билан хорион ворсинкаларидаги морфологик шикастланишлар ўртасидаги боғлиқликни ҳисобга олиш эмбрионал йўқотишларнинг патогенетик механизмларини аниқлаш, кейинги ҳомиладорликда юқори хавфли аёлларни мақсадли кузатиш ва профилактик чораларни индивидуаллаштириш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: морфо-генетик хавфни ҳисобга олган ҳолда профилактик чораларни мақсадли ташкил этиш дори воситаларидан оқилона фойдаланиш ва асоссиз фармакотерапия харажатларини камайтириш имконини берган; бир нафар бемор учун дори-дармон харажатларидан 225000 сўм тежалганда, 87 нафар бемор учун жамланган иқтисодий самара 19575000 сўмни ташкил этган. Хулоса: эмбрионал йўқотишларнинг морфо-генетик механизмларини ҳисобга олган ҳолда хавф гуруҳидаги аёлларни индивидуал кузатиш ва профилактика қилиш бир нафар бемор учун 225000 сўм, 87 нафар бемор миқёсида эса 19575000 сўм маблағни тежаш имконини берган.